মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ - অধ্যায় ২ - সমাজ বিজ্ঞান - অর্থনীতি - নৱম শ্ৰেণী

(ASSEB-I)

Assam State School Education Board

Class : IX

Subject : Economics II

(Social Science III)

Medium : Assamese

Chapter : 2

মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ

মূল আলোচ্য বিষয় : পৃষ্ঠা— ৪২

পাঠ্যপুথিৰ ৪২ নং পৃষ্ঠাত থকা 'মূল আলোচ্য বিষয়'ৰ অন্তৰ্গত সাতটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: দৰিদ্ৰতা আৰু দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাই এনে এক অৱস্থাক বুজায় য’ত এজন ব্যক্তিয়ে খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ দৰে জীৱনৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ আহৰণত ব্যৰ্থ হয়। দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা হ’ল বিতৰণ ৰেখাৰ এনে এক নিম্নতম সীমা যি এখন দেশৰ জনসাধাৰণক দৰিদ্ৰ আৰু অদৰিদ্ৰ— এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰে। (পৃষ্ঠা: ৪২, ৪৩)

প্ৰশ্ন ২: ভাৰতবৰ্ষত দৰিদ্ৰতাৰ অৱস্থা আৰু কাৰণবোৰ কি কি?

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষত ব্যাপক আৰু গভীৰ দৰিদ্ৰতা বিৰাজমান যদিও স্বাধীনোত্তৰ কালছোৱাত দৰিদ্ৰ লোকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। দৰিদ্ৰতাৰ কাৰণসমূহ ঘাইকৈ ঐতিহাসিক (সম্পদৰ বহিৰ্গমন), অৰ্থনৈতিক (নিবনুৱা সমস্যা, নিম্ন মজুৰি, ভূমিৰ অভাৱ) আৰু সামাজিক (জাতিভেদ প্ৰথা)। (পৃষ্ঠা: ৪৩, ৪৫)

প্ৰশ্ন ৩: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ সমস্যাসমূহ কি কি?

উত্তৰ: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত জন বিস্ফোৰণৰ দৰে সমস্যাৰ সৃষ্টি হয় যিয়ে দেশৰ উন্নয়নত প্ৰত্যাহ্বান জনায়। ইয়াৰ ফলত পৰিয়ালৰ সঞ্চয় ক্ষমতা হ্ৰাস পায়, বিনিয়োগৰ বাবে মূলধন সীমিত হয় আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ মন্থৰ হৈ পৰে। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ৪: নিবনুৱা সমস্যাৰ কাৰণসমূহ কি কি?

উত্তৰ: নিবনুৱা সমস্যাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল— দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি, নিয়োগ বিহীন উন্নয়ন (Jobless growth), স্থবিৰ কৃষি উন্নয়ন, ঔদ্যোগীকৰণৰ মন্থৰ গতি আৰু ত্ৰুটিপূৰ্ণ শিক্ষা ব্যৱস্থা। (পৃষ্ঠা: ৪৯, ৫০)

প্ৰশ্ন ৫: মুদ্ৰাস্ফীতি— ইয়াৰ কাৰণ, প্ৰভাৱ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ উপায় কি?

উত্তৰ: একে লেথাৰিয়ে মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পোৱাই হ’ল মুদ্ৰাস্ফীতি, যাৰ কাৰণ হ’ল সামগ্ৰীৰ চাহিদা বৃদ্ধি আৰু উৎপাদন ব্যয় বৃদ্ধি। ইয়াৰ ফলত স্থিৰ বেতনভোগী শ্ৰেণী ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু সঞ্চয় তথা ৰপ্তানি হ্ৰাস পায়। ইয়াক মৌদ্ৰিক নীতি, ৰাজকোষীয় নীতি আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি নীতিৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি। (পৃষ্ঠা: ৫০, ৫১, ৫২)

প্ৰশ্ন ৬: বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণা কি?

উত্তৰ: যি অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ দ্বাৰা ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ অভাৱ পূৰণৰ ক্ষমতাৰ সৈতে আপোচ নকৰাকৈ বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহ দূৰ কৰিব পাৰি, তাকে বহনক্ষম উন্নয়ন বোলে। ১৯৮৭ চনত ব্ৰুণ্ডলেণ্ড আয়োগে এই ধাৰণা আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ৫৩)

প্ৰশ্ন ৭: সেউজ অৰ্থনীতিৰ ধাৰণা কি?

উত্তৰ: যি অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য হৈছে পৰিৱেশৰ প্ৰতি থকা ভাবুকি আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ সমস্যাসমূহ দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা, তাকে সেউজ অৰ্থনীতি বোলা হয়। ইয়াৰ লক্ষ্য হ’ল এখন সেউজীয়া পৃথিৱীৰ প্ৰতিপালন কৰা। (পৃষ্ঠা: ৫৪)

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন

অতি চমু/ চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন : পৃষ্ঠা— ৫৬

প্ৰশ্ন ১: সংজ্ঞা লিখা-

(ক) দৰিদ্ৰতা

উত্তৰ: বহল অৰ্থত দৰিদ্ৰতাই এনে এক অৱস্থাক বুজায় য'ত এজন ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ জীৱনৰ মৌলিক প্রয়োজন সমূহ যেনে খাদ্য, বস্ত্র, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ সুবিধাসমূহ আহৰণত ব্যর্থ হয়। (পৃষ্ঠা: ৪২)

(খ) নিবনুৱা

উত্তৰ: অৰ্থনীতিত নিবনুৱা বুলি ক'লে সেইসকলক বুজায় যাৰ কাম কৰাৰ ক্ষমতা আৰু ইচ্ছা আছে, কিন্তু কোনো উপযুক্ত সংস্থাপন নাপায়। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

(গ) জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব

উত্তৰ: প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰ মাটিকালিৰ বিপৰীতে বসবাস কৰা মুঠ লোকৰ সংখ্যাকে জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বোলা হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৬)

(ঘ) লিংগ অনুপাত

উত্তৰ: প্ৰতি হাজাৰ পুৰুষৰ বিপৰীতে থকা মহিলাৰ সংখ্যাকে লিংগ অনুপাত বোলে। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

(ঙ) চৰম দৰিদ্ৰতা

উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাৰ তলত বসবাস কৰা আৰু মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ পূৰণত সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হোৱা লোকসকলক চৰম দৰিদ্ৰতাৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। (পৃষ্ঠা: ৫৫)

(চ) আপেক্ষিক দৰিদ্ৰতা

উত্তৰ: সম্পদ আৰু আয়ৰ অসম বিতৰণৰ ফলত সমাজত ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজত যি ব্যৱধানৰ সৃষ্টি হয়, তাকে আপেক্ষিক দৰিদ্ৰতা বুলি কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৪২, ৫৫)

(ছ) বহনক্ষম উন্নয়ন

উত্তৰ: যি অর্থনৈতিক উন্নয়নৰ দ্বাৰা বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহ দূৰ হ'ব পাৰে অথচ তাৰ লগে লগে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহৰ দূৰীকৰণৰ ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ধৰণৰ আপোচ কৰা নহয়, সেই অর্থনৈতিক উন্নয়নেই হ'ল বহনক্ষম উন্নয়ন। (পৃষ্ঠা: ৫৩)

(জ) সেউজ অৰ্থনীতি

উত্তৰ: যি অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য হৈছে পৰিৱেশৰ প্ৰতি থকা ভাবুকি আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ সমস্যাৰাজি দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা, তেনে অৰ্থনীতিকে সেউজ অৰ্থনীতি বোলা হয়। (পৃষ্ঠা: ৫৪)

প্ৰশ্ন ২: দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা কি? গাঁও অঞ্চল আৰু চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা কি?

উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই বিতৰণ ৰেখাৰ এনে এক নিম্নতম সীমা নিৰ্দ্ধাৰণ কৰি দিয়ে যি এখন দেশৰ জনসাধাৰণক দৰিদ্ৰ আৰু অদৰিদ্ৰ এই দুটা ভাগত ভাগ কৰে। ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগৰ মতে গাঁও অঞ্চলত দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২৪০০ কেলৰি আৰু চহৰ অঞ্চলত দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২১০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব নোৱাৰিলে এজন ব্যক্তিক দৰিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৩: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতবৰ্ষ আৰু অসমৰ জনসংখ্যা কিমান?

