অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ - অধ্যায় ১ - সমাজ বিজ্ঞান - অর্থনীতি - নৱম শ্ৰেণী

(ASSEB-I)

Assam State School Education Board

Class : IX

Subject : Economics II

(Social Science III)

Medium : Assamese

Chapter : 1

অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ

মূল আলোচ্য বিষয় : পৃষ্ঠা— ২৬

অধ্যায় ১-ৰ ২৬ নম্বৰ পৃষ্ঠাত থকা 'মূল আলোচ্য বিষয়' শিতানৰ প্ৰশ্ন চাৰিটাৰ উত্তৰ পাঠ্যপুথিৰ তথ্য অনুসৰি তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: অৰ্থবিজ্ঞান আমি কিয় জানিব লাগে?

উত্তৰ: সুস্থ গণতন্ত্ৰত এজন সচেতন নাগৰিক হিচাপে চৰকাৰৰ ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ব্যয়ৰ নীতি বুজিবলৈ, সমাজৰ দৰিদ্ৰতাৰ দৰে অৰ্থনৈতিক কাৰণসমূহ ফঁহিয়াই চাবলৈ আৰু বজাৰত সামগ্ৰীৰ মূল্যবৃদ্ধি বা বিশ্বায়নৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়বোৰৰ জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ আমি অৰ্থবিজ্ঞান জানিব লাগে। (পৃষ্ঠা: ২৬, ২৭)

প্ৰশ্ন ২: অৰ্থবিজ্ঞানৰ গ্ৰহণযোগ্য সংজ্ঞা কি?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ আটাইতকৈ গ্ৰহণযোগ্য সংজ্ঞাটো ১৯৩২ চনত লায়'নেল ৰবিন্সে আগবঢ়াইছে। তেখেতৰ মতে, "যি বিজ্ঞানে মানুহৰ আচৰণক মানুহৰ অপৰিসীম আশা (লক্ষ্য) আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে বিকল্পভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া সীমিত সম্পদৰ (উপায়) মাজৰ সম্পৰ্ক হিচাপে অধ্যয়ন কৰে সিয়েই অৰ্থনীতি"। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৩: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰে কি কি সামৰি লয়?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰে সমাজৰ আৰ্থিক কাৰ্যকলাপসমূহক সামৰি লয়, যাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য বিষয়সমূহ হ'ল— ভোগকাৰ্য, উৎপাদন, বিতৰণ, বিনিময়, মুদ্ৰা, আয়, ৰাজস্ব বা ৰাজহুৱা বিত্ত বিজ্ঞান, কল্যাণকামী অৰ্থনীতি, পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতি আৰু সম্পদৰ দক্ষতাপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ। (পৃষ্ঠা: ২৯, ৩০, ৩১, ৩২)

প্ৰশ্ন ৪: অৰ্থবিজ্ঞানৰ কোনবোৰ মৌলিক ধাৰণা আমাক দৰকাৰ?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ অৰ্থ ভালদৰে বুজিবলৈ আমাক বস্তু বা সামগ্ৰী, উপযোগিতা, সম্পদ, অভাৱ, কল্যাণ, দৰ বা দাম, চাহিদা, যোগান, বজাৰ, মূলধন, সঞ্চয়, বিনিয়োগ, ৰাষ্ট্ৰীয় আয় আৰু জনমূৰি আয়ৰ দৰে মৌলিক ধাৰণাসমূহৰ প্ৰয়োজন। (পৃষ্ঠা: ৩২, ৩৩, ৩৪, ৩৫, ৩৬, ৩৭)

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন : পৃষ্ঠা— ৪০

প্ৰশ্ন ১: অর্থনীতি শব্দটো কোনটো ভাষাৰ শব্দৰ পৰা অনা হৈছে?

উত্তৰ: অর্থনীতি (Economics) শব্দটো গ্ৰীক ভাষাৰ শব্দৰ পৰা অনা হৈছে। (পৃষ্ঠা: ২৬)

প্ৰশ্ন ২: অর্থনীতি শব্দটো কোনটো শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে?

উত্তৰ: অর্থনীতি শব্দটো গ্রীক শব্দ 'Oikonomia'ৰ পৰা লোৱা হৈছে। (পৃষ্ঠা: ২৬)

প্ৰশ্ন ৩: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পিতৃস্বৰূপ কোন?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পিতৃস্বৰূপ হ'ল এডাম স্মিথ (Adam Smith)। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৪: অৰ্থবিজ্ঞানৰ সম্পদ ভিত্তিক সংজ্ঞাটো কোনে আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ সম্পদ ভিত্তিক সংজ্ঞাটো এডাম স্মিথে আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৫: অৰ্থবিজ্ঞানৰ কল্যাণ ভিত্তিক সংজ্ঞাটো কোনে আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ কল্যাণ ভিত্তিক সংজ্ঞাটো আলফ্ৰেড মাৰ্ছেলে আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৬: অৰ্থবিজ্ঞানৰ দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ সংজ্ঞাটো কোনে আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ সংজ্ঞাটো লায়'নেল ৰবিন্সে আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৭: এডাম স্মিথে কোনখন গ্ৰন্থত আৰু কেতিয়া অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: এডাম স্মিথে ১৭৭৬ চনত প্রকাশিত তেখেতৰ 'An Enquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations' নামৰ গ্ৰন্থখনত অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৮: আলফ্রেড মাছেলে কোনখন গ্ৰন্থত আৰু কেতিয়া অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: আলফ্রেড মাছেলে ১৮৯০ চনত প্রকাশিত তেখেতৰ 'Principles of Economics' নামৰ গ্ৰন্থখনত অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৯: লায়'নেল ৰবিন্সে কোনখন গ্ৰন্থত আৰু কেতিয়া অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: লায়'নেল ৰবিন্সে ১৯৩২ চনত প্রকাশিত তেখেতৰ 'An Essay on the nature and significance of Economic Science' নামৰ গ্ৰন্থখনত অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ১০: এডাম স্মিথৰ সংজ্ঞাটোক যক্ষৰ বাণী বুলি কোনে কৈছিল?

উত্তৰ: এডাম স্মিথৰ সংজ্ঞাটোক সমাজবিজ্ঞানী কাৰ্লাইল আৰু ৰাস্কিনে যক্ষৰ বাণী বুলি কৈছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ১১: দক্ষতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি কোনে অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছে?

উত্তৰ: দক্ষতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি ছেমুৱেলছন আৰু নৰ্দহাছে অর্থনীতিৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছে। (পৃষ্ঠা: ২৯)

প্ৰশ্ন ১২: কোনো বস্তুৰ মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পৰা ক্ষমতাক কি বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: কোনো বস্তুৰ মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পৰা ক্ষমতাক উপযোগিতা (Utility) বুলি কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৩: উৎপাদনৰ উৎপাদিত আহিলাক কি বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: উৎপাদনৰ উৎপাদিত আহিলাক মূলধন (Capital) বুলি কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ১৪: 'Micro' আৰু 'Macro' শব্দ দুটা কোন দুটা শব্দৰ পৰা লোৱা হৈছে?

