খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ - অধ্যায় ৪ - নতুন বিজ্ঞান - ষষ্ঠম শ্ৰেণী (অসম জাতীয় বিদ্যালয়)

(AJB)

Assam Jatiya Bidyalay

Class : VI

Subject : Science 

Medium : Assamese

Chapter : 4

খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ

Cleaning of food 

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: খালী ঠাই পূৰণ কৰা—

(a) মিশ্ৰটোত থকা প্ৰতিবিধ বস্তুৱ্ই হ’ল ইয়াৰ ______।

উত্তৰ : উপাদান।

(b) বায়ু হ’ল অক্সিজেন, নাইট্ৰ’জেন আদি গেছৰ ______।

উত্তৰ: মিশ্ৰ।

​প্ৰশ্ন ২: শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা—

(i) পানীত নিমখৰ দ্ৰৱৰ পৰা পানীখিনি আহৰণ কৰা পদ্ধতিটো হ’ল—

(A) পৰিস্ৰাৱণ  (B) আস্ৰাৱণ  (C) অৱক্ষেপণ

উত্তৰ: (B) আস্ৰাৱণ

​(ii) ধানৰ পৰা পতান পৃথক কৰা পদ্ধতিটো হ’ল—

(A) জৰা  (B) মৰণা মৰা  (C) হাতেৰে বন্ধা  (D) চালন

উত্তৰ: (A) জৰা।

​প্ৰশ্ন ৩: ঘেঁহুৰ বাকলি আৰু আটা কি পদ্ধতিত পৃথক কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: ঘেঁহুৰ বাকলি আৰু আটা চালন পদ্ধতিত পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৪: মিশ্ৰৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: আচলতে দুই বা ততোধিক বস্তু মিহলালে এটা মিশ্ৰ পোৱা যায়। মিশ্ৰত থকা প্ৰতিবিধ বস্তুৱেই হ’ল একোটা উপাদান। মিশ্ৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে, যেনে— গোটা আৰু গোটা পদাৰ্থৰ মিশ্ৰ, গোটা আৰু জুলীয়া পদাৰ্থৰ মিশ্ৰ আদি। দৈনন্দিন জীৱনৰ বিভিন্ন কামত মিশ্ৰৰ উপাদানসমূহ পৃথক কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়।

প্ৰশ্ন ৫: পৰিস্ৰাৱণ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: যি পদ্ধতিৰে পানী আৰু কঠিন অদ্ৰৱণীয় পদাৰ্থৰ মিশ্ৰৰ পৰা উপাদান দুবিধ পৃথক কৰিব পাৰি, তাক পৰিস্ৰাৱণ বোলে। 

এই পদ্ধতিত ফিল্টাৰ কাগজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ফিল্টাৰ কাগজৰ সৰু ফুটাৰে পানীখিনি পাৰ হৈ যায় কিন্তু কঠিন পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰ কাগজখনত ৰৈ যায়।

​প্ৰশ্ন ৬: যি পদ্ধতিৰে গেছীয় পদাৰ্থক জুলীয়া অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়, তাক কি বোলে?

উত্তৰ: গেছীয় পদাৰ্থক জুলীয়া অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন কৰা পদ্ধতিটোক ঘনীভৱন (condensation) বোলে।

​প্ৰশ্ন ৭: ঘৰত শাক-পাচলিৰ খেতি কৰোঁতে মাটিত থকা শিলৰ টুকুৰাবোৰ কেনেদৰে আঁতৰ কৰিবা?

উত্তৰ: মাটিত থকা শিলৰ টুকুৰাবোৰ হাতেৰে বাছি আঁতৰ কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৮: সাগৰৰ পানীৰ পৰা কিদৰে নিমখ আহৰণ কৰা হয় চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: সাগৰৰ পানী বাম গাঁতত জমা কৰি থোৱা হয়। সূৰ্যৰ তাপত পানীখিনি বাষ্পীভূত হৈ উৰি যায় আৰু গাঁতবোৰত নিমখ ৰৈ যায়। পাছত সেই নিমখ পৰিশোধন কৰি ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰা হয়।

​প্ৰশ্ন ৯: ময়দা-লোৰ গুড়িৰ মিশ্ৰণৰ পৰা লোৰ গুড়ি কিহেৰে পৃথক কৰিবা?