উত্তৰ: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতৰ জনসংখ্যা হৈছে ১২১ কোটি আৰু অসমৰ জনসংখ্যা হৈছে প্ৰায় ৩ কোটি ১২ লাখ। (পৃষ্ঠা: ৪৫, ৪৬)

প্ৰশ্ন ৪: বিশ্বৰ মাটিকালিৰ কিমান শতাংশ ভাৰতত আছে?

উত্তৰ: বিশ্বৰ মাটিকালিৰ ২.৪ শতাংশ ভাৰতবৰ্ষত আছে। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতৰ সৰ্বাধিক লিংগ অনুপাত থকা ৰাজ্য কোনখন আৰু কিমান?

উত্তৰ: ভাৰতৰ সৰ্বাধিক লিংগ অনুপাত থকা ৰাজ্য হ'ল কেৰালা আৰু ইয়াৰ লিংগ অনুপাত হৈছে ১০৮৪। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

প্ৰশ্ন ৬: অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব কিমান?

উত্তৰ: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব হৈছে ৩৯৭ জন (প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত)। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

প্ৰশ্ন ৭: ছদ্মবেশী নিবনুৱা কাক কয়?

উত্তৰ: যিসকল লোক দেখাত বনুৱা হয় কিন্তু তেওঁলোকৰ মুঠ উৎপাদনত অলপো ভূমিকা নাথাকে, তেনে লোকক ছদ্মবেশী নিবনুৱা বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা কাম যদি দুজন মানুহে কৰিব পাৰে আৰু তাত পাঁচজন লোকক নিযুক্ত কৰা হয়, তেন্তে অতিৰিক্ত তিনিজন লোক হ'ল ছদ্মবেশী নিবনুৱা। (পৃষ্ঠা: ৪৮)

প্ৰশ্ন ৮: মুদ্ৰাস্ফীতি কি?

উত্তৰ: অৰ্থনীতিত মুদ্ৰাস্ফীতি বুলি ক'লে একে লেথাৰিয়ে সাধাৰণ মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পোৱা অৱস্থাক বুজোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৫০)

প্ৰশ্ন ৯: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ কাৰণবোৰ কি কি?

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ মূল কাৰণ দুটা-

(i) চাহিদাজনিত (Demand-pull)

(ii) ব্যয়জনিত (Cost-push) (পৃষ্ঠা: ৫০)

প্ৰশ্ন ১০: দমিত মুদ্ৰাস্ফীতি কাক বোলে?

উত্তৰ: চৰকাৰে যেতিয়া বিভিন্ন প্ৰত্যক্ষ ব্যৱস্থা যেনে ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী দৰ নিৰ্ধাৰণ আদিৰ জৰিয়তে মূল্যস্তৰ মুক্ত মুদ্ৰাস্ফীতিৰ দৰতকৈ কমত ৰাখে, তাকে দমিত মুদ্ৰাস্ফীতি বুলি কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৫১)

প্ৰশ্ন ১১: অবিধিগত খণ্ডত শ্ৰমিকৰ সংখ্যা কিমান থাকে?

উত্তৰ: অসংগঠিত বা অবিধিগত খণ্ডত নিয়োজিত শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ১০ জনতকৈ কম হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৮)

প্ৰশ্ন ১২: কৰ্মী জনসংখ্যা অনুপাত সম্পূৰ্ণ কৰা।

উত্তৰ: কৰ্মী জনসংখ্যা = (মুঠ কৰ্মী সংখ্যা / মুঠ জনসংখ্যা) × 100 (পৃষ্ঠা: ৪৮, ৫৬)

প্ৰশ্ন ১৩: বহনক্ষম উন্নয়নৰ সংজ্ঞাটো কোনখন আয়োগে কেতিয়া আগবঢ়াইছিল?

উত্তৰ: বহনক্ষম উন্নয়নৰ সংজ্ঞাটো ১৯৮৭ চনত ব্ৰুণ্ডলেণ্ড (Brundtland) আয়োগে আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ৫৩)

প্ৰশ্ন ১৪: পৰিৱেশ চিন্তাবিদসকলে মানুহৰ চিন্তা আৰু কৰ্মৰ মূলমন্ত্ৰ কি হোৱাটো বিচাৰে?

উত্তৰ: পৰিৱেশ সচেতন ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে এতিয়া মূলমন্ত্ৰ হ'ল— "চিন্তা বিশ্বব্যাপী হওক, কাৰ্যপন্থা স্থানীয় হওক" (Think globally; act locally)। (পৃষ্ঠা: ৫৪)

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন : পৃষ্ঠা— ৫৭

প্ৰশ্ন ১: ভাৰতবৰ্ষত জনসংখ্যা বৃদ্ধি সমস্যাৰ মূল কাৰণবোৰ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল—

(i) উচ্চ জন্ম হাৰ।

(ii) নিৰক্ষৰতা।

(iii) দৰিদ্ৰতা।

(iv) সামাজিক অজ্ঞতা।

(v) জনসংখ্যা শিক্ষাৰ অভাৱ।

ইয়াৰ উপৰিও অসমৰ দৰে ৰাজ্যৰ ক্ষেত্ৰত চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ বাংলাদেশ আৰু নেপালৰ পৰা হোৱা অবৈধ অনুপ্ৰৱেশে জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ সমস্যাটোক অধিক জটিল কৰি তুলিছে। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

প্ৰশ্ন ২: দৰিদ্ৰতা কাক কয়? দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই কিদৰে দৰিদ্ৰতা নিৰূপন কৰে ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাই এনে এক অৱস্থাক বুজায় য’ত এজন ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ জীৱনৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ যেনে— খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ সুবিধাসমূহ আহৰণত ব্যৰ্থ হয়।

দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই বিতৰণ ৰেখাৰ এনে এক নিম্নতম সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়ে যি এখন দেশৰ জনসাধাৰণক দৰিদ্ৰ (Poor) আৰু অদৰিদ্ৰ (Non-poor) এই দুটা ভাগত ভাগ কৰে। ভাৰতবৰ্ষত দৰিদ্ৰতা নিৰূপনৰ বাবে কেলৰি ভিত্তিক ব্যাখ্যাটো অধিক প্ৰচলিত। ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সংজ্ঞা মতে—

(i) গাঁও অঞ্চলত এজন ব্যক্তিয়ে দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২৪০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব নোৱাৰিলে তেওঁক দৰিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়।

(ii) চহৰ অঞ্চলত এজন ব্যক্তিয়ে দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২১০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব নোৱাৰিলে তেওঁক দৰিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়। (পৃষ্ঠা: ৪২, ৪৩)

প্ৰশ্ন ৩: মুদ্রাস্ফীতি কাক বোলে? মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ মূল পদ্ধতিসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: অৰ্থনীতিত একে লেথাৰিয়ে সাধাৰণ মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পোৱা অৱস্থাক মুদ্রাস্ফীতি বুলি কোৱা হয়। মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা মূল পদ্ধতিসমূহ হ’ল—

(i) মৌদ্ৰিক নীতি: কেন্দ্ৰীয় বেংকে বেংকৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰি বাণিজ্যিক বেংকসমূহক ঋণ প্ৰদানত নিয়ন্ত্ৰণ আনে। ইয়াৰ ফলত বজাৰত ঋণৰ পৰিমাণ হ্রাস পায় আৰু মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰিত হয়।

(ii) ৰাজকোষীয় নীতি: ইয়াক 'আয় আৰু ব্যয়' নীতি বুলিও কোৱা হয়। চৰকাৰী ব্যয় কৰ্তন কৰি বা বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ কৰ আৰোপ কৰি জনসাধাৰণৰ হাতত থকা অতিৰিক্ত মুদ্রা চৰকাৰৰ হাতলৈ অনা হয়। ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰিক চাহিদা হ্রাস পায়।