উত্তৰ: 'Micro' শব্দটো গ্রীক শব্দ 'Mikros'ৰ পৰা আৰু 'Macro' শব্দটো গ্রীক শব্দ 'Makros'ৰ পৰা লোৱা হৈছে। (পৃষ্ঠা: ৩৯)

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন : পৃষ্ঠা— ৪০

প্ৰশ্ন ১: এডাম স্মিথৰ অৰ্থবিজ্ঞানৰ সংজ্ঞাটো লিখা।

উত্তৰ: এডাম স্মিথৰ মতে, অৰ্থবিজ্ঞান হৈছে সম্পদৰ বিজ্ঞান (Economics is the Science of Wealth)। তেখেতে ১৭৭৬ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'An Enquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'ত এই সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ২: মাৰ্ছেলৰ অৰ্থবিজ্ঞানৰ সংজ্ঞাটো লিখা।

উত্তৰ: আলফ্ৰেড মাৰ্ছেলৰ মতে, 'মানৱ জাতিৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ কাৰ্যাৱলী অধ্যয়নেই হৈছে অৰ্থনীতি'। ই ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক কাৰ্যাৱলীৰ সেই অংশটো অধ্যয়ন কৰে, যিটো অংশ পাৰ্থিৱ কল্যাণ সাধন আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাবে জড়িত। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৩: ৰবিন্সৰ অৰ্থবিজ্ঞানৰ সংজ্ঞাটো লিখা।

উত্তৰ: লায়'নেল ৰবিন্সৰ মতে, 'যি বিজ্ঞানে মানুহৰ আচৰণক মানুহৰ অপৰিসীম আশা (লক্ষ্য) আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে বিকল্পভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া সীমিত সম্পদৰ (উপায়) মাজৰ সম্পৰ্ক হিচাপে অধ্যয়ন কৰে সিয়েই অৰ্থনীতি'। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৪: ছেমুৱেলছন আৰু নৰ্দহাছৰ অৰ্থবিজ্ঞানৰ সংজ্ঞাটো লিখা।

উত্তৰ: ছেমুৱেলছন আৰু নৰ্দহাছৰ মতে, 'দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ বাস্তৱিকতা স্বীকাৰ কৰি লৈ সম্পদৰাজিৰ সৰ্বোত্তম দক্ষতাপূৰ্ণ ব্যৱহাৰৰ বাবে সমাজ গঠন কৰাটোৱেই হ'ল অৰ্থনীতিৰ মূল বিষয়'। (পৃষ্ঠা: ২৯)

প্ৰশ্ন ৫: ৰবিন্সৰ অৰ্থবিজ্ঞানৰ সংজ্ঞাটোৰ মৌলিক ধাৰণা কেইটা কি কি?

উত্তৰ: ৰবিন্সৰ সংজ্ঞাৰ মৌলিক ধাৰণা তিনিটা হ'ল:

(i) মানুহৰ অভাৱ অসীম।

(ii) অভাৱ পূৰণৰ উপায় বা আহিলাসমূহ সীমিত।

(iii) সীমিত সম্পদসমূহ বিকল্প ব্যৱহাৰযোগ্য। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৬: অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ সৃষ্টি কিয় হয়?

উত্তৰ: বিকল্পভাৱে ব্যৱহাৰোপযোগী সীমিত সম্পদৰ সহায়ত অসীম অভাৱৰ কোনটো অভাৱ পূৰণত অধিক গুৰুত্ব দিব, তাক লৈ সৃষ্টি হোৱা পছন্দৰ সমস্যাৰ পৰাই অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৭: ব্যষ্টিবাদী অৰ্থবিজ্ঞান কাক বোলে?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ যিটো শাখাত ব্যক্তি বা ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ অৰ্থনৈতিক আচৰণসমূহ গাইগুটীয়াকৈ আলোচনা কৰা হয়, তাকে ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতি (Micro-Economics) বোলে। যেনে— এজন ভোক্তা বা এখন বজাৰৰ অধ্যয়ন। (পৃষ্ঠা: ৩৯)

প্ৰশ্ন ৮: সমষ্টিবাদী অৰ্থবিজ্ঞান কাক বোলে?

উত্তৰ: এখন দেশৰ অৰ্থনীতিৰ সামগ্ৰিক আচৰণ অৰ্থাৎ সকলোবোৰ ভোক্তা আৰু উৎপাদকৰ আচৰণ যিটো শাখাত অধ্যয়ন কৰা হয়, তাকে সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতি (Macro-Economics) বোলে। যেনে— দেশৰ জনসংখ্যা বা নিয়োগৰ অধ্যয়ন। (পৃষ্ঠা: ৩৯)

প্ৰশ্ন ৯: আৰ্থিক বস্তু আৰু অনাআৰ্থিক বস্তুৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰ: আৰ্থিক বস্তু আৰু অনাআৰ্থিক বস্তুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য হ'ল:

(i) আৰ্থিক বস্তুৰ যোগান চাহিদাতকৈ সীমিত বাবে ইয়াৰ দৰ বা দাম থাকে। যেনে— খাদ্য, বস্ত্ৰ।

(ii) আনহাতে, যিবোৰ বস্তু প্ৰকৃতিৰ পৰা মুক্তদান হিচাপে পোৱা যায় আৰু যাৰ যোগান প্ৰচুৰ, তেনে মুক্ত বস্তুবোৰেই হ'ল অনাআৰ্থিক বস্তু। যেনে— সূৰ্যৰ তাপ, বতাহ। (পৃষ্ঠা: ৩৩, ৩৪)

প্ৰশ্ন ১০: ৰাষ্ট্ৰীয় আয় কাক বোলে?

উত্তৰ: এখন দেশৰ এটা নিৰ্দিষ্ট বিত্তীয় বৰ্ষত যি দ্ৰব্য বা সেৱা সামগ্ৰী উৎপাদন কৰা হয়, তাৰ মুদ্ৰা মূল্যই হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় আয়। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ১১: জনমুৰি আয়ৰ সূত্ৰটো লিখা।

উত্তৰ: জনমুৰি আয়ৰ সূত্ৰটো হ'ল:

জনমুৰি আয় = ৰাষ্ট্ৰীয় আয় / দেশৰ মুঠ জনসংখ্যা 

(পৃষ্ঠা: ৩৭)

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন : পৃষ্ঠা— ৪০

প্ৰশ্ন ১: অর্থবিজ্ঞান অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তা উদাহৰণ সহ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: কেইবাটাও কাৰণত অৰ্থনীতি অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে:

(i) সচেতন নাগৰিক হিচাপে: সুস্থ গণতন্ত্ৰত এজন সচেতন কৰদাতা নাগৰিকে চৰকাৰে কিদৰে ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ব্যয় কৰে, সেই নীতিসমূহ জানিবলৈ অৰ্থনীতিৰ জ্ঞান থকাটো প্ৰয়োজন।

(ii) সমাজ সংস্কাৰক হিচাপে: এগৰাকী সমাজ সংগঠকে দৰিদ্ৰতাৰ দৰে সমস্যাসমূহ ফঁহিয়াই চালে বুজি পাব যে ইয়াৰ অন্তৰালত বহুতো অৰ্থনৈতিক কাৰণ থাকে।

(iii) সচেতন গ্ৰাহক হিচাপে: বজাৰত অত্যাৱশ্যকীয় সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যবৃদ্ধিৰ কাৰণ, বিশ্বায়ন বা গোলকীকৰণৰ সুফল আৰু কুফলসমূহ বুজিবলৈ অৰ্থনীতিৰ অধ্যয়ন দৰকাৰ।