উত্তৰ: ময়দা আৰু লোৰ গুড়িৰ মিশ্ৰণৰ পৰা লোৰ গুড়ি এডোখৰ চুম্বকৰ সহায়ত পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ১০: দৈনন্দিন জীৱনত ছেকন-পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: দৈনন্দিন জীৱনত চাহপাতৰ পৰা চাহ পৃথক কৰিবলৈ আৰু ফলৰ ৰসৰ পৰা আঁহ বা বীজবোৰ আঁতৰাবলৈ ছেকন-পদ্ধতি বা পৰিস্ৰাৱণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

OR

উত্তৰ :

(i) চাহপাতৰ পৰা চাহ পৃথক কৰা। 

(ii) ফলৰ ৰসৰ পৰা আঁহ বা বীজবোৰ আঁতৰ কৰা। 

​প্ৰশ্ন ১১: পানী আৰু চেনিৰ দ্ৰৱৰ পৰা উপাদানবোৰ কেনেকৈ পৃথক কৰিবা লিখা।

উত্তৰ : বাষ্পীভৱণ প্ৰক্ৰিয়াৰে। 

OR

উত্তৰ: বাষ্পীভৱন পদ্ধতিৰে পানী আৰু চেনিৰ দ্ৰৱ গৰম কৰিলে পানীখিনি ভাপ হৈ উৰি যাব আৰু চেনিৰ দানাখিনি পাত্ৰটোত ৰৈ যাব। 

(টোকা: পাঠ্যপুথিত নিমখ আৰু পানীৰ উদাহৰণটোৰ আধাৰত এই উত্তৰটো লিখা হৈছে)।

​প্ৰশ্ন ১২: শস্যৰ লগত বিভিন্ন অলাগতিয়াল পদাৰ্থ মিহলি হৈ থাকিলে কিদৰে পৃথক কৰিবা?

উত্তৰ : হাতে বছা পদ্ধতিৰে। 

OR

উত্তৰ: শস্যৰ লগত মিহলি হৈ থকা ডাঙৰ আকাৰৰ অলাগতিয়াল পদাৰ্থ যেনে— শিল বা ধান আদি হাতেৰে বাছি পৃথক কৰিব পাৰি আৰু পাতল পদাৰ্থ যেনে— পতান আদি জৰা পদ্ধতিৰে পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ১৩: মৰণা মৰা আৰু জৰা পদ্ধতি উদাহৰণৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ:

মৰণা মৰা: চাতালত ধানৰ মুঠিবোৰ পাৰি তাৰ ওপৰেৰে গৰু বা ম'হ ঘূৰাই গছৰ পৰা ধান পৃথক কৰা পদ্ধতিটোৱেই হ'ল মৰণা মৰা।

জৰা পদ্ধতি: মিশ্ৰত থকা গধূৰ আৰু পাতল উপাদান বতাহৰ সহায়ত পৃথক কৰা পদ্ধতিটোৱেই হ'ল জৰা পদ্ধতি। যেনে— কুলাৰে ধানৰ পৰা পতান বা তুঁহ পৃথক কৰা।

​প্ৰশ্ন ১৪: নিমখ-পানীৰ পৰা কেনেকৈ নিমখ আৰু পানী পৃথক কৰি সংগ্ৰহ কৰিবা লিখা।

উত্তৰ: বাষ্পীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰে নিমখ-পানীৰ মিশ্ৰটো গৰম কৰিলে পানীখিনি বাষ্পীভূত হয় আৰু নিমখখিনি পাত্ৰত ৰৈ যায়। সেই পানীৰ বাষ্পখিনিক ঘনীভৱন পদ্ধতিৰে পুনৰ চেঁচা কৰিলে পানীখিনি ঘূৰাই পোৱা যায়।