(iii) উৎপাদন বৃদ্ধি নীতি: অব্যৱহৃত সম্পদৰাজি সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিব পাৰিলে বৰ্ধিত চাহিদাৰ বিপৰীতে যোগান বৃদ্ধি হৈ দৰ স্তৰ নিয়ন্ত্ৰিত হয়। (পৃষ্ঠা: ৫০, ৫২)

প্ৰশ্ন ৪: নিবনুৱা সমস্যা কাক বোলে? ইয়াৰ প্ৰকাৰ কি কি? এই সমস্যাৰ মূল কাৰণসমূহ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: যাৰ কাম কৰাৰ ক্ষমতা আৰু ইচ্ছা আছে, কিন্তু কোনো উপযুক্ত সংস্থাপন নাপায়, তেনে লোকক নিবনুৱা বোলে।

নিবনুৱাৰ প্ৰকাৰসমূহ হ’ল—

(i) গ্ৰাম্য নিবনুৱা: ঋতুজ নিবনুৱা আৰু ছদ্মবেশী বা প্ৰচ্ছন্ন নিবনুৱা।

(ii) চহৰীয়া নিবনুৱা: ঔদ্যোগিক নিবনুৱা আৰু শিক্ষিত নিবনুৱা।

নিবনুৱা সমস্যাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল— দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি, নিয়োগবিহীন উন্নয়ন (Jobless growth), স্থবিৰ কৃষি উন্নয়ন, ঔদ্যোগীকৰণৰ মন্থৰ গতি আৰু ত্ৰুটিপূৰ্ণ শিক্ষা ব্যৱস্থা। (পৃষ্ঠা: ৪৭, ৪৮, ৪৯, ৫০)

প্ৰশ্ন ৫: চমুটোকা লিখা:

(ক) ঋতুজ নিবনুৱা: যিসকল লোক বছৰৰ এটা বিশেষ সময়ৰ বাবেহে নিবনুৱা হৈ থাকে আৰু বাকী সময়ত কাম পায়, তেওঁলোকক ঋতুজ নিবনুৱা বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, কৃষিকাৰ্যত জড়িত লোকসকল বছৰৰ খেতিৰ বতৰত ব্যস্ত থাকে যদিও বাকী সময়ত নিবনুৱা হৈ থাকে। (পৃষ্ঠা: ৪৮)

(খ) চাহিদাজনিত আৰু ব্যয়জনিত মুদ্রাস্ফীতি: যেতিয়া দ্ৰব্য বা সেৱাৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ চাহিদা অধিক বৃদ্ধি পায় কিন্তু সেই অনুপাতে যোগান বৃদ্ধি নাপায়, তেতিয়া সৃষ্টি হোৱা মুদ্রাস্ফীতিক চাহিদাজনিত মুদ্রাস্ফীতি বোলে। আনহাতে, দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ উৎপাদন ব্যয় (মজুৰি, লাভ বা কৰৰ বোজা) বৃদ্ধিৰ ফলত যি মুদ্রাস্ফীতি হয়, তাক ব্যয়জনিত মুদ্রাস্ফীতি বোলা হয়। (পৃষ্ঠা: ৫০)

(গ) বহনক্ষম উন্নয়ন: ১৯৮৭ চনত ব্ৰুণ্ডলেণ্ড আয়োগে আগবঢ়োৱা ধাৰণা অনুসৰি যি অর্থনৈতিক উন্নয়নে বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহ দূৰ কৰাৰ লগতে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ অভাৱ দূৰীকৰণৰ ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো আপোচ নকৰে, তাকে বহনক্ষম উন্নয়ন বোলে। (পৃষ্ঠা: ৫৩)

(ঘ) সেউজ অৰ্থনীতি: যি অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য হৈছে পৰিৱেশৰ প্ৰতি থকা ভাবুকি আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ সমস্যাসমূহ দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা, তাকে সেউজ অৰ্থনীতি বোলা হয়। ইয়াৰ মূলমন্ত্ৰ হ’ল— "চিন্তা বিশ্বব্যাপী হওক, কাৰ্যপন্থা স্থানীয় হওক"। (পৃষ্ঠা: ৫৪)

(ঙ) মুক্ত আৰু দমিত মুদ্রাস্ফীতি: যেতিয়া দৰ স্তৰৰ ওপৰত কোনো নিয়ন্ত্ৰণ নাথাকে আৰু দৰ অবাধে বৃদ্ধি হয়, তাকে মুক্ত মুদ্রাস্ফীতি বোলে। আনহাতে, চৰকাৰে ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা বা দৰ নিৰ্ধাৰণ আদিৰ জৰিয়তে দৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি মুদ্রাস্ফীতিক মুক্ত মুদ্রাস্ফীতিতকৈ কমত ৰাখিলে তাক দমিত মুদ্রাস্ফীতি বোলে। (পৃষ্ঠা: ৫১)

অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন

নৱম শ্ৰেণীৰ অৰ্থনীতিৰ দ্বিতীয় অধ্যায় 'মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ'ৰ পাঠ্যপুথিৰ আধাৰত ২০টা অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: দৰিদ্ৰতাৰ পাকচক্ৰ (Vicious Circle of Poverty) বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: দৰিদ্ৰ লোকসকল দৰিদ্ৰতাৰ পাকচক্ৰত পৰি দৰিদ্ৰৰ পৰা আৰু অধিক দৰিদ্ৰতাৰ মাজলৈ গতি কৰা অৱস্থাক বুজায়। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ২: ভাৰতবৰ্ষৰ দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ কোনটো ব্যাখ্যা অধিক প্ৰচলিত?

উত্তৰ: কেলৰি (Calorie) ভিত্তিক ব্যাখ্যাটোৱে হৈছে অধিক প্রচলিত। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৩: চহৰ অঞ্চলৰ তুলনাত গাঁও অঞ্চলত কিয় অধিক কেলৰিৰ প্ৰয়োজন হয়?

উত্তৰ: কাৰণ গাঁৱলীয়া লোকৰ চহৰীয়া লোকতকৈ শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম বেছি। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৪: ২০০০-২০০১ বৰ্ষত চহৰ অঞ্চলত জনমূৰি মাহিলী ব্যয় কিমান আছিল?

উত্তৰ: ৪৫৪ টকা আছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৫: কোনটো দশকত পৰিকল্পনা আয়োগে দৰিদ্ৰতাৰ পৰিসংখ্যা প্ৰণালীবদ্ধভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে?

উত্তৰ: ৭০ৰ দশকৰ আগভাগৰ পৰা। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৬: দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণ কোনখন পৰিকল্পনাৰ এক মূল লক্ষ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: পঞ্চম পৰিকল্পনা (১৯৭৪-৭৯) ত। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৭: NSSO-ৰ সম্পূৰ্ণ নামটো লিখা।

উত্তৰ: National Sample Survey Office (ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা সমীক্ষা কাৰ্যালয়)। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

প্ৰশ্ন ৮: অধ্যাপক তেণ্ডুলকাৰ সমিতিয়ে কোন বছৰত দৰিদ্ৰতাৰ প্রতিবেদন দাখিল কৰিছিল?

উত্তৰ: ২০০৯ চনত। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

প্ৰশ্ন ৯: ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ প্রতিবেদন অনুসৰি ২০১১-১২ চনত ভাৰতত দৰিদ্ৰ লোকৰ শতাংশ কিমান আছিল?

উত্তৰ: ২৯.৫ শতাংশ। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

প্ৰশ্ন ১০: ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ মতে অসমৰ গাঁও অঞ্চলত দৰিদ্ৰ লোকৰ শতাংশ কিমান?

উত্তৰ: ৪২.০ শতাংশ। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ১১: 'Poverty and UnBritish Rule in India' নামৰ গ্ৰন্থখন কোনে লিখিছিল?

উত্তৰ: দাদাভাই নৌৰজীয়ে। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ১২: জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা পৃথিৱীৰ প্ৰথম জনবহুল দেশ কোনখন?

উত্তৰ: চীন দেশ। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ১৩: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি জনবহুল ৰাজ্য কোনখন?

উত্তৰ: উত্তৰ প্ৰদেশ (১৯.৯ কোটি)। (পৃষ্ঠা: ৪৬)

প্ৰশ্ন ১৪: ২০১১ চনৰ তথ্যমতে ভাৰতৰ সৰ্বনিম্ন জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব থকা ৰাজ্য কোনখন?