(iv) উন্নয়নমূলক জ্ঞান: অৰ্থনৈতিক বিকাশ, পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতি আদিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়বোৰৰ জ্ঞান অৰ্থনীতি অধ্যয়নৰ জৰিয়তেহে সম্ভৱ। (পৃষ্ঠা: ২৬, ২৭)

প্ৰশ্ন ২: অর্থবিজ্ঞানৰ কোনটো সংজ্ঞা আটাইতকৈ বেছি গ্রহণযোগ্য আৰু কিয়? ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ বিভিন্ন সংজ্ঞাৰ ভিতৰত লায়'নেল ৰবিন্সে ১৯৩২ চনত আগবঢ়োৱা সংজ্ঞাটোৱেই আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্য। ইয়াৰ কাৰণসমূহ তলত দিয়া হ'ল:

(i) ৰবিন্সৰ সংজ্ঞাটোৱে অৰ্থনীতিৰ তিনিটা মৌলিক ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে— মানুহৰ অভাৱ অসীম, অভাৱ পূৰণৰ আহিলা সীমিত আৰু এই সীমিত সম্পদৰ বিকল্প ব্যৱহাৰ আছে।

(ii) এই সংজ্ঞাটোৱে 'পছন্দৰ সমস্যা' বা 'অৰ্থনৈতিক সমস্যা'ৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছে, যিটো প্ৰতিজন মানুহৰ জীৱনৰ বাস্তৱিক সমস্যা。

(iii) ই কেৱল মাৰ্ছেলৰ দৰে পাৰ্থিৱ কল্যাণৰ মাজতে সীমাৱদ্ধ নাথাকি মানুহৰ সামগ্ৰিক আচৰণক বিজ্ঞানসন্মতভাৱে বিশ্লেষণ কৰিছে।

(iv) এই সংজ্ঞাটোক 'দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ সংজ্ঞা' বুলিও কোৱা হয় যিটোৱে অৰ্থনীতিৰ মূল বিষয়বস্তুক সঠিকভাৱে প্ৰকাশ কৰে। (পৃষ্ঠা: ২৮, ৩৯)

প্ৰশ্ন ৩: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰ সম্পৰ্কে লিখা।

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰে সমাজৰ আৰ্থিক কাৰ্যকলাপসমূহ সামৰি লয়। ইয়াৰ মূল বিষয়বোৰ হ'ল:

(i) ভোগকার্য: মানুহৰ অভাৱ দূৰ কৰাৰ কাৰ্যকলাপ ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত。

(ii) উৎপাদন: উপযোগী সামগ্ৰী বা সেৱাৰ সৃষ্টি আৰু ইয়াৰ চাৰিটা উপাদান ক্ৰমে ভূমি, শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠনৰ বিষয়ে ইয়াত আলোচনা কৰা হয়।

(iii) বিতৰণ: উৎপাদিত সামগ্ৰী উপভোক্তাৰ মাজত সঠিকভাৱে বিতৰণ কৰাৰ নীতিসমূহ ইয়াৰ পৰিসৰত পৰে।

(iv) বিনিময়: দেশীয় আৰু আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ জৰিয়তে হোৱা বিনিময় প্ৰক্ৰিয়া ইয়াত আলোচনা কৰা হয়।

(v) মুদ্ৰা আৰু ৰাজস্ব: মুদ্ৰাৰ ভূমিকা আৰু চৰকাৰী আয়-ব্যয় বা ৰাজহুৱা বিত্তবিজ্ঞান ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য অংশ।

(vi) আধুনিক ধাৰণা: বৰ্তমান পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতি, কল্যাণকামী অৰ্থনীতি আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন আদি বিষয়বোৰেও অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিছে। (পৃষ্ঠা: ২৯, ৩০, ৩১, ৩২)

অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন :

প্ৰথম অধ্যায় ‘অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ’ৰ পাঠ্যপুথিৰ পৰা যুগুতোৱা ২০টা অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্নোত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: 'Oikos' শব্দটোৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰ: 'Oikos' শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে পৰিয়াল। (পৃষ্ঠা: ২৬)

প্ৰশ্ন ২: 'Nomos' শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰ: 'Nomos' শব্দৰ অৰ্থ হ'ল নিয়ম। (পৃষ্ঠা: ২৬)

প্ৰশ্ন ৩: এডাম স্মিথৰ গ্ৰন্থখন কেতিয়া প্ৰকাশ হৈছিল?

উত্তৰ: এডাম স্মিথৰ গ্ৰন্থখন ১৭৭৬ চনত প্ৰকাশ হৈছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৪: অৰ্থবিজ্ঞানক কোনে 'নিৰাশাব্যঞ্জক বিজ্ঞান' বুলি সমালোচনা কৰিছিল?

উত্তৰ: কাৰ্লাইল আৰু ৰাস্কিনে অৰ্থবিজ্ঞানক নিৰাশাব্যঞ্জক বিজ্ঞান বুলি সমালোচনা কৰিছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৫: মাৰ্ছেলৰ 'Principles of Economics' গ্ৰন্থখন কেতিয়া প্ৰকাশ পাইছিল?

উত্তৰ: এই গ্ৰন্থখন ১৮৯০ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৬: ৰবিন্সৰ মতে অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ মূল কাৰণ কি?

উত্তৰ: অসীম অভাৱ আৰু সীমিত সম্পদৰ মাজৰ পছন্দৰ সমস্যেই হৈছে অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ মূল কাৰণ। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৭: উৎপাদনৰ উপাদান কেইটা আৰু কি কি?

উত্তৰ: উৎপাদনৰ উপাদান চাৰিটা— ভূমি, শ্রম, মূলধন আৰু সংগঠন। (পৃষ্ঠা: ৩০)

প্ৰশ্ন ৮: উপযোগী সামগ্ৰী অথবা সেৱাৰ সৃষ্টি কৰাক কি বোলে?

উত্তৰ: উপযোগী সামগ্ৰী অথবা সেৱাৰ সৃষ্টি কৰাক উৎপাদন বোলে। (পৃষ্ঠা: ২৯)

প্ৰশ্ন ৯: জোনবিল মেলা কি প্ৰথাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ?

উত্তৰ: জোনবিল মেলা প্রত্যক্ষ বিনিময় (Barter) প্ৰথাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। (পৃষ্ঠা: ৩০)

প্ৰশ্ন ১০: ৰাজহুৱা বিত্তবিজ্ঞান বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: চৰকাৰী আয়, চৰকাৰী ব্যয় আৰু চৰকাৰী ঋণৰ আলোচনাই হৈছে ৰাজহুৱা বিত্তবিজ্ঞান। (পৃষ্ঠা: ৩১)

প্ৰশ্ন ১১: ন'বেল পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিবিদগৰাকীৰ নাম কি?

উত্তৰ: ন'বেল পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিবিদগৰাকী হ'ল অমর্ত্য সেন। (পৃষ্ঠা: ৩২)

প্ৰশ্ন ১২: পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতিৰ এটা আলোচ্য বিষয় লিখা।

উত্তৰ: জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতিৰ এটা আলোচ্য বিষয়। (পৃষ্ঠা: ৩২)

প্ৰশ্ন ১৩: ভৌতিক বস্তুৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: চকী-মেজ ভৌতিক বস্তুৰ এটা উদাহৰণ। (পৃষ্ঠা: ৩৩)

প্ৰশ্ন ১৪: অভৌতিক বস্তু বা সেৱাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: শিক্ষক বা চিকিৎসকৰ সেৱা অভৌতিক বস্তুৰ উদাহৰণ। (পৃষ্ঠা: ৩৩)

প্ৰশ্ন ১৫: সম্পদৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰ: হস্তান্তৰযোগ্যতা সম্পদৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৬: কোনো বস্তুৰ মুদ্ৰা মূল্যক কি বোলে?