​প্ৰশ্ন ১৫: পাঠটোত থকা ইংৰাজী প্ৰতিশব্দসমূহৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ:

(i) Mixture — মিশ্ৰ

(ii) Component — উপাদান

(iii) Hand picking — হাতেৰে বছা

(iv) Thrashing — মৰণা মৰা

(v) Winnowing — জৰা পদ্ধতি

(vi) Sieving — চালন পদ্ধতি

(vii) Sedimentation — অৱক্ষেপণ

(viii) Decantation — আস্ৰাৱণ

(ix) Filtration — পৰিস্ৰাৱণ

(x) Vaporization — বাষ্পীভৱন

(xi) Condensation — ঘনীভৱন

ভাবি চোৱাচোন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৪ 'খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি 'ভাবি চোৱাচোন' বাকচৰ এই প্ৰশ্ন তিনিটাৰ সম্ভাব্য উত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: বজাৰত পোৱা চাউলৰ লগত মিহলি হৈ থকা বিভিন্ন বস্তু কেনেদৰে পৃথক কৰিবা?

উত্তৰ: বজাৰত পোৱা চাউলৰ লগত মিহলি হৈ থকা বিভিন্ন অলাগতিয়াল বস্তু যেনে— শিলগুটি বা ধান আদি হাতেৰে বাছি পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ২: পোকে খোৱা দাইলৰ দানা ভাল দানাৰ পৰা পৃথক কেনেকৈ কৰিবা?

উত্তৰ: 

(i) হাতেৰে বছা পদ্ধতি (hand picking method) ব্যৱহাৰ কৰি। 

(ii) পানীত তিওৱা পদ্ধতি। 

Note :

পানীত তিওৱা পদ্ধতি :

দাইলখিনি এটা পাত্ৰত লৈ পানী ঢালি দিলে পোকে খোৱা দানাবোৰ পাতল হোৱা বাবে পানীৰ ওপৰত উপঙি উঠে। আনহাতে, ভাল দানাবোৰ গধুৰ বাবে পানীৰ তলত জমা হয়। এনেদৰে উপঙি থকা বেয়া দানাবোৰ সহজে আঁতৰাব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৩: বোকা পানীৰ পৰা নিৰ্মল পানী কেনেকৈ পোৱা যাব?

উত্তৰ: বোকা পানীৰ পৰা অৱক্ষেপণ, আস্ৰাৱণ আৰু পৰিস্ৰাৱণ পদ্ধতিৰ সহায়ত নিৰ্মল পানী পোৱা যাব।

অধ্যায়ৰ সাৰাংশ: 

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৪ 'খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অধ্যায়টোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাৰাংশ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

​‘খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ’ নামৰ এই অধ্যায়টোত আমি মিশ্ৰ আৰু ইয়াৰ উপাদানসমূহ পৃথক কৰাৰ বিভিন্ন পদ্ধতিৰ বিষয়ে শিকিলোঁ। তলত অধ্যায়টোৰ মূল কথাখিনি চমুকৈ উল্লেখ কৰা হ’ল:

​মিশ্ৰ আৰু উপাদান: দুই বা ততোধিক বস্তু মিহলালে এটা মিশ্ৰ পোৱা যায়। মিশ্ৰত থকা প্ৰতিবিধ বস্তুক ইয়াৰ উপাদান বোলে। মিশ্ৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে, যেনে— গোটা-গোটা, গোটা-জুলীয়া আৰু জুলীয়া-জুলীয়া।

​হাতেৰে বছা পদ্ধতি: মিশ্ৰৰ উপাদানবোৰৰ আকাৰ, আকৃতি বা বৰণ বেলেগ বেলেগ হ’লে হাতেৰে বাছি সেইবোৰ পৃথক কৰিব পাৰি। যেনে— চাউলৰ পৰা শিলগুটি আঁতৰোৱা।

