জীৱৰ আৱাসস্থলী - অধ্যায় ৫ - নতুন বিজ্ঞান - ষষ্ঠম শ্ৰেণী (অসম জাতীয় বিদ্যালয়)

(AJB)

Assam Jatiya Bidyalay

CLASS : VI

SUBJECT : NEW SCIENCE

Medium : Assamese

Chapter— 5

জীৱৰ আৱাসস্থলী

Habitat of the living things 

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নাৱলী :

​প্ৰশ্ন ১: শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা—

i) ধাবনশীল প্ৰাণীৰ উদাহৰণ হ’ল—

a) কেঁচু

b) হৰিণা

c) কেৰ্কেটুৱা

d) বান্দৰ

উত্তৰ: b) হৰিণা

​ii) ফুলৰ সহায়ত উশাহ লোৱা প্ৰাণীবিধ হ’ল—

a) তিমি মাছ

b) ডলফিন

c) কাছ

d) ৰৌ মাছ

উত্তৰ: d) ৰৌ মাছ

​প্ৰশ্ন ২: খালী ঠাই পূৰণ কৰা—

a) খাগৰি এবিধ _____ জাতীয় উদ্ভিদ।

উত্তৰ: তৃণ

​b) জীৱ বুলিলে আমি _____ আৰু _____ দুয়োকে বুজোঁ।

উত্তৰ: প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ

​c) _____ আৰু _____ চৰায়ে উৰিব নোৱাৰে।

উত্তৰ: উট চৰাই আৰু কি-উই

​d)  তৃণভূমিত থাকে।

উত্তৰ: গঁড়/হৰিণা/ম’হ (যিকোনো এটা)

​প্ৰশ্ন ৩: আৱাসস্থলী কি?

উত্তৰ: জীৱ এটাই স্বাভাৱিকভাৱে বাস কৰা স্থানকে আৱাসস্থলী বোলা হয়। 

আৱাসস্থলীত জীৱই খাদ্য গ্ৰহণ কৰে, সংগী বাছি লয় আৰু বংশবৃদ্ধি কৰে।

​প্ৰশ্ন ৪: মেটেকা কেনেকৈ পানীত ওপঙি থাকে?

উত্তৰ: মেটেকা উদ্ভিদত অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ ছিদ্ৰযুক্ত মোনা থাকে। এই মোনাসমূহত থকা বায়ুৱে উদ্ভিদজোপাক পানীত ওপঙি থকাত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৫: গঁড়ে গৰমত কিয় বোকাত লুটি-বাগৰ দি থাকে?

উত্তৰ: গঁড়ে দেহ শীতল কৰি ৰাখিবলৈ গৰমত বোকাত লুটি-বাগৰ দি থাকে।

​প্ৰশ্ন ৬: অভিযোজন কাক বোলে? ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: জীয়াই থাকিবলৈ সকলো জীৱই নিজৰ পৰিৱেশৰ সৈতে নিজকে খাপ খুৱাই লয়। এই উপায় বা কৌশলবোৰক অভিযোজন বোলে।

প্ৰয়োজনীয়তা: 

(i) জীয়াই থকাৰ উপযোগী হয়,

(ii) খাদ্য সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে। 

(iii) শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা পৰে।

​প্ৰশ্ন ৭: দুটা স্থলজ আৰু দুটা জলজ আৱাসস্থলীৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: 

দুটা স্থলজ আৱাসস্থলী হ’ল— অৰণ্য আৰু মৰুভূমি।

দুটা জলজ আৱাসস্থলী হ’ল— পুখুৰী আৰু নদী।

​প্ৰশ্ন ৮: হৰিণাই আক্ৰমণকাৰীৰ পৰা হাত সাৰিবৰ বাবে কি কি অভিযোজনৰ সহায় লয়?

উত্তৰ: হৰিণাই আক্ৰমণকাৰীৰ পৰা হাত সাৰিবৰ বাবে তলত দিয়া অভিযোজনৰ সহায় লয়—

(i) ইয়াৰ গতি অতি দ্ৰুত।

(ii) ইয়াৰ কাণ দীঘলীয়া, যাৰ ফলত শত্ৰুৰ চলাচলৰ উমান সহজে পায়।

(iii) চকু দুটা মূৰৰ কাষৰ ফালে থাকে বাবে বিপদৰ সময়ত চাৰিওফালে চাব পাৰে।

​প্ৰশ্ন ৯: চৰাইবোৰে উৰিবৰ বাবে কেনে ধৰণৰ অভিযোজনৰ আশ্ৰয় লয়?