উত্তৰ: অৰুণাচল প্ৰদেশ (১৭ জন প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত)। (পৃষ্ঠা: ৪৬)

প্ৰশ্ন ১৫: অসমৰ কোনখন জিলাত জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব সৰ্বাধিক?

উত্তৰ: কামৰূপ মহানগৰ জিলাত (২০১০ জন প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত)। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

প্ৰশ্ন ১৬: সংগঠিত খণ্ডত নিয়োগ কৰা শ্ৰমিকৰ নিম্নতম সংখ্যা কিমান?

উত্তৰ: ১০ জন বা ততোধিক। (পৃষ্ঠা: ৪৮)

প্ৰশ্ন ১৭: নিবনুৱাৰ সংখ্যা গণনা কৰিবলৈ NSSO-য়ে উদ্ভাৱন কৰা এটা ধাৰণা লিখা।

উত্তৰ: চলিত দৈনিক ভিত্তি (Current daily status)। (পৃষ্ঠা: ৪৯)

প্ৰশ্ন ১৮: নিয়োগ বিহীন উন্নয়ন (Jobless growth) বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: দেশত ৰাষ্ট্ৰীয় আয় বৃদ্ধিৰ হাৰ আৰু নিয়োগ বৃদ্ধিৰ হাৰৰ মাজৰ ব্যৱধান বৃদ্ধি পোৱা অৱস্থাক বুজায়। (পৃষ্ঠা: ৪৯)

প্ৰশ্ন ১৯: কোনে মুদ্ৰাস্ফীতিক 'অধিক মুদ্ৰাৰে অলপ সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰা' অৱস্থা বুলি কৈছিল?

উত্তৰ: কালবৰ্ণ (Coulborn) এ। (পৃষ্ঠা: ৫০)

প্ৰশ্ন ২০: ব্ৰুণ্ডলেণ্ড আয়োগ আন কি নামেৰে জনাজাত?

উত্তৰ: পৰিৱেশ আৰু উন্নয়নৰ বিশ্ব আয়োগ (World Commission on environment and development)। (পৃষ্ঠা: ৫৩)

অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Short Type)

নৱম শ্ৰেণীৰ অৰ্থনীতিৰ দ্বিতীয় অধ্যায়ৰ পাঠ্যপুথিৰ আধাৰত ২০টা অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (২-৪ শাৰীৰ) তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: অৰ্থনৈতিক অসমতা কিদৰে সৃষ্টি হয়?

উত্তৰ: সম্পদ আৰু আয়ৰ অসম বিতৰণে এখন দেশৰ অৰ্থনীতিত অৰ্থনৈতিক অসমতাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে সমাজত ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজত থকা ব্যৱধান বৃদ্ধি পায়। (পৃষ্ঠা: ৪২)

প্ৰশ্ন ২: দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাৰ কেলৰি ভিত্তিক সংজ্ঞা কি?

উত্তৰ: ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগৰ মতে গাঁও অঞ্চলত দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২৪০০ কেলৰি আৰু চহৰ অঞ্চলত ২১০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব নোৱাৰিলে এজন ব্যক্তিক দৰিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়। গাঁৱলীয়া লোকৰ শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম বেছি বাবে তেওঁলোকক অধিক কেলৰিৰ প্ৰয়োজন হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৩: ২০০৫-২০০৬ বৰ্ষত দৰিদ্ৰ সীমাৰেখা নিৰ্ধাৰণৰ বাবে মাহিলী ব্যয়ৰ পৰিমাণ কিমান আছিল?

উত্তৰ: ২০০৫-২০০৬ বৰ্ষৰ চলিত দৰৰ হিচাপত ন্যূনতম কেলৰি আহৰণ কৰিবলৈ মাহিলী ব্যয়ৰ পৰিমাণ আছিল এনেধৰণৰ— গ্ৰামাঞ্চলত ৩৬৮ টকা আৰু চহৰাঞ্চলত ৫৫৮ টকা। দ্ৰব্যমূল্য বৃদ্ধি হ’লে এই ব্যয়ৰ পৰিমাণো সলনি হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতত দৰিদ্ৰতা গণনাৰ তথ্যসমূহ কোনে আৰু কেনেকৈ আহৰণ কৰে?

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা সমীক্ষা কার্যালয় (NSSO)ৰ তত্ত্বাৱধানত মাহিলী জনমূৰি ভোগ ব্যয়ৰ তথ্য আহৰণ কৰা হয়। এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিয়েই পৰিকল্পনা আয়োগে দেশত দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা নির্ধাৰণ কৰে। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

প্ৰশ্ন ৫: তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভাৰতৰ দৰিদ্ৰতাৰ অৱস্থা কেনেকুৱা?

উত্তৰ: ২০০৯ চনত অধ্যাপক তেণ্ডুলকাৰৰ পৌৰোহিত্যত দাখিল কৰা প্রতিবেদন মতে ২০০৯-১০ চনত ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৯.৮ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ আছিল। ইয়াৰে গাঁও অঞ্চলত ৩৩.৮ শতাংশ আৰু নগৰ অঞ্চলত ২০.৯ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাৰ তলত আছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

প্ৰশ্ন ৬: ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ মতে অসমৰ দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ কিমান?

উত্তৰ: ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ ২০১৪ চনৰ প্রতিবেদন অনুসৰি অসমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪০.৯ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত গাঁও অঞ্চলত ৪২.০ শতাংশ আৰু চহৰ অঞ্চলত ৩৪.২ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত আছে। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ৭: দৰিদ্ৰতাৰ ঐতিহাসিক কাৰণটো ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: ইংৰাজৰ শাসনকালত ভাৰতবৰ্ষৰ সম্পদৰাজিৰ বৰ্হিগমন হয় আৰু ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় অর্থনীতিৰ ভেটি দুৰ্বল হৈ পৰে। দাদাভাই নৌৰজীৰ গ্ৰন্থ 'Poverty and UnBritish Rule in India'ত এই বিষয়ে বহল ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা হৈছে। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ৮: গ্ৰাম্য ভাৰতবৰ্ষত দৰিদ্ৰতাৰ মূল কাৰণসমূহ কি কি?

উত্তৰ: গ্ৰাম্য দৰিদ্ৰতাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল— ভূমিৰ মালিকীস্বত্বৰ অভাৱ, কৃষিখণ্ডৰ বাহিৰত কৰ্মসংস্থাপনৰ অভাৱ, ঋতুজ নিবনুৱা সমস্যা, অশিক্ষিত আৰু অদক্ষ শ্রমিকৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু নিম্ন মজুৰি হাৰ। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ৯: চহৰ অঞ্চলত দৰিদ্ৰতাৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয়?

উত্তৰ: গাঁও অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰতাৰ বাবে চহৰলৈ হোৱা অবিৰাম প্ৰব্ৰজনৰ ফলত চহৰীয়া দৰিদ্ৰতাৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত আৱাসগৃহ আৰু খোৱাপানীৰ অভাৱ হয় আৰু বস্তি অঞ্চলৰ সৃষ্টি হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ১০: জন বিস্ফোৰণ বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: জন বিস্ফোৰণে জনসংখ্যাৰ অত্যধিক বৃদ্ধিক সূচায়। ভাৰতৰ দৰে উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰৰ সন্মুখত দেখা দিয়া এক মূল প্রত্যাহ্বান হৈছে এই জন বিস্ফোৰণ, য’ত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ অত্যন্ত বেছি হয়। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ১১: বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ তুলনাত ভাৰতৰ স্থিতি কি?

উত্তৰ: জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰত পৃথিৱীৰ দ্বিতীয় জনবহুল দেশ। বিশ্বৰ মাটিকালিৰ মাত্ৰ ২.৪ শতাংশ ভাৰতত আছে যদিও বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৭.৫ শতাংশ লোকেই ভাৰতত বাস কৰে। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

প্ৰশ্ন ১২: অসমৰ জনসংখ্যা সম্পৰ্কে দুটা তথ্য দিয়া।

উত্তৰ: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমৰ জনসংখ্যা হৈছে প্ৰায় ৩ কোটি ১২ লাখ। অসমৰ আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা জিলাখন হৈছে নগাঁও (২৮ লাখ ২৬ হাজাৰ) আৰু আটাইতকৈ কম জনসংখ্যা থকা জিলাখন হৈছে ডিমা হাচাও। (পৃষ্ঠা: ৪৬)

প্ৰশ্ন ১৩: ভাৰতৰ লিংগ অনুপাতৰ অৱস্থা কেনেকুৱা?