উত্তৰ: কোনো বস্তুৰ মুদ্ৰা মূল্যক দৰ বা দাম বোলে। (পৃষ্ঠা: ৩৫)

প্ৰশ্ন ১৭: FCI-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?

উত্তৰ: FCI-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হ'ল Food Corporation of India (ভাৰতীয় খাদ্য নিগম)। (পৃষ্ঠা: ৩৫)

প্ৰশ্ন ১৮: আয়ৰ যি অংশ ভোগ কার্যত ব্যয় কৰা নহয় তাক কি বোলে?

উত্তৰ: আয়ৰ যি অংশ ভোগ কার্যত ব্যয় কৰা নহয় তাক সঞ্চয় বোলে। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ১৯: 'Mikros' শব্দটোৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰ: 'Mikros' শব্দটোৰ অৰ্থ হ'ল 'সৰু'। (পৃষ্ঠা: ৩৯)

প্ৰশ্ন ২০: ২০১৩ চনত ভাৰতৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) কিমান আছিল?

উত্তৰ: ২০১৩ চনত ভাৰতৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন ১.৮৭৭ ব্রিলিয়ন ডলাৰ আছিল। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

অতিৰিক্ত চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Short Type)

প্ৰথম অধ্যায় ‘অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ’ৰ পৰা ২-৪ শাৰীৰ ২০টা অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্নোত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: অৰ্থবিজ্ঞান বা অৰ্থনীতি বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: সমাজ আৰু সমাজৰ অংগ হিচাপে ব্যক্তিৰ আৰ্থিক কাৰ্যাৱলী অধ্যয়ন কৰা সমাজ বিজ্ঞানৰ বিভাগটোকেই অৰ্থবিজ্ঞান বা অৰ্থনীতি বুলি কোৱা হয়। ই গ্ৰীক শব্দ 'Oikonomia'ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ পৰিয়াল পৰিচালনাৰ নিয়ম। (পৃষ্ঠা: ২৬)

প্ৰশ্ন ২: এডাম স্মিথৰ অৰ্থনীতিৰ সংজ্ঞাটোক কিয় 'সম্পদ ভিত্তিক সংজ্ঞা' বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: এডাম স্মিথে তেখেতৰ গ্ৰন্থত অৰ্থবিজ্ঞানক 'সম্পদৰ বিজ্ঞান' বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে অৰ্থনীতিৰ মূল বিষয়বস্তু হ'ল সম্পদ কেনেকৈ আহৰণ কৰিব পাৰি, সেইবাবে ইয়াক সম্পদ ভিত্তিক সংজ্ঞা বোলে। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৩: সম্পদক অধিক গুৰুত্ব দিলে অৰ্থনীতি কি বিজ্ঞানলৈ পৰিণত হ’ব বুলি কোৱা হৈছে?

উত্তৰ: সম্পদ আহৰণ মানৱ জীৱনৰ মূল লক্ষ্য হ’ব নোৱাৰে, ই লক্ষ্য প্ৰাপ্তিৰ এক আহিলাহে। সম্পদক অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিলে অৰ্থবিজ্ঞান এক 'নিৰাশাব্যঞ্জক বিজ্ঞান' (Dismal Science)লৈ পৰিণত হ’ব। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ৪: আলফ্ৰেড মাৰ্ছেলৰ অৰ্থনীতিৰ সংজ্ঞাটোৰ দুটা ত্ৰুটি লিখা।

উত্তৰ: মাৰ্ছেলৰ সংজ্ঞাটোৰ ত্ৰুটি দুটা হ’ল:

(i) তেওঁ কেৱল পাৰ্থিৱ কল্যাণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে কিন্তু শিক্ষক বা চিকিৎসকৰ দৰে অপাৰ্থিৱ সেৱাৰ কথা কোৱা নাই।

(ii) সকলো বস্তুৱে মানুহৰ কল্যাণ সাধন নকৰিবও পাৰে, যেনে— মদ বা চিগাৰেট। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৫: অৰ্থনীতিত পছন্দৰ সমস্যা (Problem of choice) কিয় সৃষ্টি হয়?

উত্তৰ: মানুহৰ অভাৱ অসীম কিন্তু সেই অভাৱ পূৰণৰ উপায় বা সম্পদসমূহ অতি সীমিত। যিহেতু এই সীমিত সম্পদৰ বিকল্প ব্যৱহাৰ সম্ভৱ, সেয়েহে কোনটো অভাৱ পূৰণত অধিক গুৰুত্ব দিব তাক লৈ পছন্দৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৬: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত 'ভোগকাৰ্য'ই কি সামৰি লয়?

উত্তৰ: আমাৰ অভাৱ দূৰ কৰাৰ কাৰ্যকলাপেই হৈছে ভোগ। ভোগকাৰ্যৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বিধিসমূহ আৰু ভোক্তাৰ ভাৰসাম্য আদিৰ অধ্যয়ন অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত। (পৃষ্ঠা: ২৯)

প্ৰশ্ন ৭: উৎপাদনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত 'বিতৰণ'ৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: সামগ্ৰীৰ উৎপাদন কাৰ্য সম্পাদন কৰাৰ পাছত ইয়াক উপভোক্তাৰ মাজত বিতৰণ কৰিলেহে ভোগকাৰ্য সম্ভৱ হৈ উঠিব। বিতৰণ প্ৰক্ৰিয়া সঠিক কৰিবলৈ যিবোৰ নীতি বা তত্ত্ব অনুসৰণ কৰা হয়, সেইবোৰ অৰ্থনীতিত আলোচনা কৰা হয়। (পৃষ্ঠা: ৩০)

প্ৰশ্ন ৮: বিনিময় (Exchange) বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: কোনো ব্যক্তি বা দেশে প্ৰতিবিধ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী নিজে উৎপাদন কৰিব নোৱাৰে, সেয়েহে পাৰস্পৰিক বিনিময়ৰ আৱশ্যক হয়। অৰ্থনীতিত আভ্যন্তৰীণ আৰু আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ জৰিয়তে হোৱা এই বিনিময়ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়। (পৃষ্ঠা: ৩০)

প্ৰশ্ন ৯: বিনিময় প্ৰথাত মুদ্ৰাৰ (Money) আৱশ্যক কিয় হৈছিল?

উত্তৰ: দ্ৰব্যৰ প্ৰত্যক্ষ বিনিময় বা বাৰ্টাৰ (Barter) প্ৰথাৰ অসুবিধাসমূহ আঁতৰাই বিনিময় ব্যৱস্থাক সৰলতা প্ৰদান কৰাৰ বাবেই মুদ্ৰাৰ সৃষ্টি হৈছিল। মুদ্ৰাৰ কাৰ্যাৱলী আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰসমূহ অৰ্থনীতিৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ। (পৃষ্ঠা: ৩১)

প্ৰশ্ন ১০: পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতিৰ (Economics of Environment) মূল উদ্দেশ্য কি?