উত্তৰ: চৰাইবোৰে উৰিবৰ বাবে তলত দিয়া অভিযোজনৰ আশ্ৰয় লয়—

(i) ইহঁতৰ অগ্ৰপদ ডেউকালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।

(ii) ইহঁতৰ হাড়বোৰ ফোপোলা, যাৰ ফলত দেহৰ ওজন কম হয়।

​প্ৰশ্ন ১০: মৰুভূমিত প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ অভিযোজনৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: 

মৰুভূমিত প্ৰাণীৰ অভিযোজন :

মৰুভূমিৰ প্ৰাণী যেনে উটৰ দীঘল ঠেং থাকে যিয়ে বালিৰ উত্তাপৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। পানী সংৰক্ষণৰ বাবে ইহঁতে ঘাম নিঃসৰণ নকৰে আৰু কম পৰিমাণৰ মূত্ৰ ত্যাগ কৰে।

মৰুভূমিত উদ্ভিদৰ অভিযোজন :

মৰুভূমিৰ উদ্ভিদৰ পাত নাথাকে বা পাতবোৰ কাইটলৈ ৰূপান্তৰিত হয় যাতে পানী ওলাই যোৱা কম হয়। কাণ্ডবোৰ ৰসাল হয়।

​প্ৰশ্ন ১১: মাছৰ জলজ অভিযোজনৰ কিছুমান কৌশল বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: মাছৰ জলজ অভিযোজনৰ কৌশলসমূহ হ’ল—

(i) শৰীৰ দীঘলীয়া, যিয়ে পানীত চলাচলত সহায় কৰে।

(ii) সাঁতুৰিবৰ বাবে ফিছা আৰু গতি সলাবলৈ পাখি থাকে।

(iii) পানীত দ্ৰৱীভূত অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ফুল বা জলক্লোম থাকে।

​প্ৰশ্ন ১২: চাৰিটা জলজ আৱাসস্থলীৰ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: চাৰিটা জলজ আৱাসস্থলী হ’ল—

(i) পুখুৰী: এয়া এক স্থিৰ নিৰ্মল পানীৰ আৱাসস্থলী।

(ii) নদী: এয়া এক প্ৰবাহী নিৰ্মল পানীৰ আৱাসস্থলী।

(iii) হ্ৰদ: এয়া এক বৃহৎ স্থিৰ পানীৰ আৱাসস্থলী।

(iv) সাগৰ: এয়া লুণীয় পানীৰ এক বিশাল আৱাসস্থলী।

​প্ৰশ্ন ১৩: উটে মৰুভূমিত থকাৰ উপযোগী কৈ কি কি অভিযোজনৰ সহায় লয়?

উত্তৰ: উটে মৰুভূমিত থকাৰ বাবে তলত দিয়া অভিযোজনৰ সহায় লয়—

(i) উটৰ দীঘল ঠেংবোৰে দেহটোক বালিৰ উত্তাপৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

(ii) দেহত পানী সংৰক্ষণৰ বাবে উটে ঘাম নিঃসৰণ নকৰে আৰু অতি কম মূত্ৰ ত্যাগ কৰে।

(iii) উটৰ পিঠিত এটা কুঁজ থাকে য’ত চৰ্বী জমা হৈ থাকে। ই দেহৰ উষ্ণতা ৰক্ষা কৰাত আৰু শক্তি যোগান ধৰাত সহায় কৰে।

​প্ৰশ্ন ১৪: পাঠটোত থকা ইংৰাজী প্ৰতিশব্দসমূহৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ: পাঠটোত থকা ইংৰাজী প্ৰতিশব্দসমূহ হ’ল—

(i) ​আৱাসস্থলী — Habitat

(ii) ​বাসস্থান — Dwelling

(iii) ​স্থলজ আৱাসস্থলী — Terrestrial habitat

(iv) ​জলজ আৱাসস্থলী — Aquatic habitat

(v) ​নিৰ্মল পানী — Fresh water

(vi) ​লুণীয়া পানী — Saline water

(vii) ​অভিযোজন — Adaptation

(viii) ​অগ্ৰপদ — Forlimb

(ix) ​ফুল — Gill

(x) ​তৃণভূমি — Grassland

(xi) ​মৰুভূমি — Desert

(xii) ​কুঁজ — Hump

ভাবি চোৱাচোন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৫ 'জীৱৰ আৱাসস্থলী' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি 'ভাবি চোৱাচোন' বাকচৰ এই প্ৰশ্ন চাৰিটাৰ সম্ভাব্য উত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: মাগুৰ মাছ পানী আৰু বামত উভয়তে জীয়াই থাকে কিয়?

উত্তৰ: মাগুৰ মাছৰ দেহত পানীৰ উপৰি বামত বা মাটিত উশাহ-নিশাহ ল’ব পৰাকৈ এক বিশেষ ধৰণৰ অতিরিক্ত শ্বাস-অংগ (Auxiliary Respiratory Organ) থাকে।

​সাধাৰণ মাছৰ দৰে মাগুৰ মাছৰো পানীত উশাহ ল’বলৈ ফুল (Gills) থাকে। কিন্তু যেতিয়া পানী শুকুৱাই যায় বা মাগুৰ মাছ বামলৈ আহে, তেতিয়া ই নিজৰ মূৰৰ ভিতৰত থকা গছৰ ডালৰ দৰে শাখা-প্ৰশাখা যুক্ত বিশেষ অতিৰিক্ত শ্বাস-অংগটোৰ সহায়ত পোনপটীয়াকে বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এই বিশেষ অংগটোৱে বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন শুহি লৈ মাছটোক বহু সময়লৈকে মাটিত বা বামত জীয়াই ৰখাত সহায় কৰে।

OR

উত্তৰ : কাৰণ—আদ্ৰ ছালৰ বাবে আৰু মূৰৰ ভিতৰত থকা গছৰ ডালৰ দৰে শাখা-প্ৰশাখা যুক্ত বিশেষ অতিৰিক্ত শ্বাস-অংগটোৰ সহায়ত পোনপটীয়াকে বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

​প্ৰশ্ন ২: চৰাইৰ দাঁত নাই কিয়?