​মৰণা মৰা: গৰু-ম'হৰ গচকত বা লাঠীৰে কোবাই শস্যৰ গছৰ পৰা ধান বা শস্যৰ দানা পৃথক কৰা পদ্ধতিটোক মৰণা মৰা বোলে।

​জৰা পদ্ধতি: বতাহৰ সহায়ত মিশ্ৰত থকা গধূৰ আৰু পাতল উপাদান পৃথক কৰা পদ্ধতিটোক জৰা পদ্ধতি বোলে। যেনে— কুলাৰে ধানৰ পৰা পতান বা তুঁহ উৰুৱাই দিয়া।

​চালন পদ্ধতি: বেলেগ বেলেগ আকাৰৰ উপাদান থকা মিশ্ৰক চালনীৰে চালি পৃথক কৰাকে চালন পদ্ধতি বোলে। যেনে— আটাৰ পৰা ঘেঁহুৰ বাকলি পৃথক কৰা।

​অৱক্ষেপণ, আস্ৰাৱণ আৰু পৰিস্ৰাৱণ:

​পানীৰ তলত গধূৰ কঠিন পদাৰ্থ জমা হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো হ’ল অৱক্ষেপণ।

​জমা হোৱা গেদখিনিৰ ওপৰৰ পৰা জুলীয়া অংশটো ঢালি আঁতৰোৱা পদ্ধতিটো হ’ল আস্ৰাৱণ।

​ফিল্টাৰ কাগজ বা মিহি কাপোৰেৰে ছেকি কঠিন অদ্ৰৱণীয় উপাদান পৃথক কৰাটো হ’ল পৰিস্ৰাৱণ।

​বাষ্পীভৱন আৰু ঘনীভৱন:

​তৰল পদাৰ্থক ভাপলৈ পৰিৱৰ্তন কৰি পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা কঠিন পদাৰ্থ সংগ্ৰহ কৰা পদ্ধতিটোৱেই হ’ল বাষ্পীভৱন। সাগৰৰ পানীৰ পৰা এইদৰেই নিমখ সংগ্ৰহ কৰা হয়।

​জলীয় বাষ্প চেঁচা কৰি পুনৰ জুলীয়া অৱস্থালৈ ঘূৰাই অনা প্ৰক্ৰিয়াটোক ঘনীভৱন বোলে।

​দৈনন্দিন জীৱনত আমাৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি এই বিভিন্ন পদ্ধতিসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি আমি খাদ্যবস্তু পৰিষ্কাৰ কৰিব পাৰোঁ।

অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৪ 'খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিছুমান অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল :

প্ৰশ্ন ১: মিশ্ৰ কাক বোলে?

উত্তৰ: আচলতে দুই বা ততোধিক বস্তু মিহলালে এটা মিশ্ৰ (mixture) পোৱা যায়।

​প্ৰশ্ন ২: মিশ্ৰৰ উপাদান বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: মিশ্ৰত থকা প্ৰতিবিধ বস্তুৱেই হ'ল একোটা উপাদান (component)।

প্ৰশ্ন ৩: হাতেৰে বাচি উপাদানবোৰ পৃথক কৰিব পৰা এটা মিশ্ৰৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: চাউলৰ পৰা শিলগুটি (বা ধান) হাতেৰে বাছি পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৪: হাতেৰে বছা পদ্ধতি (hand picking method) কেতিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰ: মিশ্ৰ এটাৰ উপাদানবোৰৰ আকাৰ-আকৃতি বা বৰণ বেলেগ বেলেগ হলে, হাতেৰে বাছি উপাদানবোৰ পৃথক কৰাকে হাতেৰে বছা পদ্ধতি বোলে। 

OR

উত্তৰ : মিশ্ৰৰ উপাদানবোৰৰ আকাৰ-আকৃতি বা বৰণ বেলেগ বেলেগ হ'লে হাতেৰে বাছি উপাদানবোৰ পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৪: ছালাডত সাধাৰণতে কি কি উপাদান থাকে?