উত্তৰ: দ্ৰুত অৰ্থনৈতিক উন্নতিৰ বাবে কৰা ঔদ্যোগিকৰণে পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ ভাৰসাম্য বিনষ্ট কৰিব পাৰে। এই পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ ভাৰসাম্য কিদৰে ৰক্ষা কৰি উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰিব পাৰি, তাৰ অধ্যয়ন কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। (পৃষ্ঠা: ৩২)

প্ৰশ্ন ১১: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰ কিয় গতিশীল বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: বৰ্তমান পৃথিৱীত কোনো এটা বিষয়ৰ পৰিসৰ সীমাবদ্ধ হৈ নাথাকে আৰু সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ বিষয়বস্তুও সলনি হয়। সেয়ে গোলকীয় অৰ্থনীতি আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ দৰে নতুন বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি হৈছে। (পৃষ্ঠা: ৩২)

প্ৰশ্ন ১২: আৰ্থিক বস্তু (Economic goods) কাক বোলে?

উত্তৰ: যিবোৰ বস্তুৰ যোগান চাহিদাতকæ সীমিত আৰু সেইবাবেই যাৰ দৰ বা দাম (Price) থাকে, তাকে আৰ্থিক বস্তু বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে— খাদ্য, বস্ত্ৰ, বিজুলীৰ পোহৰ আদি। (পৃষ্ঠা: ৩৩, ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৩: ভোগ্য বস্তু আৰু উৎপাদক বস্তুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ: ভোগ্য বস্তুবোৰে প্ৰত্যক্ষভাৱে আমাৰ অভাৱ পূৰণ কৰে, সেয়ে ইয়াক প্ৰস্তুত সামগ্ৰী বোলে। আনহাতে, উৎপাদক বা মূলধন জাতীয় বস্তুবোৰক পুনৰ উৎপাদন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ইয়াক অন্তৰ্ৱৰ্তী সামগ্ৰী বুলিও কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৪: অৰ্থনীতিত 'সম্পদ' হ'বলৈ কি কি চাৰিটা গুণ থকাটো প্ৰয়োজন?

উত্তৰ: কোনো এটা বস্তু অৰ্থনীতিত সম্পদ হ'বলৈ হ'লে তলৰ চাৰিটা বৈশিষ্ট্য থাকিব লাগিব:

(i) উপযোগিতা, (ii) অপ্ৰচুৰতা বা দুৰ্লভতা, (iii) হস্তান্তৰযোগ্যতা আৰু (iv) বাহ্যিকতা। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৫: অৰ্থনীতিত 'অভাৱ' (Wants) ধাৰণাটো কিদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে?

উত্তৰ: কোনো বস্তুৰ পৰা উপযোগিতা লাভৰ বাবে সৃষ্টি হোৱা আকাংক্ষাকে অভাৱ বোলে। আন কথাত, কোনো এটা বস্তুৰ ব্যৱহাৰ যেতিয়া অত্যাৱশ্যকীয় হৈ পৰে, সেই অৱস্থাকে অভাৱ বুলি গণ্য কৰা হয়। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৬: অৰ্থনৈতিক কল্যাণ আৰু অনা-অৰ্থনৈতিক কল্যাণৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ: অৰ্থনৈতিক কল্যাণ মুদ্ৰাৰ মাধ্যমত জুখিব পাৰি। আনহাতে, অনা-অৰ্থনৈতিক কল্যাণ হ’ল নৈতিক আৰু সামাজিক কল্যাণ (যেনে— পিতৃ-মাতৃৰ মমতা), যিবোৰ মুদ্ৰাৰে জুখিব নোৱাৰি। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৭: অৰ্থবিজ্ঞানৰ ভাষাত 'বজাৰ' (Market) মানে কি?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানত বজাৰ মানে কোনো নিৰ্দিষ্ট ঠাই নহয়, বৰঞ্চ ই এক ব্যৱস্থাক বুজায় য’ত গ্ৰাহক আৰু বিক্ৰেতাৰ মাজত প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে কোনো বস্তুৰ কিনা-বেচা হয়। অনলাইন বজাৰ বা ষ্টক বজাৰ ইয়াৰ উদাহৰণ। (পৃষ্ঠা: ৩৫)

প্ৰশ্ন ১৮: মূলধন (Capital) আৰু বিনিয়োগৰ (Investment) মাজৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰ: উৎপাদনৰ আহিলাই হ'ল মূলধন যি এক মজুত ধাৰণা। যেতিয়া এই মূলধন পুনৰ উৎপাদন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাকে বিনিয়োগ বোলে আৰু ই এক প্ৰৱাহ ধাৰণা। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ১৯: জনমূৰি আয়ৰ ধাৰণাটো কিদৰে উলিওৱা হয়?

উত্তৰ: এখন দেশৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক সেই দেশখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰে ভাগ কৰিলে যি মান পোৱা যায়, তাকে জনমূৰি আয় বোলে। ই দেশ এখনৰ আৰ্থিক অৱস্থাৰ এক সূচক। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ২০: সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ (Macro-Economics) দুটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিয়ে এখন দেশৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনৈতিক আচৰণ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ দুটা উদাহৰণ হ’ল— দেশৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ অধ্যয়ন আৰু নিয়োগ বা নিবনুৱা সমস্যাৰ বিশ্লেষণ। (পৃষ্ঠা: ৩৯)

অতিৰিক্ত দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Point-wise)

প্ৰথম অধ্যায় ‘অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ’ৰ পৰা পাঠ্যপুথিৰ তথ্যৰ ভিত্তিত ২০টা অতিৰিক্ত দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ পইণ্ট (point) আকাৰে তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: এডাম স্মিথৰ সম্পদ ভিত্তিক সংজ্ঞাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: এডাম স্মিথৰ সংজ্ঞাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

(i) অৰ্থবিজ্ঞান হৈছে সম্পদৰ বিজ্ঞান।

(ii) তেখেতে ১৭৭৬ চনত প্রকাশিত 'An Enquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations' নামৰ গ্ৰন্থত এই সংজ্ঞা দিছিল।

(iii) স্মিথৰ এই সংজ্ঞাটোক সম্পদ ভিত্তিক সংজ্ঞা বুলি কোৱা হয়।

(iv) সম্পদ আহৰণ মানৱ জীৱনৰ মূল লক্ষ্য হ'ব নোৱাৰে, ই লক্ষ্য প্ৰাপ্তিৰ এক আহিলাহে।

(v) সম্পদক অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিলে অৰ্থবিজ্ঞান এক নিৰাশাব্যঞ্জক বিজ্ঞানলৈ পৰিণত হ’ব। (পৃষ্ঠা: ২৭)

প্ৰশ্ন ২: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত 'উৎপাদন'ৰ ধাৰণাটো ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: উৎপাদনৰ ধাৰণাটো তলত দিয়া ধৰণে বৰ্ণনা কৰিব পাৰি:

(i) উপযোগী সামগ্ৰী অথবা সেৱাৰ সৃষ্টিয়েই হৈছে উৎপাদন।

(ii) উৎপাদনৰ চাৰিটা প্ৰধান উপাদান আছে— ভূমি, শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠন।

(iii) উৎপাদনৰ বিধি, উৎপাদকৰ ভাৰসাম্য আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থা আদিৰ বিষয়ে ইয়াত আলোচনা কৰা হয়।

(iv) উৎপাদনৰ মূল লক্ষ্য হৈছে মানুহৰ অভাৱ পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰোপযোগী বস্তুৰ সৃষ্টি কৰা। (পৃষ্ঠা: ২৯, ৩০)

প্ৰশ্ন ৩: ৰবিন্সৰ দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ সংজ্ঞাৰ তিনিটা মৌলিক ধাৰণা কি কি?