উত্তৰ: উত্তৰ পাঠ্যপুথিত উপলব্ধ নহয়।

​প্ৰশ্ন ৩: চাউলত থকা পোকবোৰে জীয়াই থাকিবলৈ পানী ক'ৰ পৰা পায়?

উত্তৰ: 

(i) উৰাৰ বাবে দেহৰ ওজন কম কৰা। 

(ii) দাঁততকৈ ঠোঁটৰ কাৰ্যক্ষমতা বেছি। 

​প্ৰশ্ন ৪: চৰায়ে গছৰ ডালত টোপনি মাৰোঁতে কিয় পৰি নাযায়?

উত্তৰ: কাৰণ— এটা চৰাই গছৰ ডালত আঁঠু ভাঁজ কৰি টোপনি যায়, তেতিয়া স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ইহঁতৰ ভৰিৰ বিশেষ লিগামেণ্ট আৰু টেণ্ডনবোৰত (tendons) টান লাগে। 

অৰ্থাৎ চৰাইটোৰ ভৰিৰ আঙুলিবোৰে গছৰ ডালটোক এটা তলা বন্ধ কৰাৰ দৰে (automatic locking mechanism) টানকৈ খামুচি ধৰে। ​এই প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ স্বয়ংক্ৰিয়। 

অধ্যায়ৰ সাৰাংশ: 

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৫ 'জীৱৰ আৱাসস্থলী' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অধ্যায়টোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাৰাংশ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

আৱাসস্থলী (Habitat): জীৱ এটাই স্বাভাৱিকভাৱে যি স্থানত বাস কৰি নিজৰ জীৱন-প্ৰক্ৰিয়াবোৰ (যেনে— খাদ্য গ্ৰহণ, বংশবৃদ্ধি আদি) চলাই যায়, তাকেই আৱাসস্থলী বোলে।

​জীৱৰ প্ৰয়োজনীয়তা: প্ৰতিটো জীৱৰে জীয়াই থাকিবলৈ প্ৰধানকৈ পাঁচবিধ বস্তুৰ প্ৰয়োজন— বায়ু, পানী, খাদ্য, সূৰ্য্যৰ পোহৰ আৰু আশ্ৰয়স্থল।

​বাসস্থান (Dwelling): বাসস্থান হ’ল আৱাসস্থলীৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অংশ য’ত জীৱই বিশ্ৰাম লয় বা আশ্ৰয় লয় (যেনে— চৰাইৰ বাহ বা সাপৰ গাঁত)।

​আৱাসস্থলীৰ প্ৰকাৰ: আৱাসস্থলী প্ৰধানকৈ দুবিধ—

(i) স্থলজ আৱাসস্থলী: পৃথিৱীৰ স্থলভাগত থকা আৱাসস্থলী। যেনে— অৰণ্য, মৰুভূমি, পৰ্বতীয়া অঞ্চল, তৃণভূমি আদি।

(ii) জলজ আৱাসস্থলী: পানীত থকা আৱাসস্থলী। ই আকৌ দুই ধৰণৰ— নিৰ্মল পানী (পুখুৰী, নদী) আৰু লুণীয়া পানী (সাগৰ)।

​অভিযোজন (Adaptation): জীয়াই থাকিবলৈ জীৱই নিজৰ পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই ল’বলৈ যিবোৰ বিশেষ উপায় বা কৌশল অৱলম্বন কৰে, তাকেই অভিযোজন বোলে।

​মাছৰ অভিযোজন: পানীত উশাহ ল’বলৈ ফুল (gill) আৰু সাঁতুৰিবলৈ পাখী থাকে।

​চৰাইৰ অভিযোজন: উৰিবলৈ অগ্ৰপদ ডেউকালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু ওজন কমাবলৈ হাড়বোৰ ফোপোলা হয়।

​উটৰ অভিযোজন: মৰুভূমিৰ গৰমৰ পৰা বাচিবলৈ দীঘল ঠেং থাকে আৰু শক্তি সঞ্চয়ৰ বাবে কুঁজ থাকে।

​মৰুভূমিৰ উদ্ভিদ: পানী সংৰক্ষণৰ বাবে পাতবোৰ কাইটলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

​তৃণভূমি: ঘাঁহ-বন বেছিকৈ থকা ঠাইক তৃণভূমি বোলে। ইয়াত থকা প্ৰাণীবোৰ (যেনে— হৰিণ, বাঘ) অত্যন্ত দ্ৰুতবেগী হয়।

অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৫ 'জীৱৰ আৱাসস্থলী' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিছুমান অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল :

প্ৰশ্ন ১: সকলো জীৱকে প্ৰধানকৈ কি কি বস্তুৰ প্ৰয়োজন?