উত্তৰ: ছালাডত সাধাৰণতে বিলাহী, গাজৰ, তিয়ঁহ, পিয়াঁজ আৰু নিমখ থাকে।

প্ৰশ্ন ৫: মৰণা মৰা কাক বোলে?

উত্তৰ: খেতিয়কে চাতালত ধানৰ মুঠিবোৰ ভালদৰে পাৰি দিয়ে আৰু পিছত সেইবোৰৰ ওপৰেৰে গৰু বা ম'হ ঘূৰায়। ফলত গৰু-ম'হৰ গচকত ধানবোৰ গছৰ পৰা পৃথক হয়। ইয়াকে মৰণা মৰা বোলে।

​প্ৰশ্ন ৬: জৰা পদ্ধতি কাক বোলে?

উত্তৰ: কোনো এক মিশ্ৰত এবিধ গধূৰ আৰু আনবিধ পাতল উপাদান থাকিলে জৰা পদ্ধতিৰে মিশ্ৰৰ পৰা উপাদান দুবিধ পৃথক কৰিব পাৰি। এই পদ্ধতিত মিশ্ৰটো ওপৰৰ পৰা লাহে লাহে তললৈ পেলাই থকা হয় আৰু বতাহে পাতল উপাদানবিধক উৰুৱাই গধূৰবিধৰ পৰা আঁতৰাই নিয়ে।

প্ৰশ্ন ৭: শস্যৰ মুঠিবোৰ গছৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দুটা পদ্ধতি উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ:

(i) গৰু বা ম'হৰ সহায়ত মৰণা মৰা।

(ii) শস্যৰ মুঠিবোৰ লাঠীৰে মৰিওৱা বা টান বস্তুত কোবোৱা।

​প্ৰশ্ন ৮: পতান কি?

উত্তৰ: পতান হ'ল অপৈণত বীজ। ইয়াক জৰা পদ্ধতিৰে ধানৰ পৰা পৃথক কৰা হয়।

​প্ৰশ্ন ৯: কুলা কিহৰে সজা সঁজুলি?

উত্তৰ: কুলা বাঁহেৰে সজা এক সঁজুলি।

প্ৰশ্ন ১০: চালন পদ্ধতি (sieving) কি?

উত্তৰ: মিশ্ৰত বেলেগ বেলেগ আকাৰৰ উপাদান মিহলি হৈ থাকিলে চালনীৰে চালি উপাদানবোৰ পৃথক কৰা পদ্ধতিটোৱেই হ'ল চালন পদ্ধতি। 

এই পদ্ধতিত সৰু আকাৰৰ উপাদানবোৰ চালনীৰ ফুটাৰে সৰকি যায় আৰু ডাঙৰ আকাৰৰ উপাদানবোৰ চালনীৰ ওপৰত ৰৈ যায়।

​প্ৰশ্ন ১১: আটাৰ পৰা ঘেঁহুৰ বাকলি কেনেকৈ পৃথক কৰা হয়?

উত্তৰ: আটাৰ পৰা ঘেঁহুৰ বাকলি মিহি চালনীৰে চালি পৃথক কৰা হয়। আটাৰ গুড়িবোৰ সৰু হোৱা বাবে চালনীৰে সৰকি যায় কিন্তু বাকলিবোৰ ডাঙৰ বাবে চালনীৰ ওপৰত ৰৈ যায়।

প্ৰশ্ন ১২: আটা আৰু লোৰ গুড়িৰ (iron powder) মিশ্ৰণৰ পৰা উপাদান দুবিধ কেনেকৈ পৃথক কৰিবা?