উত্তৰ: লায়'নেল ৰবিন্সৰ সংজ্ঞাৰ তিনিটা মৌলিক ধাৰণা হ'ল:

(i) মানুহৰ অভাৱ অপৰিসীম বা অসীম।

(ii) অভাৱ পূৰণৰ উপায় বা আহিলাসমূহ সীমিত।

(iii) এই সীমিত সম্পদসমূহ বিকল্প ব্যৱহাৰযোগ্য। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ৪: অৰ্থনীতিত 'সম্পদ' (Wealth) বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰ: অৰ্থনীতিত সকলো বস্তু সম্পদ নহয়। এটা বস্তু সম্পদ হ’বলৈ হ’লে তলৰ গুণসমূহ থকাটো আৱশ্যক:

(i) উপযোগিতা: বস্তুবিধৰ মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পৰা ক্ষমতা থাকিব লাগিব।

(ii) অপ্ৰচুৰতা বা দুৰ্লভতা: বস্তুবিধৰ যোগান চাহিদাতকৈ সীমিত হ’ব লাগিব।

(iii) হস্তান্তৰযোগ্যতা: এজনৰ পৰা আন এজনলৈ বস্তুবিধ সলনি কৰিব পৰা হ’ব লাগিব।

(iv) বাহ্যিকতা: বস্তুবিধৰ বাহ্যিক ভৌতিক অস্তিত্ব থাকিব লাগিব। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ৫: ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতি আৰু সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰ: এই দুই পদ্ধতিৰ পাৰ্থক্যসমূহ হ’ল:

(i) ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতিয়ে ব্যক্তি বা ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ অৰ্থনৈতিক আচৰণ গাইগুটীয়াকৈ আলোচনা কৰে।

(ii) সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিয়ে এখন দেশৰ অৰ্থনীতিৰ সামগ্ৰিক আচৰণ অৰ্থাৎ সামূহিক দিশবোৰ আলোচনা কৰে।

(iii) 'Micro' শব্দটো গ্ৰীক শব্দ 'Mikros'ৰ (সৰু) পৰা আৰু 'Macro' শব্দটো 'Makros'ৰ (ডাঙৰ) পৰা আহিছে।

(iv) ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ অধ্যয়ন ব্যক্তিগত আৰু সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ অধ্যয়ন হৈছে সামূহিক। (পৃষ্ঠা: ৩৯)

প্ৰশ্ন ৬: অৰ্থবিজ্ঞানত 'বিনিময়' (Exchange) ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: বিনিময় ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্বসমূহ হ’ল:

(i) কোনো ব্যক্তি বা অঞ্চলে প্ৰতিবিধ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী নিজে উৎপাদন কৰি ল'ব নোৱাৰে।

(ii) এনে ক্ষেত্ৰত ব্যক্তি, অঞ্চল আৰু দেশৰ মাজত বিনিময়ৰ আৱশ্যক হয়।

(iii) বিনিময় দুই প্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে— আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্য আৰু আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য।

(iv) অসমৰ জোনবিল মেলা প্ৰত্যক্ষ বিনিময় বা বাৰ্টাৰ প্ৰথাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। (পৃষ্ঠা: ৩০)

প্ৰশ্ন ৭: পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতিৰ (Economics of Environment) আলোচ্য বিষয়বস্তুসমূহ কি কি?

উত্তৰ: পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতিয়ে তলত দিয়া বিষয়সমূহ সামৰি লয়:

(i) জলসম্পদৰ সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱহাৰ।

(ii) শক্তিৰ উৎসবোৰৰ অধ্যয়ন।

(iii) জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা কৰা।

(iv) জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধ। (পৃষ্ঠা: ৩২)

প্ৰশ্ন ৮: বস্তুৰ (Goods) শ্ৰেণীবিভাজন কিদৰে কৰা হয়?

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানত বস্তুক বিভিন্ন ভাগত ভগাব পাৰি:

(i) ভৌতিক বস্তু (যেনে— চকী-মেজ) আৰু অভৌতিক বস্তু (যেনে— চিকিৎসকৰ সেৱা)।

(ii) মুক্ত বস্তু (যেনে— বতাহ) আৰু আৰ্থিক বস্তু (যেনে— খাদ্য)।

(iii) ভোগ্য বস্তু আৰু উৎপাদক বা মূলধন জাতীয় বস্তু।

(iv) ভোগ্য বস্তুক প্ৰস্তুত সামগ্ৰী আৰু মূলধন জাতীয় বস্তুক অন্তৰ্ৱৰ্তী সামগ্ৰী বোলে। (পৃষ্ঠা: ৩৩, ৩৪)

প্ৰশ্ন ৯: ৰবিন্সৰ সংজ্ঞাক কিয় সমালোচনা কৰা হয়?

উত্তৰ: ৰবিন্সৰ সংজ্ঞা সমালোচনাৰ পৰা মুক্ত নহয় কাৰণ:

(i) সমালোচকৰ মতে পছন্দৰ সমস্যাকৈ বৰ্তমান কালৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সমস্যাহে অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।

(ii) অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত ৰবিন্সৰ সংজ্ঞা নিমাত।

(iii) ই কেৱল পছন্দৰ সমস্যাৰ মাজতে সীমাৱদ্ধ থাকিব বিচাৰে। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ১০: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত 'মুদ্ৰা'ৰ (Money) স্থান বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ স্থান তলত দিয়া ধৰণে বৰ্ণনা কৰিব পাৰি:

(i) দ্ৰব্যৰ প্ৰত্যক্ষ বিনিময় প্ৰথাৰ অসুবিধা আঁতৰাই বিনিময় ব্যৱস্থাক সৰল কৰিবলৈ মুদ্ৰাৰ সৃষ্টি হৈছিল।

(ii) মুদ্ৰাৰ ভূমিকা, কাৰ্যাৱলী আৰু প্ৰকাৰ ইত্যাদিৰ বিষয়ে কৰা আলোচনা অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।

(iii) মুদ্ৰাই বিনিময় প্ৰক্ৰিয়াত মাধ্যম হিচাপে কাম কৰে। (পৃষ্ঠা: ৩১)

প্ৰশ্ন ১১: অৰ্থনীতি অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পৰ্কে লিখা।

উত্তৰ: অৰ্থনীতি অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ'ল:

(i) সচেতন নাগৰিক হিচাপে চৰকাৰৰ ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ব্যয়ৰ নীতি জানিবলৈ।

(ii) দৰিদ্ৰতাৰ দৰে সামাজিক সমস্যাৰ অৰ্থনৈতিক কাৰণসমূহ ফঁহিয়াই চাবলৈ।

(iii) বজাৰত অত্যাৱশ্যকীয় সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যবৃদ্ধিৰ কাৰণসমূহ বুজিবলৈ।

(iv) বিশ্বায়ন বা গোলকীকৰণৰ সুফল আৰু কুফলসমূহ জানিবলৈ। (পৃষ্ঠা: ২৬, ২৭)

প্ৰশ্ন ১২: উপযোগিতা (Utility) বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: উপযোগিতাৰ ধাৰণাটো এনে ধৰণৰ:

(i) কোনো বস্তু বা সেৱাৰ মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পৰা ক্ষমতাই হৈছে উপযোগিতা।

(ii) এসাজ ভাত বা কেইখনমান ৰুটিয়ে ক্ষুধাতুৰ এজনৰ ভোক দূৰ কৰিব পাৰে, এয়াই ইয়াৰ উপযোগিতা।

(iii) এজন চিকিৎসকৰ সেৱাৰ পৰা ৰোগীয়ে আৰোগ্য লাভ কৰাটো চিকিৎসকৰ সেৱাৰ উপযোগিতা। (পৃষ্ঠা: ৩৪)

প্ৰশ্ন ১৩: অৰ্থনীতিত 'বজাৰ'ৰ (Market) ধাৰণাটো কেনেকৈ বেলেগ?