উত্তৰ: সকলো জীৱকে প্ৰধানকৈ পাঁচবিধ বস্তুৰ প্ৰয়োজন—

(i) বায়ু

(ii) পানী

(iii) খাদ্য

(iv) সূৰ্য্য

(v) আশ্ৰয়স্থল

​প্ৰশ্ন ২: আৱাসস্থলী (habitat) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: জীৱ এটাই স্বাভাৱিকভাৱে বাস কৰা স্থানকে আৱাসস্থলী বোলা হয়। আৱাসস্থলীত জীৱই খাদ্য গ্ৰহণ কৰে, সংগী বাছি লয় আৰু বংশবৃদ্ধি কৰে।

​প্ৰশ্ন ৩: আৱাসস্থলীত জীৱই কি কি কাম কৰে?

উত্তৰ: আৱাসস্থলীত জীৱই খাদ্য গ্ৰহণ কৰে, সংগী বাছি লয় আৰু বংশবৃদ্ধি কৰে।

প্ৰশ্ন ৪: বাসস্থান (dwelling) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: বাসস্থান হ’ল আৱাসস্থলীৰ এটা অংশ। বাসস্থানক সাধাৰণ অৰ্থত আমি ঘৰ বুলি কওঁ।

​প্ৰশ্ন ৫: সাপে গাঁতত আশ্ৰয় ল’লে কি কি সুবিধা পায়?

উত্তৰ: গাঁতে সাপক ৰ’দ, বৰষুণ আৰু শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। লগতে সাপে গাঁতত বিশ্ৰাম লয়।

​প্ৰশ্ন ৬: আৱাসস্থলী প্ৰধানকৈ কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?

উত্তৰ: আৱাসস্থলী প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ—

(i) স্থলজ আৱাসস্থলী (terrestrial habitat)

(ii) জলজ আৱাসস্থলী (aquatic habitat)

​প্ৰশ্ন ৭: স্থলজ আৱাসস্থলী কেইবাপ্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে?

উত্তৰ: স্থলজ আৱাসস্থলী কেইবাপ্ৰকাৰৰ; যেনে— অৰণ্য (forests), মৰুভূমি (deserts), উপকূলীয় অঞ্চল (coastal areas), পৰ্বতীয়া অঞ্চল (mountainous areas), মেৰু অঞ্চল (polar area) আদি।

প্ৰশ্ন ৮: জলজ আৱাসস্থলীৰ প্ৰধান ভাগ দুটা কি কি?

উত্তৰ: জলজ আৱাসস্থলীৰ প্ৰধান ভাগ দুটা হ’ল—

(i) নিৰ্মল পানী (fresh water) আৱাসস্থলী

(ii) লুণীয়া পানী (saline water) আৱাসস্থলী

​প্ৰশ্ন ৯: নিৰ্মল পানীৰ আৱাসস্থলীক কেইটা ভাগত ভগাব পাৰি? প্ৰতিটোৰে উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: নিৰ্মল পানীৰ আৱাসস্থলীক দুই ধৰণত ভগাব পাৰি—

(i) স্থিৰ (stagnant): যেনে— পুখুৰী, হ্ৰদ, বিল আদি।

(ii) প্ৰবাহী (flowing): যেনে— নিজৰা, নদী আদি।

​প্ৰশ্ন ১০: অভিযোজন বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: জীয়াই থাকিবলৈ সকলো জীৱই নিজৰ পৰিৱেশৰ সৈতে নিজকে খাপ খুৱাই লোৱাকে অভিযোজন বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ১১: মাছে পানীৰ তলত কেনেকৈ উশাহ লয়?

উত্তৰ: মাছৰ ফুল (Gill) আছে। ইয়াৰ সহায়ত মাছে পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে।

​প্ৰশ্ন ১২: চৰাই আকাশত উৰিব পৰাৰ দুটা কাৰণ লিখা।

উত্তৰ: চৰাই আকাশত উৰিব পৰাৰ দুটা কাৰণ হ’ল—

(i) চৰাইৰ অগ্ৰপদ (forlimb) ডেউকালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।

(ii) ইহঁতৰ হাড়বোৰ ফোপোলা, যাৰ ফলত দেহৰ ওজন কমে।

​প্ৰশ্ন ১৩: উট চৰাই বা কি-উই কিয় উৰিব নোৱাৰে?

উত্তৰ: উট চৰাই বা কি-উই আদিৰ দেহ বৰ গধূৰ আৰু ডাঙৰ। লগতে ইহঁতৰ দেহৰ হাড়বোৰ আটিল (compact), সেয়ে ইহঁতে উৰিব নোৱাৰে।

​প্ৰশ্ন ১৪: তৃণভূমি (grassland) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: ঘাঁহ-বন বেছিকৈ থকা, লতা, গুল্ম, শাক-বন আদিৰে পৰিপূৰ্ণ ভূমিক তৃণভূমি বোলে।

প্ৰশ্ন ১৫: হৰিণৰ চকু দুটা মূৰৰ কাষৰ ফালে থকাৰ সুবিধা কি?