উত্তৰ: আটা আৰু লোৰ গুড়িৰ মিশ্ৰণৰ পৰা উপাদান দুবিধ এডোখৰ চুম্বকৰ সহায়ত পৃথক কৰিব পাৰি। চুম্বকটো মিশ্ৰটোৰ ওপৰত কেইবাবাৰো লৰাই দিলে লোৰ গুড়িবোৰ চুম্বকটোত লাগি ধৰিব আৰু আটাখিনি পৃথক হৈ ৰৈ যাব।

​প্ৰশ্ন ১৩: চাউলৰ পৰা ধান পৃথক কৰিবলৈ কি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰ: বাঁহৰ চালনী ব্যৱহাৰ কৰি চাউলৰ পৰা ধান পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ১৪: অৱক্ষেপণ (sedimentation) কাক বোলে?

উত্তৰ: জুলীয়া পদাৰ্থৰ পৰা কঠিন পদাৰ্থ জমা হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক অৱক্ষেপণ বোলে। জমা হোৱা পদাৰ্থখিনিক গেদ (sediment) বুলি কোৱা হয়।

​প্ৰশ্ন ১৫: আস্ৰাৱণ (decantation) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: গেদখিনি পৃথক কৰিবলৈ জুলীয়া পদাৰ্থখিনি ঢালি আঁতৰোৱা পদ্ধতিটোৱেই হ'ল আস্ৰাৱণ।

​প্ৰশ্ন ১৬: পৰিস্ৰাৱণ (filtration) পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: যি পদ্ধতিৰে পানী আৰু কঠিন অদ্ৰৱণীয় পদাৰ্থৰ মিশ্ৰৰ পৰা উপাদান দুবিধ পৃথক কৰিব পাৰি, তাকে পৰিস্ৰাৱণ বোলে। এই পদ্ধতিত ফিল্টাৰ কাগজৰ মাজেৰে পানীখিনি পাৰ হ'বলৈ দিয়া হয়; পানীখিনি কাগজৰ মাজেৰে সৰকি যায় আৰু মাটিৰ কণিকা বা কঠিন পদাৰ্থবোৰ কাগজখনত ৰৈ যায়।

প্ৰশ্ন ১৭: আস্ৰাৱণ প্ৰক্ৰিয়াৰে পৃথক কৰা পানীখিনি সাধাৰণতে কেনেকুৱা হয়?

উত্তৰ: আস্ৰাৱণ প্ৰক্ৰিয়াৰে পৃথক কৰা পানীখিনি সাধাৰণতে ঘোলা হয়।

​প্ৰশ্ন ১৮: চাহ পাত কেনেকৈ আঁতৰ কৰা হয়?

উত্তৰ: চাহ প্ৰস্তুত কৰোঁতে চাহপাতবোৰ ছেকনীৰে ছেকি আঁতৰ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ১৯: বাষ্পীভৱন (vaporization) কাক বোলে?

উত্তৰ: এটা মিশ্ৰৰ জুলীয়া পদাৰ্থ বাষ্পীভৱন ঘটাই কঠিন পদাৰ্থ সংগ্ৰহ কৰা পদ্ধতিটোক বাষ্পীভৱন বোলে।

OR

উত্তৰ : পানীৰ (জুলীয়া পদাৰ্থ) বাষ্পীভৱন ঘটাই পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা কঠিন পদাৰ্থ সংগ্ৰহ কৰা পদ্ধতিটোক বাষ্পীভৱন বোলে। যেনে— পানী আৰু নিমখৰ মিশ্ৰ গৰম কৰিলে পানী বাষ্পীভূত হৈ উৰি যায় আৰু নিমখখিনি ৰৈ যায়।

​প্ৰশ্ন ২০: ঘনীভৱন (condensation) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: জলীয় বাষ্প চেঁচা কৰিলে পুনৰ জুলীয়া অৱস্থালৈ ঘূৰি অহা প্ৰক্ৰিয়াটোৱেই হ'ল ঘনীভৱন।

​প্ৰশ্ন ২১: সাগৰৰ পানীৰ পৰা নিমখ কেনেকৈ আহৰণ কৰা হয়?