উত্তৰ: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতৰ লিংগ অনুপাত হ’ল প্ৰতি হাজাৰ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৪০ গৰাকী মহিলা। কেৰালাত এই অনুপাত সর্বাধিক (১০৮৪) আৰু হাৰিয়ানাত সর্বনিম্ন (৮৭৭)। (পৃষ্ঠা: ৪৬, ৪৭)

প্ৰশ্ন ১৪: অসমৰ লিংগ অনুপাত কিয় শুভ লক্ষণ বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: কাৰণ অসমৰ লিংগ অনুপাত ৯৫৪, যিটো সৰ্বভাৰতীয় অনুপাত (৯৪০) তকৈ বেছি। অসমৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত মৰিগাঁৱত এই অনুপাত আটাইতকৈ বেছি (৯৭৪)। (পৃষ্ঠা: ৪৭)

প্ৰশ্ন ১৫: ঋতুজ নিবনুৱা আৰু ছদ্মবেশী নিবনুৱাৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ: ঋতুজ নিবনুৱাসকল বছৰৰ এটা বিশেষ সময়তহে নিবনুৱা হৈ থাকে। আনহাতে, ছদ্মবেশী নিবনুৱাসকল দেখাত কামত নিয়োজিত হৈ থাকে যদিও উৎপাদনত তেওঁলোকৰ কোনো ভূমিকা নাথাকে। (পৃষ্ঠা: ৪৮)

প্ৰশ্ন ১৬: কৰ্মসংস্থাপনৰ গুণগত মান কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰা হয়?

উত্তৰ: যি কৰ্মস্থলীত মজুৰিৰ লগতে বীমাকৰণ, ভৱিষ্যনিধি আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ দৰে সামাজিক সুৰক্ষা লাভ কৰা যায়, তাত নিয়োগৰ গুণগত মান উন্নত বুলি ধৰা হয়। সংগঠিত খণ্ডত এই মান উন্নত হয় যদিও অসংগঠিত খণ্ডত ইয়াৰ অভাৱ দেখা যায়। (পৃষ্ঠা: ৪৮)

প্ৰশ্ন ১৭: নিবনুৱা সমস্যাৰ সৈতে ত্ৰুটিপূৰ্ণ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰ: প্ৰচলিত শিক্ষা ব্যৱস্থাই জনসাধাৰণক নিয়োগৰ উপযোগী (Employable) কৰি তুলিব নোৱাৰাৰ বাবে শিক্ষিত নিবনুৱা সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। বৃত্তিমুখী তথা কাৰিকৰী শিক্ষাৰ অভাৱে জনসাধাৰণক স্বাৱলম্বী হোৱাত বাধা দিয়ে। (পৃষ্ঠা: ৫০)

প্ৰশ্ন ১৮: ব্যৱহাৰিক অৰ্থত মুদ্ৰাস্ফীতি কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?

উত্তৰ: যেতিয়া 'অধিক পৰিমাণৰ মুদ্ৰাৰে অলপ সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিবলগীয়া হয়', তেতিয়াই মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সৃষ্টি হয়। অধিক ক্ৰয়ক্ষমতা থকাৰ বাবে কম পৰিমাণৰ সামগ্ৰীৰ বিপৰীতে চাহিদা বৃদ্ধি পালে মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পায়। (পৃষ্ঠা: ৫০)

প্ৰশ্ন ১৯: মুদ্ৰাস্ফীতিয়ে ৰপ্তানি খণ্ডত কিদৰে প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সময়ত সামগ্ৰীৰ মূল্য বৃদ্ধি হোৱাৰ ফলত আন্তৰ্জাতিক বজাৰত দেশীয় সামগ্ৰীৰ চাহিদা কমি যায়। ইয়াৰ ফলত দেশৰ ৰপ্তানি হ্ৰাস হয় আৰু অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। (পৃষ্ঠা: ৫২)

প্ৰশ্ন ২০: সেউজ অৰ্থনীতিৰ ধাৰণাটো কি?

উত্তৰ: সেউজ অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য হ’ল পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ সমস্যাৰাজি দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা। অৰ্থনীতিৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য হ’ব লাগে এখন সেউজীয়া পৃথিৱীৰ প্ৰতিপালন কৰা। (পৃষ্ঠা: ৫৪)

অতিৰিক্ত দীঘল প্ৰশ্ন  :

দ্বিতীয় অধ্যায় ‘মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ’ৰ পৰা পাঠ্যপুথিৰ তথ্যৰ ভিত্তিত ২০টা অতিৰিক্ত দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ পইণ্ট (point) আকাৰে তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: দৰিদ্ৰতাৰ সংজ্ঞা আৰু ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সমস্যাসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাৰ ধাৰণাটো তলত দিয়া ধৰণে আলোচনা কৰিব পাৰি:

(i) দৰিদ্ৰতাই এনে এক অৱস্থাক বুজায় য'ত এজন ব্যক্তিয়ে খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ দৰে মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ আহৰণত ব্যৰ্থ হয়।

(ii) সম্পদ আৰু আয়ৰ অসম বিতৰণে এখন দেশৰ অৰ্থনীতিত অৰ্থনৈতিক অসমতাৰ সৃষ্টি কৰে।

(iii) ইয়াৰ ফলস্বৰূপে সমাজত ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজত থকা ব্যৱধান বৃদ্ধি পায়।

(iv) দৰিদ্ৰ লোকসকল দৰিদ্ৰতাৰ পাকচক্ৰত পৰি দৰিদ্ৰৰ পৰা অধিক দৰিদ্ৰতালৈ গতি কৰে।

প্ৰশ্ন ২: ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগৰ কেলৰি ভিত্তিক দৰিদ্ৰতাৰ সংজ্ঞা ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগে আগবঢ়োৱা কেলৰি ভিত্তিক সংজ্ঞা অনুসৰি:

(i) গাঁও অঞ্চলত বসবাস কৰা এজন ব্যক্তিয়ে যদি দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২৪০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে তেওঁক দৰিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়।

(ii) চহৰ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত এই ন্যূনতম কেলৰিৰ পৰিমাণ হৈছে দৈনিক ২১০০ কেলৰি।

(iii) গাঁও অঞ্চলত কেলৰিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অধিক হোৱাৰ কাৰণ হ'ল গাঁৱলীয়া লোকৰ শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম চহৰীয়া লোকতকৈ বেছি।

(iv) এই ন্যূনতম কেলৰি আহৰণ কৰিবলৈ চলিত দৰৰ হিচাপত জনমূৰি মাহিলী ব্যয়ৰ এটা সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতবৰ্ষত দৰিদ্ৰতাৰ ব্যাপকতা সম্পৰ্কে এটা আলোচনা আগবঢ়োৱা।

উত্তৰ: ভাৰতত দৰিদ্ৰতাৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে তলত দিয়া পইণ্টসমূহ উল্লেখযোগ্য:

(i) ব্যাপক আৰু গভীৰ দৰিদ্ৰতা ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ অন্যতম প্রধান বৈশিষ্ট্য।

(ii) স্বাধীনোত্তৰ কালছোৱাত আমাৰ দেশত দৰিদ্ৰ লোকৰ সংখ্যা হ্ৰাস হৈ আহিবলৈ ধৰিছে যদিও ই আশানুৰূপ হোৱা নাই।

(iii) ৭০ৰ দশকৰ আগভাগৰ পৰাহে পৰিকল্পনা আয়োগে দৰিদ্ৰতাৰ পৰিসংখ্যা প্ৰণালীবদ্ধভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

(iv) পঞ্চম পৰিকল্পনা (১৯৭৪-৭৯) ত দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণক পৰিকল্পনাৰ এক মূল লক্ষ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ৪: তেণ্ডুলকাৰ আৰু ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভাৰতৰ দৰিদ্ৰতাৰ তুলনা কৰা।

উত্তৰ: দুয়োখন সমিতিৰ তথ্যৰ তুলনা তলত দিয়া হ'ল:

(i) ২০০৯ চনত দাখিল কৰা অধ্যাপক তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদন মতে ২০০৯-১০ চনত ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৯.৮ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ আছিল।

(ii) আনহাতে, ২০১৪ চনত দাখিল কৰা ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ২০১১-১২ চনত দেশৰ ২৯.৫ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ আছিল।

(iii) তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ মতে গাঁও অঞ্চলত দৰিদ্ৰ লোক আছিল ৩৩.৮ শতাংশ, কিন্তু ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ মতে এই সংখ্যা ৩০.৯ শতাংশ।

(iv) চহৰ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ মতে ২০.৯ শতাংশ আৰু ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ মতে ২৬.৪ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ আছিল।

প্ৰশ্ন ৫: অসমত দৰিদ্ৰতাৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে বিশেষজ্ঞ দলৰ তথ্যসমূহ কি কি?