উত্তৰ: অৰ্থনীতিত বজাৰৰ ধাৰণা সাধাৰণ অৰ্থতকৈ বেলেগ:

(i) অৰ্থবিজ্ঞানত বজাৰে কেৱল কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইকেই নুবুজায়।

(ii) ই এনে এটা ব্যৱস্থাক বুজায় য'ত ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতাৰ মাজত কোনো বস্তুৰ কিনা-বেচা হয়।

(iii) ষ্টক বজাৰ আৰু অনলাইন বজাৰো বজাৰৰ উদাহৰণ।

(iv) ইয়াত এক নিৰ্দিষ্ট সময়ত আৰু নিৰ্দিষ্ট দৰত লেনদেন হয়। (পৃষ্ঠা: ৩৬)

প্ৰশ্ন ১৪: সঞ্চয় (Savings) আৰু বিনিয়োগৰ (Investment) মাজৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰ: এই দুয়োৰে সম্পৰ্ক তলত দিয়া হ’ল:

(i) আয়ৰ যি অংশ ভোগ কাৰ্যত ব্যয় কৰা নহয় তাকে সঞ্চয় বোলে।

(ii) সঞ্চয় হৈছে মূলধন সৃষ্টিৰ এটা ভাল উপায়।

(iii) মূলধন যেতিয়া উৎপাদন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয় তাকে বিনিয়োগ বোলে।

(iv) মূলধন এক মজুত ধাৰণা আৰু বিনিয়োগ হ'ল এক প্ৰৱাহ ধাৰণা। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ১৫: ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ কেইটামান উল্লেখযোগ্য তথ্য লিখা।

উত্তৰ: ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ কিছুমান তথ্য হ’ল:

(i) ভাৰতবৰ্ষ ১.২ বিলিয়নতকৈ অধিক জনসংখ্যাৰে পৃথিৱীৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যাৰ দেশ।

(ii) ভাৰত পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতন্ত্ৰ।

(iii) ২০১৩ চনত ভাৰতৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) আছিল ১.৮৭৭ ট্ৰিলিয়ন ডলাৰ।

(iv) ২০১৩ চনত ভাৰতৰ মুঠ জনমূৰি ঘৰুৱা উৎপাদন আছিল ১,৪৯৮.৮৭ ডলাৰ। (পৃষ্ঠা: ৩৭)

প্ৰশ্ন ১৬: ৰবিন্সৰ সংজ্ঞাক কিয় 'দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ সংজ্ঞা' বোলা হয়?

উত্তৰ: ৰবিন্সৰ সংজ্ঞাক এই নাম দিয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:

(i) এই সংজ্ঞাই সম্পদৰ নাটনি বা দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।

(ii) ই অসীম অভাৱ আৰু সীমিত উপায়ৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন কৰে।

(iii) নাটনিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত মানুহৰ আচৰণ কেনেকুৱা হয় তাক ইয়াত বিশ্লেষণ কৰা হয়। (পৃষ্ঠা: ২৮)

প্ৰশ্ন ১৭: জনমূৰি আয়ৰ (Per-capita Income) গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ: জনমূৰি আয়ৰ গুৰুত্বসমূহ হ’ল:

(i) এখন দেশৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক দেশখনৰ জনসংখ্যাৰে ভাগ কৰিলে জনমূৰি আয় পোৱা যায়।

(ii) ই দেশখনৰ জনসাধাৰণৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা বুজাত সহায় কৰে।

(iii) ইয়াৰ জৰিয়তে বিভিন্ন দেশ বা ৰাজ্যৰ আৰ্থিক উন্নতিৰ তুলনা কৰিব পাৰি। (পৃষ্ঠা: ৩৭, ৩৮)

প্ৰশ্ন ১৮: কল্যাণকামী অৰ্থনীতিৰ (Welfare Economics) বিশেষজ্ঞসকলৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: কল্যাণকামী অৰ্থনীতিক জনপ্ৰিয় কৰা অৰ্থনীতিবিদসকল হ’ল:

(i) এ চি পিণ্ড (A.C. Pigou)।

(ii) ভিলফ্ৰেড' পেৰেট' (Vilfredo Pereto)।

(iii) হিক্স (Hicks)।

(iv) অমৰ্ত্য সেন (Amartya Sen)। (পৃষ্ঠা: ৩২)

প্ৰশ্ন ১৯: অৰ্থবিজ্ঞানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত 'আয়'ৰ (Income) স্থান লিখা।

উত্তৰ: আয়ৰ ধাৰণাটোৱে তলৰ বিষয়সমূহ সামৰি লয়:

(i) জনমূৰি আয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বা জাতীয় আয়ৰ অধ্যয়ন।

(ii) আয়ৰ বৃদ্ধি তথা ইয়াৰ বিতৰণৰ আলোচনা।

(iii) অৰ্থনৈতিক কল্যাণৰ লগত আয়ৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা। (পৃষ্ঠা: ৩১)

প্ৰশ্ন ২০: দক্ষতা (Efficiency) বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: দক্ষতাৰ মূল কথা হ’ল:

(i) সীমিত সম্পদৰাজিৰ দক্ষতাপূৰ্ণ ব্যৱহাৰৰ যোগেদি সমাজ গঠন কৰা।

(ii) দক্ষতাপূৰ্ণ ব্যৱহাৰৰ যোগেদি উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াৰ ধাৰা ত্বৰান্বিত কৰিব পাৰিলেহে মানৱ সমাজৰ কল্যাণ হ'ব। (পৃষ্ঠা: ৩২)

অধ্যায়ৰ সাৰাংশ :

প্ৰথম অধ্যায় 'অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ'-ৰ এক বিতং আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ সাৰাংশ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

১. অৰ্থনীতিৰ উৎপত্তি আৰু অৰ্থ

•  অৰ্থবিজ্ঞান হ’ল সমাজ বিজ্ঞানৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ যি ব্যক্তি আৰু সমাজৰ আৰ্থিক কাৰ্যাৱলী অধ্যয়ন কৰে.

• 'Economics' বা অৰ্থনীতি শব্দটো গ্ৰীক শব্দ 'Oikonomia'-ৰ পৰা অনা হৈছে, য’ত 'Oikos' মানে পৰিয়াল আৰু 'nomos' মানে নিয়ম.