উত্তৰ: হৰিণৰ চকু মূৰৰ কাষৰ ফালে থাকে, সেইবাবে ইহঁতে বিপদৰ সময়ত চাৰিওফালে চাব পাৰে।

​প্ৰশ্ন ১৬: তৃণভূমিত থকা প্ৰাণীবোৰৰ প্ৰধান অভিযোজন কি?

উত্তৰ: তৃণভূমিত থকা প্ৰাণীবোৰৰ প্ৰধান অভিযোজন হ’ল দ্ৰুতগতি (fast movement)। দ্ৰুতগতিৰ বাবে ইহঁতে নিজকে আক্ৰমণকাৰীৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে।

​প্ৰশ্ন ১৭: হাৰবেৰিয়াম (herbarium) কাক বোলে?

উত্তৰ: বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিতে উদ্ভিদ সংৰক্ষণ কৰা কাৰ্যক হাৰবেৰিয়াম বোলা হয়। ইয়াত উদ্ভিদজোপাক কাগজত আঠা লগাই সংৰক্ষিত অৱস্থাত ৰখা হয়।

​প্ৰশ্ন ১৮: মৰুভূমিৰ পৰিৱেশ কেনেকুৱা?

উত্তৰ: মৰুভূমিৰ পৰিৱেশ শুকান। ইয়াত অতি কম পৰিমাণৰ পানী থাকে। দিনৰ ভাগত বৰ গৰম আৰু নিশাৰ ভাগত অতিপাত ঠাণ্ডা হয়।

​প্ৰশ্ন ১৯: উটৰ কুঁজটোৱে কি কাম কৰে?

উত্তৰ: উটৰ পিঠিত থকা কুঁজটোত বহু পৰিমাণে চৰ্বী জমা হৈ থাকে। এই কুঁজটোৱে দেহৰ উষ্ণতা ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে আৰু খাদ্যৰ অভাৱৰ সময়ত প্ৰয়োজনীয় শক্তি যোগান ধৰে।

প্ৰশ্ন ২০: মৰুভূমিৰ উদ্ভিদৰ পাতবোৰ কিয় কাইটলৈ ৰূপান্তৰিত হয়?

উত্তৰ: মৰুভূমিৰ উদ্ভিদৰ পৰা ওলাই যোৱা পানীৰ পৰিমাণ কমাবলৈ পাতবোৰ কাইটলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই উদ্ভিদৰ কাণ্ডবোৰ ৰসাল হয়।

​প্ৰশ্ন ২১: মৰুভূমিত থকা জীৱসমূহৰ দুটা মূল অভিযোজন কি কি?

উত্তৰ: মৰুভূমিত থকা জীৱসমূহৰ দুটা মূল অভিযোজন হ’ল—

(i) দেহত পানী সংৰক্ষণ কৰা।

(ii) পৰিৱেশৰ উষ্ণতাৰ অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে নিজকে খাপ খুৱাই ৰখা।

​প্ৰশ্ন ২২: পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ গছসমূহৰ আকৃতি কেনেকুৱা? ইয়াৰ সুবিধা কি?

উত্তৰ: পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ গছসমূহ শংকু আকৃতিৰ আৰু ডালবোৰ তললৈ নামি অহা। এই বিশেষ আকৃতিয়ে বৰষুণৰ পানী আৰু বৰফৰ কণাবোৰ পিছলি যোৱাত সহায় কৰে।

​প্ৰশ্ন ২৩: মেটেকা বা পুনিৰ দৰে জলজ উদ্ভিদবোৰ পানীত কেনেকৈ ওপঙি থাকে?

উত্তৰ: মেটেকা বা পুনি আদি জলজ উদ্ভিদত অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ ছিদ্ৰযুক্ত মোনা (perforated sacs) থাকে। এই মোনাসমূহত থকা বায়ুৱে উদ্ভিদসমূহক পানীত ওপঙি থকাত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ২৪: ভেকুলী আৰু হাঁহৰ ভৰিৰ আঙুলিবোৰৰ মাজত থকা পতাই ইহঁতক কেনেকৈ সহায় কৰে?

উত্তৰ: ভেকুলী আৰু হাঁহৰ ভৰিৰ আঙুলিবোৰৰ মাজত পতা থাকে। এই পতাই ইহঁতক পানীত সাঁতুৰিবলৈ সহায় কৰে।

​প্ৰশ্ন ২৫: স্কুইড আৰু অক্ট’পাছে পানীত কেনেকৈ চলাচল কৰে?

উত্তৰ: স্কুইড আৰু অক্ট’পাছৰ দেহৰ গঠন স্বাভাৱিকতে দীঘলীয়া নহয়, কিন্তু পানীত চলাচল কৰাৰ সময়ত ইহঁতে দেহটো দীঘলীয়া কৰি লয়।

​প্ৰশ্ন ২৬: ডলফিন আৰু তিমি মাছে কেনেকৈ উশাহ-নিশাহ লয়?

উত্তৰ: ডলফিন আৰু তিমি মাছ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী হোৱা বাবে ইহঁতৰ দেহত জলক্লোম নাথাকে। ইহঁতে হাওঁফাওঁৰ (lungs) সহায়ত উশাহ-নিশাহ লয়।

গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৫ 'জীৱৰ আৱাসস্থলী' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিছুমান অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল :

প্ৰশ্ন ১: জীৱক কিয় আশ্ৰয়স্থলৰ প্ৰয়োজন হয়?