উত্তৰ: অসমৰ দৰিদ্ৰতা সম্পৰ্কে তলত দিয়া তথ্যসমূহ পোৱা যায়:

(i) তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি অসমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৩৪.৪ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ।

(ii) তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ মতে অসমৰ গাঁও অঞ্চলত ৩৬.৪ শতাংশ আৰু চহৰ অঞ্চলত ২১.৮ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ।

(iii) আনহাতে, ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ মতে অসমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪০.৯ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত আছে।

(iv) ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ তথ্যমতে অসমৰ গাঁও অঞ্চলত ৪২.০ শতাংশ আৰু চহৰ অঞ্চলত ৩৪.২ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ।

প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতত দৰিদ্ৰতাৰ অৰ্থনৈতিক কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাৰ অৰ্থনৈতিক কাৰণসমূহ তলত দিয়া হ'ল:

(i) গ্ৰাম্য ভাৰতবৰ্ষত দৰিদ্ৰতাৰ মূল কাৰণ হ'ল ভূমিৰ মালিকীস্বত্বৰ অভাৱ আৰু কৃষি খণ্ডৰ বাহিৰত কৰ্মসংস্থাপনৰ অভাৱ।

(ii) কৃষিখণ্ডত উদ্ভৱ হোৱা ঋতুজ নিবনুৱা, অশিক্ষিত শ্রমিকৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু নিম্ন মজুৰিৰ হাৰ দৰিদ্ৰতাৰ অন্যতম কাৰণ।

(iii) চহৰ অঞ্চললৈ হোৱা নিৰন্তৰ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত আৱাসগৃহৰ অভাৱ ঘটে আৰু বস্তি অঞ্চলৰ সৃষ্টি হয়।

(iv) দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধিয়ে পৰিয়ালৰ সঞ্চয় ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ ফলত বিনিয়োগৰ বাবে মূলধন সীমিত হৈ পৰে।

প্ৰশ্ন ৭: ভাৰতবৰ্ষৰ জনসংখ্যাৰ পৰিসংখ্যা আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল:

(i) ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১২১ কোটি।

(ii) জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰত পৃথিৱীৰ দ্বিতীয় জনবহুল দেশ।

(iii) বিশ্বৰ মাত্ৰ ২.৪ শতাংশ মাটিকালি ভাৰতত আছে যদিও বিশ্বৰ ১৭.৫ শতাংশ লোক ইয়াতে বাস কৰে।

(iv) ২০০১-২০১১ দশকটোত ভাৰতৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ হৈছে ১৭.৬৪ শতাংশ।

প্ৰশ্ন ৮: অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আৰু ইয়াৰ বিতৰণৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা।

উত্তৰ: অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্বৰ তথ্যসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

(i) ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব হৈছে ৩৯৭ জন প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত।

(ii) অসমৰ এই ঘনত্ব দেশৰ জনসংখ্যাৰ গড় ঘনত্বতকৈ (৩৮২ জন) বেছি।

(iii) কামৰূপ মহানগৰ জিলাত জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব সৰ্বাধিক (২০১০ জন)।

(iv) সর্বনিম্ন জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব থকা জিলা হ'ল ডিমা হাচাও (৪৪ জন)।

প্ৰশ্ন ৯: অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ এটা বিশেষ কাৰণ আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ'ল:

(i) বহিঃ ৰাজ্য আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা হোৱা প্ৰব্ৰজনে অসমৰ জনসংখ্যাৰ সমস্যাটোক অধিক জটিল কৰি তুলিছে।

(ii) বিশেষকৈ চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ বাংলাদেশ আৰু নেপালৰ পৰা হোৱা অবৈধ অনুপ্রৱেশে অসমৰ জনগাঁথনিত বিৰূপ প্রভাৱ পেলাইছে।

(iii) ইয়াৰ ফলত সমাজত বিভিন্ন সমস্যাৰ সৃষ্টি হোৱাৰ লগতে অৰ্থনৈতিক চাপ বৃদ্ধি পায়।

(iv) অসমৰ ২০০১-২০১১ দশকটোত জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ১৫.৩৫ শতাংশ।

প্ৰশ্ন ১০: নিবনুৱা সমস্যাৰ সংজ্ঞা দিয়া আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰসমূহ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: নিবনুৱা সমস্যা সম্পৰ্কে তলত দিয়া পইণ্টসমূহ উল্লেখযোগ্য:

(i) অৰ্থনীতিত নিবনুৱা বুলি ক'লে সেইসকলক বুজায় যাৰ কাম কৰাৰ ক্ষমতা আৰু ইচ্ছা আছে, কিন্তু কোনো উপযুক্ত সংস্থাপন নাপায়।

(ii) নিবনুৱা সাধাৰণতে দুই প্ৰকাৰৰ— গ্ৰাম্য নিবনুৱা আৰু চহৰীয়া নিবনুৱা।

(iii) গ্ৰাম্য নিবনুৱা দুই শ্ৰেণীৰ— ঋতুজ নিবনুৱা আৰু ছদ্মবেশী বা প্রছন্ন নিবনুৱা।

(iv) চহৰীয়া নিবনুৱাও দুই প্ৰকাৰৰ— ঔদ্যোগিক নিবনুৱা আৰু শিক্ষিত নিবনুৱা।

প্ৰশ্ন ১১: গ্ৰাম্য নিবনুৱা সমস্যাৰ অন্তৰ্গত ঋতুজ আৰু ছদ্মবেশী নিবনুৱা কি?

উত্তৰ: গ্ৰাম্য নিবনুৱাৰ দুটা ৰূপ তলত দিয়া হ'ল:

(i) ঋতুজ নিবনুৱা সকল বছৰৰ এটা সময়ৰ বাবেহে নিবনুৱা হয়, উদাহৰণস্বৰূপে কৃষিকাৰ্য্যত জড়িত লোকসকল।

(ii) ছদ্মবেশী বা প্রছন্ন নিবনুৱা সকল দেখাত বনুৱা হয়, কিন্তু তেওঁলোকৰ মুঠ উৎপাদনত অলপো ভূমিকা নাথাকে।

(iii) উদাহৰণস্বৰূপে এটা কাম দুজন মানুহে কৰিব পাৰে, তাত যদি পাঁচজন লোকক লগোৱা হয় তেন্তে ওপৰঞ্চি তিনিজন লোক ছদ্মবেশী নিবনুৱা।

(iv) এই দুই ধৰণৰ নিবনুৱাই গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বাবে এক ডাঙৰ সমস্যা।

প্ৰশ্ন ১২: কৰ্মী জনসংখ্যা অনুপাত আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: কৰ্মী জনসংখ্যা অনুপাতৰ ধাৰণাটো তলত দিয়া ধৰণৰ:

(i) মুঠ কর্মী-সংখ্যাক জনসংখ্যাৰে ভাগ কৰি ১০০ৰে পূৰণ কৰিলে কর্মী জনসংখ্যা অনুপাত পোৱা যায়।