• গতিকে, ইয়াৰ আদিম অৰ্থ আছিল পৰিয়াল বা সমাজ পৰিচালনাৰ নিয়ম। 

২. অৰ্থবিজ্ঞানৰ কেইটামান উল্লেখযোগ্য সংজ্ঞা

অৰ্থনীতিবিদসকলে বিভিন্ন সময়ত অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন সংজ্ঞা আগবঢ়াইছে:

• এডাম স্মিথ (সম্পদ ভিত্তিক): তেওঁ অৰ্থবিজ্ঞানক 'সম্পদৰ বিজ্ঞান' বুলি অভিহিত কৰিছে.

• আলফ্ৰেড মাৰ্ছেল (কল্যাণ ভিত্তিক): তেওঁৰ মতে, মানৱ জাতিৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ কাৰ্যাৱলী অধ্যয়নেই হৈছে অৰ্থনীতি, যিটো পাৰ্থিৱ কল্যাণৰ সৈতে জড়িত.

• লায়’নেল ৰবিন্স (দুষ্প্ৰাপ্যতা ভিত্তিক): তেওঁৰ মতে, অৰ্থনীতিয়ে অসীম অভাৱ আৰু বিকল্প ব্যৱহাৰযোগ্য সীমিত সম্পদৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অধ্যয়ন কৰে. এই সংজ্ঞাটোৱেই আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্য.

• ছেমুৱেলছন আৰু নৰ্দহাছ: তেওঁলোকে দুষ্প্ৰাপ্যতাৰ লগতে সম্পদৰ 'দক্ষতাপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ'ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে। 

৩. অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰ (Scope of Economics)

অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰ অতি ব্যাপক আৰু ই সমাজৰ প্ৰায় সকলো আৰ্থিক দিশ সামৰি লয়:

(i) ভোগকাৰ্য: মানুহৰ অভাৱ পূৰণৰ বাবে কৰা কাৰ্যকলাপ.

(ii) উৎপাদন: উপযোগী সামগ্ৰী বা সেৱাৰ সৃষ্টি, যাৰ উপাদান ৪টা— ভূমি, শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠন.

(iii) বিতৰণ আৰু বিনিময়: উৎপাদিত সামগ্ৰী উপভোক্তাৰ মাজত বিতৰণ কৰা আৰু সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদান কৰা.

(iv) ৰাজহুৱা বিত্ত আৰু কল্যাণ: চৰকাৰী আয়-ব্যয় আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ দিশটো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত.

(v) পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতি: অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ লগতে পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ অধ্যয়ন। 

৪. অৰ্থবিজ্ঞানৰ মৌলিক ধাৰণাসমূহ

অধ্যায়টোত অৰ্থনীতিৰ কিছুমান কাৰিকৰী শব্দৰ ধাৰণা দিয়া হৈছে:

• বস্তু (Goods): মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পৰা সামগ্ৰী আৰু সেৱা. ই ভৌতিক বা অভৌতিক আৰু মুক্ত বা আৰ্থিক হ’ব পাৰে.

• উপযোগিতা (Utility): কোনো বস্তুৰ মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পৰা ক্ষমতা.

• সম্পদ (Wealth): যিবোৰ বস্তুৰ উপযোগিতা, দুষ্প্ৰাপ্যতা, হস্তান্তৰযোগ্যতা আৰু বাহ্যিকতা আছে.

• চাহিদা আৰু যোগান: বস্তু এটা কিনাৰ আৰ্থিক ক্ষমতা থাকিলে তাক চাহিদা বোলে আৰু বিক্ৰীৰ বাবে বজাৰলৈ অনা অংশক যোগান বোলে.

• সঞ্চয় আৰু বিনিয়োগ: আয়ৰ যি অংশ ভোগত ব্যয় নহয় সেয়া সঞ্চয় আৰু ইয়াক উৎপাদনত ব্যৱহাৰ কৰিলে বিনিয়োগ বোলে। 

৫. অৰ্থনীতিৰ পদ্ধতি আৰু বিভাগ

• ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতি (Micro-Economics): ই ব্যক্তি বা ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ অৰ্থনৈতিক আচৰণ গাইগুটীয়াকৈ আলোচনা কৰে.

• সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতি (Macro-Economics): ই এখন দেশৰ অৰ্থনীতিৰ সামগ্ৰিক বা সামূহিক আচৰণ (যেনে— জনসংখ্যা, ৰাষ্ট্ৰীয় আয়) অধ্যয়ন কৰে। 

৬. ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু জনমূৰি আয়

• ৰাষ্ট্ৰীয় আয়: এখন দেশত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদিত দ্ৰব্য বা সেৱাৰ মুঠ মুদ্ৰা মূল্য.

• জনমূৰি আয়: মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক দেশখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰে ভাগ কৰিলে জনমূৰি আয় পোৱা যায়.

এই অধ্যায়টোৰ জৰিয়তে আমি অৰ্থনীতিৰ প্ৰাৰম্ভিক ধাৰণাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আধুনিক পৰিৱেশীয় অৰ্থনীতিলৈকে সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ জ্ঞান লাভ কৰিব পাৰোঁ।

গুৰুত্বপূৰ্ণ চন-তাৰিখ :

নৱম শ্ৰেণীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰথম অধ্যায়ত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ চন-তাৰিখ আৰু ঘটনাসমূহ তলত দিয়া হ’ল:

(i) ১৭৭৬ চনত → এডাম স্মিথৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'An Enquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations' প্ৰকাশ পাইছিল।

(ii) ১৮৯০ চনত → আলফ্ৰেড মাৰ্ছেলৰ 'Principles of Economics' নামৰ গ্ৰন্থখন প্ৰকাশ হৈছিল।

(iii) ১৯৩২ চনত → লায়'নেল ৰবিন্সৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ 'An Essay on the nature and significance of Economic Science' প্ৰকাশ পাইছিল।

(iv) ১৯৯৮ চনত → ভাৰতীয় অৰ্থনীতিবিদ অমৰ্ত্য সেনে অৰ্থনীতি বিজ্ঞানত ন'বেল পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল।

(v) ১৯৯৯ চনত → অমৰ্ত্য সেনক ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান 'ভাৰত ৰত্ন' প্ৰদান কৰা হৈছিল।

(vi) ২০১১ চনত → ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজ্যভিত্তিক ৰাষ্ট্ৰীয় জনমূৰি আয়ৰ এক চৰকাৰী চিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।

(vii) ২০১২ চনত → অমৰ্ত্য সেনক 'ৰাষ্ট্ৰীয় হিউমেনিটিছ মেডেল' (National Humanities Medal) প্ৰদান কৰা হৈছিল।

(viii) ২০১৩ চনত → ভাৰতৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ১.৮৭৭ ট্ৰিলিয়ন ডলাৰ আৰু জনমূৰি আয় ৫৩৫০ (PPP) ডলাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।

ইয়াতেই সমাপ্ত হ'ল প্ৰথম অধ্যায় ‘অৰ্থনীতিৰ মৌলিক বিষয়সমূহ’-ৰ সম্পূৰ্ণ আলোচনা। পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়বস্তু সহজ ভাষাত উপস্থাপন কৰা হৈছে। আপোনাৰ যিকোনো সন্দেহ (Doubt) দূৰ কৰিবলৈ আমি সদায় প্ৰস্তুত — মন্তব্য (Comment) কৰি জনাব।

Updated on 2nd March 2026

By :- J.A.C (B.Sc Honours | Web/App Developer.)