উত্তৰ: য’ত জীৱই নিৰাপদে থাকিব পাৰে আৰু বংশবৃদ্ধি কৰিব পাৰে, তাৰ বাবে জীৱক আশ্ৰয়স্থলৰ প্ৰয়োজন হয়।

​প্ৰশ্ন ২: হৰিণৰ আৱাসস্থলী কি কি স্থানৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হয়?

উত্তৰ: হৰিণৰ নিজা বিচৰণ ভূমি, বিশ্ৰামস্থলী, খাদ্য সংগ্ৰহৰ স্থান আৰু পোৱালি জন্ম দিবৰ বাবে বাছি লোৱা নিৰাপদ স্থান—এই আটাইখিনি স্থান একলগে লগ হৈ হৰিণৰ আৱাসস্থলী গঠন কৰে।

প্ৰশ্ন ৩: তলত দিয়া স্থলজ আৱাসস্থলীৰ প্ৰাণীবোৰৰ বিষয়ে লিখা:

(ক) অন্তৰ্ভূমিক

(খ) ধাবনশীল

(গ) বৃক্ষীয়

উত্তৰ:

(i) অন্তৰ্ভূমিক: মাটিৰ তলত থকা প্ৰাণীবোৰ হ’ল অন্তৰ্ভূমিক প্ৰাণী; যেনে— কেঁচু।

(ii) ধাবনশীল: এই শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীবোৰে মাটিৰ ওপৰত ঘূৰি ফুৰে; যেনে— গৰু।

(iii) বৃক্ষীয়: গছত বগাই ফুৰা প্ৰাণীবোৰ এই শ্ৰেণীৰ; যেনে— কেৰ্কেটুৱা।

​প্ৰশ্ন ৪: চৰায়ে বাহত কি কি কাম কৰে?

উত্তৰ: চৰায়ে বাহত কণী পাৰে, উমনি দিয়ে আৰু পোৱালি জগায়। চৰাইৰ পোৱালিবোৰ বাহতে ডাঙৰ-দীঘল হয়।

প্ৰশ্ন ৫: স্থিৰ আৰু প্ৰবাহী জলজ আৱাসস্থলীৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ: যিবোৰ জলজ আৱাসস্থলীৰ পানী একে ঠাইতে স্থিৰ হৈ থাকে তাক স্থিৰ জলজ আৱাসস্থলী বোলে; যেনে— পুখুৰী। আনহাতে যিবোৰ আৱাসস্থলীৰ পানী বৈ থাকে তাক প্ৰবাহী জলজ আৱাসস্থলী বোলে; যেনে— নদী।

প্ৰশ্ন ৬: মাছৰ দেহত থকা ফিছা আৰু পাখিয়ে কি কাম কৰে?

উত্তৰ: মাছৰ ফিছাৰ সহায়ত মাছে পানীত সাঁতুৰিব পাৰে আৰু দেহত থকা পাখিবোৰে পানীত গতি সলোৱাত সহায় কৰে।

​প্ৰশ্ন ৭: কাছই কিয় ৰ’দ লয় আৰু গঁড়ে কিয় বোকাত বাগৰি থাকে?

উত্তৰ: কাছই বহু সময় ৰ’দ লৈ শৰীৰৰ উষ্ণতা বঢ়ায়, যাৰ ফলত বিভিন্ন শাৰীৰিক ক্ৰিয়া সম্পন্ন হয়। আনহাতে, গঁড়ে দেহ শীতল কৰি ৰাখিবলৈ বোকাত বাগৰি থাকে।

​প্ৰশ্ন ৮: তৃণভূমিত থকা কেইবিধমান উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: তৃণভূমিত থকা উদ্ভিদ হ’ল— নল, খাগৰি, কঁহুৱা আদি।

তৃণভূমিত থকা প্ৰাণী হ’ল— গঁড়, হৰিণ, ম’হ আদি।

প্ৰশ্ন ৯: বাঘ বা সিংহৰ চকু দুখন মুখমণ্ডলৰ সন্মুখ ভাগত থকাৰ কাৰণ কি?

উত্তৰ: বাঘ বা সিংহৰ চকু মুখমণ্ডলৰ সন্মুখ ভাগত থাকে যাতে ইহঁতে চিকাৰৰ অৱস্থান সঠিকভাৱে নিৰ্ণয় কৰিব পাৰে।

​প্ৰশ্ন ১০: মৰুভূমিত জীয়াই থাকিবলৈ উটৰ দেহত থকা বিশেষ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?

উত্তৰ: মৰুভূমিত জীয়াই থাকিবলৈ উটৰ দেহত থকা বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

(i) উটৰ দীঘল ঠেংবোৰে দেহটোক বালিৰ উত্তাপৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

(ii) উটে কম সময়তে যথেষ্ট পৰিমাণে পানী খাব পাৰে।

(iii) দেহত পানী সংৰক্ষণৰ বাবে উটে ঘাম নিঃসৰণ নকৰে।

(iv) উটে অতি কম পৰিমাণৰ মূত্ৰ ত্যাগ কৰে।

প্ৰশ্ন ১১: শীতৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰাণীবোৰৰ দেহত কি বিশেষ বৈশিষ্ট্য থাকে?