(ii) এই অনুপাত যিমানে বেছি হয় সিমানেই নিবনুৱাৰ সংখ্যা হ্রাস পায়।

(iii) ২০১১-২০১২ চনৰ তথ্য মতে ভাৰতৰ মুঠ কৰ্মী জনসংখ্যা অনুপাত আছিল ৩৫৪।

(iv) একে সময়তে অসমৰ ক্ষেত্ৰত এই অনুপাত আছিল ৩২২।

প্ৰশ্ন ১৩: ভাৰত আৰু অসমত নিবনুৱাৰ হাৰৰ তুলনা কৰা।

উত্তৰ: ২০১২ চনৰ NSSO ৰ প্রতিবেদন অনুসৰি নিবনুৱাৰ হাৰ (প্ৰতি ১০০০ জনত) তলত দিয়া হ'ল:

(i) ভাৰতত মুঠ নিবনুৱাৰ হাৰ ২৭ জন হোৱাৰ বিপৰীতে অসমত এই হাৰ ৫০ জন।

(ii) ভাৰতত চহৰীয়া নিবনুৱাৰ হাৰ ৩৮ জন আৰু অসমত ৫৭ জন।

(iii) ভাৰতৰ গাঁও অঞ্চলত নিবনুৱাৰ হাৰ ২৩ জন আৰু অসমত ৫০ জন।

(iv) অসমত মহিলা নিবনুৱাৰ হাৰ (৮৯ জন) সৰ্বভাৰতীয় হাৰতকৈ (৩৬ জন) যথেষ্ট বেছি।

প্ৰশ্ন ১৪: নিবনুৱা সমস্যাৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: নিবনুৱা সমস্যাৰ কাৰণসমূহ তলত দিয়া হ'ল:

(i) দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি: বৰ্ধিত জনসংখ্যাৰ অনুপাতে নিয়োগৰ সা-সুবিধা পর্যাপ্ত নোহোৱাত নিবনুৱা সমস্যাই ভয়াবহ ৰূপ লৈছে।

(ii) নিয়োগ বিহীন উন্নয়ন: দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় বৃদ্ধিৰ হাৰ আৰু নিয়োগ বৃদ্ধিৰ হাৰৰ মাজত ব্যৱধান বৃদ্ধি পাইছে, যাক নিয়োগবিহীন উন্নয়ন (Jobless growth) বোলে।

(iii) ত্রুটিপূর্ণ শিক্ষা ব্যৱস্থা: প্রচলিত শিক্ষা ব্যৱস্থাই জনসাধাৰণক নিয়োগৰ উপযোগী (Employable) কৰি তুলিব পৰা নাই।

প্ৰশ্ন ১৫: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ চাহিদাজনিত আৰু ব্যয়জনিত কাৰণ দুটা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ মূল কাৰণ দুটা হ'ল:

(i) চাহিদাজনিত মুদ্ৰাস্ফীতি: যেতিয়া দ্ৰব্য বা সেৱাৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ চাহিদা অধিক বৃদ্ধি পায় আৰু সেই অনুপাতে যোগান বৃদ্ধি নাপায়।

(ii) ব্যয়জনিত মুদ্ৰাস্ফীতি: দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ উৎপাদন ব্যয় বৃদ্ধিৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যয়জনিত মুদ্ৰাস্ফীতি বোলা হয়।

(iii) ব্যয়জনিত মুদ্ৰাস্ফীতিৰ কাৰকসমূহ হ'ল— মজুৰি বৃদ্ধি, লাভৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি আৰু সামগ্ৰীৰ ওপৰত আৰোপ কৰা কৰৰ বোজা।

(iv) মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ফলত সামগ্ৰীৰ মূল্য বাঢ়ে কিন্তু মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি যায়।

প্ৰশ্ন ১৬: মুদ্ৰাস্ফীতিয়ে স্থিৰ বেতনভোগী শ্ৰেণী আৰু সঞ্চয়ৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱসমূহ হ'ল:

(i) মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ফলত আটাইতকৈ ক্ষতিগ্রস্ত হোৱা শ্ৰেণীটো হৈছে স্থিৰ বেতনভোগী শ্রেণীটো।

(ii) যিহেতু দৰ বৃদ্ধি পায় কিন্তু তেওঁলোকৰ আয় বা মজুৰি বৃদ্ধি নাপায়, ফলত তেওঁলোকৰ আৰ্থিক অৱস্থালৈ সংকট নামি আহে。

(iii) মূল্য স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাত ভোগ কাৰ্যত অধিক ব্যয় কৰিব লগাত পৰে আৰু সঞ্চয়ৰ পৰিমাণ কমি যায়।

(iv) মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি যোৱাৰ বাবে সঞ্চয়কাৰী সকলৰ সঞ্চিত আমানতৰ মূল্যও হ্ৰাস পায়।

প্ৰশ্ন ১৭: মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা ৰাজকোষীয় নীতিসমূহ কি কি?

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ ৰাজকোষীয় বা 'আয় আৰু ব্যয়' নীতিসমূহ হ'ল:

(i) চৰকাৰী ব্যয় কৰ্তন কৰি দেশত সামগ্ৰিক চাহিদা হ্ৰাস কৰি মুদ্ৰাস্ফীতিক নিয়ন্ত্ৰিত কৰিব পাৰি।

(ii) জনসাধাৰণৰ ওপৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ কৰ আৰোপ কৰি তেওঁলোকৰ হাতত থকা অতিৰিক্ত মুদ্ৰা চৰকাৰৰ হাতলৈ আনিব পাৰি।

(iii) ইয়াৰ ফলত সামগ্রিক চাহিদা হ্রাস পায় আৰু মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্রিত হয়।

(iv) ইয়াৰ উপৰিও চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ পৰা ঋণ গ্রহণ কৰিও মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ১৮: মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ মৌদ্ৰিক নীতি আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি নীতিৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰ: এই দুই নীতিৰ ভূমিকা তলত দিয়া হ'ল:

(i) মৌদ্ৰিক নীতিৰ অন্তৰ্গত কেন্দ্ৰীয় বেংকে 'বেংকৰ হাৰ' বৃদ্ধি কৰে।

(ii) ইয়াৰ ফলত বাণিজ্যিক বেংকে সুতৰ হাৰ বঢ়াই দিয়ে আৰু ঋণ হ্রাস হৈ মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্রিত হয়।

(iii) উৎপাদন বৃদ্ধি নীতিৰ জৰিয়তে দেশৰ অব্যৱহৃত সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়া ত্বৰান্বিত কৰা হয়।

(iv) উৎপাদন বৃদ্ধি পালে বৰ্ধিত চাহিদাৰ বিপৰীতে যোগান বাঢ়ে আৰু সামগ্ৰীৰ মূল্য নিয়ন্ত্ৰিত হয়।

প্ৰশ্ন ১৯: বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: বহনক্ষম উন্নয়ন সম্পৰ্কে তলত দিয়া পইণ্টসমূহ উল্লেখযোগ্য:

(i) ১৯৮৭ চনত ব্ৰুণ্ডলেণ্ড আয়োগে এই ধাৰণাটো প্ৰথমে দাঙি ধৰিছিল।

(ii) ইয়াৰ লক্ষ্য হ'ল বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰা আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ ক্ষমতাত কোনো আপোচ নকৰা।

(iii) গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি, জৈৱ-বৈচিত্র্য হ্ৰাস আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দৰে সমস্যাৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা বাঢ়িছে।

(iv) আজিৰ প্ৰাচুৰ্যই ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে এখন সম্পদহীন পৃথিৱী এৰি থৈ যোৱাৰ সম্ভাৱনা থকা বাবে এই উন্নয়ন অতি প্ৰয়োজনীয়। 

প্ৰশ্ন ২০: সেউজ অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: সেউজ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্ব তলত দিয়া ধৰণে আলোচনা কৰিব পাৰি:

(i) ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হ'ল পৰিৱেশৰ প্ৰতি থকা ভাবুকি আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ সমস্যাসমূহ দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা।

(ii) সেউজ অৰ্থনীতিয়ে পৰিৱেশ সচেতনতাৰ ওপৰত সৰ্বাধিক গুৰুত্ব দিয়ে।

(iii) ইয়াৰ এক মূলমন্ত্ৰ হ'ল— "চিন্তা বিশ্বব্যাপী হওক, কাৰ্যপন্থা স্থানীয় হওক"।

(iv) অৰ্থনীতিৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য হ'ব লাগে এখন সেউজীয়া পৃথিৱীৰ প্ৰতিপালন কৰা।

অধ্যায়ৰ সাৰাংশ: 

দ্বিতীয় অধ্যায় ‘মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ’ৰ সম্পূৰ্ণ সাৰাংশ পাঠ্যপুথিৰ তথ্য অনুসৰি তলত দিয়া হ’ল:

মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ

এই অধ্যায়টোত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানসমূহ আৰু আধুনিক অৰ্থনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে।

১. দৰিদ্ৰতা আৰু দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা

(i) দৰিদ্ৰতাই এনে এক অৱস্থাক বুজায় য’ত এজন ব্যক্তিয়ে খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ দৰে জীৱনৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ আহৰণত ব্যৰ্থ হয়।

(ii) সম্পদ আৰু আয়ৰ অসম বিতৰণে এখন দেশৰ অৰ্থনীতিত অৰ্থনৈতিক অসমতাৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজত ব্যৱধান বৃদ্ধি পায়।

(iii) দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই এখন দেশৰ জনসাধাৰণক দৰিদ্ৰ আৰু অদৰিদ্ৰ— এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰে।

(iv) ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগৰ কেলৰি ভিত্তিক সংজ্ঞা মতে, গাঁও অঞ্চলত দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২৪০০ কেলৰি আৰু চহৰ অঞ্চলত দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২১০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব নোৱাৰিলে এজন ব্যক্তিক দৰিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়।

(v) দৰিদ্ৰতাৰ কাৰণসমূহক ঘাইকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি— ঐতিহাসিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক।

২. জনসংখ্যাৰ সমস্যা

(i) ভাৰতৰ দৰে উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰৰ সন্মুখত দেখা দিয়া এক মূল সমস্যা হৈছে জন বিস্ফোৰণ, যিয়ে জনসংখ্যাৰ অত্যধিক বৃদ্ধিক সূচায়।

(ii) ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১২১ কোটি আৰু অসমৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৩ কোটি ১২ লাখ।

(iii) বিশ্বৰ মাটিকালিৰ মাত্ৰ ২.৪ শতাংশ ভাৰতত আছে যদিও বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৭.৫ শতাংশ লোকেই ভাৰতত বাস কৰে।

(iv) অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব (৩৯৭ জন) দেশৰ জনসংখ্যাৰ গড় ঘনত্বতকৈ (৩৮২ জন) বেছি।

(v) উচ্চ জন্ম হার, নিৰক্ষৰতা, দৰিদ্ৰতা আৰু সামাজিক অজ্ঞতা ভাৰতৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ।

৩. নিবনুৱা সমস্যা

(i) অৰ্থনীতিত নিবনুৱা বুলি ক’লে সেইসকল লোকক বুজায় যাৰ কাম কৰাৰ ক্ষমতা আৰু ইচ্ছা আছে, কিন্তু কোনো উপযুক্ত সংস্থাপন নাপায়।

(ii) নিবনুৱা সমস্যা প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ— গ্ৰাম্য নিবনুৱা (ঋতুজ আৰু ছদ্মবেশী) আৰু চহৰীয়া নিবনুৱা (ঔদ্যোগিক আৰু শিক্ষিত)।

(iii) ছদ্মবেশী বা প্ৰচ্ছন্ন নিবনুৱাসকল দেখাত কামত নিয়োজিত যেন লাগিলেও তেওঁলোকৰ মুঠ উৎপাদনত কোনো ভূমিকা নাথাকে।

(iv) দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি, নিয়োগ বিহীন উন্নয়ন (Jobless growth), স্থবিৰ কৃষি উন্নয়ন আৰু ত্ৰুটিপূৰ্ণ শিক্ষা ব্যৱস্থা নিবনুৱা সমস্যাৰ অন্যতম কাৰণ।

৪. মুদ্ৰাস্ফীতি

(i) অৰ্থনীতিত একে লেথাৰিয়ে সাধাৰণ মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পোৱা অৱস্থাক মুদ্ৰাস্ফীতি বুলি কোৱা হয়।

(ii) মুদ্ৰাস্ফীতিৰ মূল কাৰণ দুটা— চাহিদাজনিত (Demand-pull) আৰু ব্যয়জনিত (Cost-push)।

(iii) মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ফলত বস্তুৰ মূল্য বৃদ্ধি পায় কিন্তু মুদ্ৰাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা বা মূল্য কমি যায়।

(iv) চৰকাৰে মৌদ্ৰিক নীতি, ৰাজকোষীয় নীতি আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি নীতিৰ জৰিয়তে মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

৫. বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু সেউজ অৰ্থনীতি

(i) বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণাটো ১৯৮৭ চনত ব্ৰুণ্ডলেণ্ড আয়োগে দাঙি ধৰিছিল।

(ii) ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহ পূৰণ কৰাৰ লগতে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ অভাৱ দূৰীকৰণৰ ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো আপোচ নকৰাকৈ কৰা উন্নয়ন।

(iii) সেউজ অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য হৈছে পৰিৱেশৰ প্ৰতি থকা ভাবুকি আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ সমস্যাসমূহ দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা।

(iv) পৰিৱেশ সচেতনতাৰ বাবে বৰ্তমানৰ মূলমন্ত্ৰ হৈছে— "চিন্তা বিশ্বব্যাপী হওক, কাৰ্যপন্থা স্থানীয় হওক" (Think globally; act locally)।

গুৰুত্বপূৰ্ণ চন-তাৰিখ

নৱম শ্ৰেণীৰ অৰ্থনীতিৰ দ্বিতীয় অধ্যায়ৰ পাঠ্যপুথিৰ আধাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ চন-তাৰিখ আৰু ঘটনাসমূহ তলত দিয়া ধৰণে আগবঢ়োৱা হ’ল:

(i) ১৯৭৪-৭৯ চন → পঞ্চম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ)। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

(ii) ১৯৮৭ চন → ব্ৰুণ্ডলেণ্ড আয়োগে বহনক্ষম উন্নয়নৰ সংজ্ঞা আগবঢ়াইছিল। (পৃষ্ঠা: ৫৩)

(iii) ২০০১-২০১১ চন → ভাৰতৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ১৭.৬৪ শতাংশ। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

(iv) ২০০৫-২০০৬ চন → মাহিলী জনমূৰি ব্যয়ৰ ভিত্তিত দৰিদ্ৰতা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৩)

(v) ২০০৯ চন → অধ্যাপক তেণ্ডুলকাৰ সমিতিয়ে দৰিদ্ৰতাৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

(vi) ২০০৯-২০১০ চন → ভাৰতত দৰিদ্ৰ লোকৰ শতাংশ আছিল ২৯.৮ (তেণ্ডুলকাৰ সমিতিৰ মতে)। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

(vii) ২০১১ চন → ভাৰতত শেষবাৰৰ বাবে লোকপিয়ল অনুষ্ঠিত হৈছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৫)

(viii) ২০১১-২০১২ চন → ভাৰতত দৰিদ্ৰ লোকৰ শতাংশ আছিল ২৯.৫ (ৰঙ্গৰাজন সমিতিৰ মতে)। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

(ix) ২০১২ চন → NSSO-ৰ ৬৬ সংখ্যক আৰু ৬৮ সংখ্যক পৰ্যায়ৰ প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ পাইছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৯)

(x) ২০১৪ চন → ৰঙ্গৰাজন সমিতিয়ে দৰিদ্ৰতাৰ নতুন প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল। (পৃষ্ঠা: ৪৪)

দ্বিতীয় অধ্যায় ‘মূল অৰ্থনৈতিক সমস্যাসমূহ’-ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ, মুখ্য ধাৰণা আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ ইয়াত সমাপ্ত হ'ল। আশা কৰোঁ এই আলোচনা আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায়ক হ’ব। অধিক সহায় (Help) -ৰ বাবে মন্তব্য (Comment) কৰি আমাক জনাব।

Updated on 2nd March 2026

By :- J.A.C (B.Sc Honours | Web/App Developer.)