উত্তৰ: পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰাণীবোৰৰ ছাল ডাঠ আৰু নোমযুক্ত হয়। এই বৈশিষ্ট্যই ইহঁতক প্ৰচণ্ড শীতৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

​প্ৰশ্ন ১২: জলজ উদ্ভিদৰ পাতবোৰৰ এটা বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰ: কিছুমান জলজ উদ্ভিদৰ পাতবোৰ বহল আৰু ডাঙৰ হয়, যিয়ে উদ্ভিদজোপাক পানীত ওপঙি থকাত সহায় কৰে।

​প্ৰশ্ন ১৩: আৱাসস্থলী কাক বোলে?

উত্তৰ: জীৱই যি স্থানত বাস কৰি জীৱন-প্ৰক্ৰিয়াবোৰ চলাই যায় তাকেই আৱাসস্থলী বোলে।

​প্ৰশ্ন ১৪: অভিযোজন কি?

উত্তৰ: কিছুমান বিশেষ উপায় বা কৌশলৰ জৰিয়তে জীৱসমূহে নিজকে পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই ৰাখে। এই উপায় বা কৌশলকেই অভিযোজন বোলে।

​প্ৰশ্ন ১৫: স্থলজ আৰু জলজ আৱাসস্থলীৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: সমভূমি, মৰুভূমি, পৰ্বত আদি স্থলজ আৱাসস্থলীৰ উদাহৰণ। সাগৰ, নদী, হ্ৰদ, বিল, পুখুৰী আদি জলজ আৱাসস্থলীৰ উদাহৰণ।

বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs)

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৫ 'জীৱৰ আৱাসস্থলী' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৩০টা বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs —Multiple Choice Questions.) আৰু তাৰ উত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন (১): জীৱ এটাই স্বাভাৱিকভাৱে বাস কৰা স্থানক কি বোলে?

(A) বাসস্থান

(B) আৱাসস্থলী

(C) অভয়াৰণ্য

(D) উদ্যান

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২): সকলো জীৱকে জীয়াই থাকিবলৈ প্ৰধানকৈ কেইবিধ বস্তুৰ প্রয়োজন?

(A) তিনিবিধ

(B) চাৰিবিধ

(C) পাঁচবিধ

(D) ছয়বিধ

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (৩): উশাহ ল’বলৈ জীৱক তলৰ কোনটোৰ প্রয়োজন হয়?

(A) পানী

(B) বায়ু

(C) খাদ্য

(D) সূৰ্য্য

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (৪): আৱাসস্থলীৰ এটা অংশ য’ত জীৱই নিৰাপদে থাকে তাক কি বোলে?

(A) বাসস্থান

(B) পৰিৱেশ

(C) মৰুভূমি

(D) জলজ আৱাস

উত্তৰ : (A)

​প্ৰশ্ন (৫): হৰিণাৰ আৱাসস্থলী কেনেকুৱা স্থানৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হয়?

(A) কেৱল বিশ্ৰামস্থলী

(B) কেৱল খাদ্য সংগ্ৰহৰ স্থান

(C) বিচৰণ ভূমি, বিশ্ৰামস্থলী আৰু খাদ্য সংগ্ৰহৰ স্থান

(D) কেৱল নিৰাপদ আশ্ৰয়

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (৬): আৱাসস্থলী প্রধানকৈ কেই প্ৰকাৰৰ?

(A) দুই প্ৰকাৰৰ

(B) তিনি প্ৰকাৰৰ

(C) চাৰি প্ৰকাৰৰ

(D) পাঁচ প্ৰকাৰৰ

উত্তৰ : (A)

​প্ৰশ্ন (৭): তলৰ কোনটো স্থলজ আৱাসস্থলীৰ উদাহৰণ নহয়?

(A) মৰুভূমি

(B) অৰণ্য

(C) হ্ৰদ

(D) পৰ্বতীয়া অঞ্চল

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (৮): যিবোৰ প্ৰাণী মাটিৰ তলত থাকে, সিহঁতক কি বোলে?

(A) বৃক্ষীয়

(B) ধাবনশীল

(C) অন্তৰ্ভূমিক

(D) জলজ

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (৯): কেঁচু তলৰ কোনটো শ্ৰেণীৰ প্ৰাণী?

(A) ধাবনশীল

(B) অন্তৰ্ভূমিক

(C) বৃক্ষীয়

(D) জলজ

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (১০): গছত বগাই ফুৰা প্ৰাণীবোৰক কি বোলে?

(A) ধাবনশীল

(B) জলজ

(C) বৃক্ষীয়

(D) মৰুভূমিৰ প্ৰাণী

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (১১): জলজ আৱাসস্থলীৰ প্রধান ভাগ দুটা কি কি?

(A) নদী আৰু পুখুৰী

(B) হ্ৰদ আৰু বিল

(C) নিৰ্মল পানী আৰু লুণীয়া পানী

(D) স্থিৰ পানী আৰু প্ৰবাহী পানী

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (১২): স্থিৰ জলজ আৱাসস্থলীৰ এটা উদাহৰণ হ’ল—

(A) নদী

(B) নিজৰা

(C) পুখুৰী

(D) সমুদ্র

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (১৩): নদী আৰু নিজৰা কেনেধৰণৰ আৱাসস্থলী?

(A) স্থিৰ জলজ আৱাসস্থলী

(B) প্ৰবাহী জলজ আৱাসস্থলী

(C) লুণীয়া পানীৰ আৱাসস্থলী

(D) স্থলজ আৱাসস্থলী

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (১৪): জীৱই পৰিৱেশৰ সৈতে নিজকে খাপ খুৱাই লোৱা কৌশলক কি বোলে?

(A) আৱাস

(B) বংশবৃদ্ধি

(C) অভিযোজন

(D) বিচৰণ

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (১৫): মাছে পানীৰ অক্সিজেন কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰে?

(A) পাখিৰ সহায়ত

(B) ছালৰ সহায়ত

(C) ফুলৰ সহায়ত

(D) ফিছাৰ সহায়ত

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (১৬): চৰাইৰ অগ্ৰপদ কিহৈলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে?

(A) ভৰিলৈ

(B) ডেউকালৈ

(C) ফিছালৈ

(D) চকু লৈ

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (১৭): তলৰ কোনটো চৰাই উৰিব নোৱাৰে?

(A) ভাটৌ

(B) চিলনী

(C) উট চৰাই

(D) কণুৱা

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (১৮): কাছই শৰীৰৰ উষ্ণতা বঢ়াবলৈ কি কৰে?

(A) পানীত সাতুৰে

(B) ৰ’দ লয়

(C) বোকাত বাগৰে

(D) গাঁতত সোমায়

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (১৯): গঁড়ে দেহ শীতল কৰি ৰাখিবলৈ কি কৰে?

(A) ৰ’দ লয়

(B) বোকাত বাগৰি থাকে

(C) দৌৰি ফুৰে

(D) গছৰ তলত থাকে

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২০): ঘাঁহ-বন বেছিকৈ থকা ভূমিখণ্ডক কি বোলে?

(A) মৰুভূমি

(B) উপকূল

(C) মেৰু অঞ্চল

(D) তৃণভূমি

উত্তৰ : (D)

​প্ৰশ্ন (২১): তৃণভূমিত থকা প্ৰাণীবোৰৰ প্রধান অভিযোজন কি?

(A) ধীৰ গতি

(B) দ্ৰুতগতি

(C) গাঁতত থকা

(D) পানীত থকা

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২২): বাঘ বা সিংহৰ চকু দুখন ক’ত থাকে?

(A) মূৰৰ কাষৰ ফালে

(B) মুখমণ্ডলৰ সন্মুখ ভাগত

(C) কাণৰ ওচৰত

(D) নাকেৰ তলত

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২৩): বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিতে উদ্ভিদ সংৰক্ষণ কৰা কাৰ্যক কি বোলে?

(A) অভিযোজন

(B) বাসস্থান

(C) হাৰবেৰিয়াম

(D) গ্ৰাছলেণ্ড

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (২৪): মৰুভূমিৰ দিনৰ আৰু নিশাৰ উষ্ণতা কেনেকুৱা?

(A) দিনত ঠাণ্ডা, নিশা গৰম

(B) দিনত বৰ গৰম, নিশা অতিপাত ঠাণ্ডা

(C) দিন আৰু নিশা সমানে গৰম

(D) দিন আৰু নিশা সমানে ঠাণ্ডা

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২৫): উটৰ পিঠিত থকা কুঁজটোত কি জমা হৈ থাকে?

(A) পানী

(B) তেজ

(C) চৰ্বী

(D) বায়ু

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (২৬): মৰুভূমিৰ উদ্ভিদৰ পাতবোৰ কিহৈলৈ ৰূপান্তৰিত হয়?

(A) ফুললৈ

(B) ফললৈ

(C) কাইটলৈ

(D) লতালৈ

উত্তৰ : (C)

​প্ৰশ্ন (২৭): পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ গছবোৰৰ আকৃতি কেনেকুৱা?

(A) ঘূৰণীয়া

(B) শংকু আকৃতিৰ

(C) বহল

(D) অতি চাপৰ

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২৮): মেটেকা বা পুনি পানীত ওপঙি থকাৰ কাৰণ কি?

(A) গধুৰ হাড়ৰ বাবে

(B) ছিদ্ৰযুক্ত মোনাত থকা বায়ুৰ বাবে

(C) কাইট থকাৰ বাবে

(D) ফুল থকাৰ বাবে

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (২৯): ডলফিন আৰু তিমি মাছে কিহৰ সহায়ত উশাহ লয়?

(A) ফুল বা জলক্লোম

(B) হাওঁফাওঁ

(C) পাখি

(D) ফিছা

উত্তৰ : (B)

​প্ৰশ্ন (৩০): ভেকুলী আৰু হাঁহৰ ভৰিৰ আঙুলিবোৰৰ মাজত কি থাকে?

(A) কাইট

(B) পতা

(C) নখ

(D) নোম

উত্তৰ : (B)