উত্তৰ: প্ৰথমতে কিছুমান বাম গাঁতত সাগৰৰ পানী জমা কৰা হয়। সূৰ্যৰ তাপত পানী ভাপ হৈ উৰি যায় আৰু ফলত গাঁতবোৰত নিমখ ৰৈ যায়। পাছত সেই নিমখ পৰিশোধন কৰি আহৰণ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২২: পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা কঠিন পদাৰ্থ কেনেকৈ ঘূৰাই পাব পাৰি?

উত্তৰ: বাষ্পীভৱন পদ্ধতিৰ সহায়ত পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা কঠিন পদাৰ্থ ঘূৰাই পাব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ২৩: ফিল্টাৰ কাগজ এখন চুপি এটাত লগাবলৈ কেনেকৈ ভাঁজ দিব লাগে?

উত্তৰ: ফিল্টাৰ কাগজ এখন লৈ দুবাৰ ভাঁজ দি শংকুৰ দৰে আকৃতি কৰি ল'ব লাগে।

প্ৰশ্ন ২৪: মিশ্ৰ কেইপ্ৰকাৰৰ হ'ব পাৰে?

উত্তৰ: মিশ্ৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ হ'ব পাৰে। সেইবোৰ হ'ল— গোটা আৰু গোটা পদাৰ্থৰ মিশ্ৰ, গোটা আৰু জুলীয়া পদাৰ্থৰ মিশ্ৰ, আৰু জুলীয়া আৰু জুলীয়া পদাৰ্থৰ মিশ্ৰ।

​প্ৰশ্ন ২৫: শস্যৰ পৰা শিলবোৰ কিয় পৃথক কৰা হয়?

উত্তৰ: শস্যৰ পৰা অদৰকাৰী শিলবোৰ আঁতৰাই শস্যবিধ খোৱাৰ উপযোগী কৰি তুলিবলৈ পৃথক কৰা হয়।

​প্ৰশ্ন ২৬: চাউল বা চিৰাৰ পৰা তুঁহ পৃথক কৰাৰ উদ্দেশ্য আৰু ব্যৱহাৰ কি?

উত্তৰ:

(i) উদ্দেশ্য: চাউল বা চিৰা পৰিষ্কাৰ কৰি খোৱাৰ উপযোগী কৰি তোলা।

(ii) ব্যৱহাৰ: পৃথক কৰা তুঁহেৰে গৰুৰ দানা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।

​

​প্ৰশ্ন ২৭: মিশ্ৰৰ উপাদানবোৰ কেতিয়া হাতেৰে বাছি উলিওৱা সহজ?

উত্তৰ: মিশ্ৰৰ উপাদানবোৰৰ আকাৰ, বৰণ অথবা আকৃতি বেলেগ হ'লে সহজে হাতেৰে বাছি উলিয়াব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ২৮: আস্ৰাৱণ পদ্ধতিৰে কেনেধৰণৰ উপাদান পৃথক কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: আস্ৰাৱণ পদ্ধতিৰে জুলীয়া আৰু ইয়াত দ্ৰৱীভূত নোহোৱা গধুৰ গোটা পদাৰ্থ পৃথক কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ২৯: গেছীয় পদাৰ্থক জুলীয়া অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন কৰা পদ্ধতিটোক কি বোলে?

উত্তৰ: গেছীয় পদাৰ্থক জুলীয়া অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন কৰা পদ্ধতিটোক ঘনীভৱন (condensation) বোলে।

গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৪ 'খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিছুমান অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল :

প্ৰশ্ন ১: বায়ু কিহৰ মিশ্ৰ?

উত্তৰ: বায়ু অক্সিজেন, নাইট্ৰ'জেন আদি গেছৰ মিশ্ৰ।

প্ৰশ্ন ২: ধান বানিলে পোৱা মিশ্ৰটোৰ উপাদানসমূহ কি কি?

উত্তৰ: ঢেকীত ধান বানিলে চাউল আৰু তুঁহৰ (ধানৰ বাকলি) মিশ্ৰ পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ৩: চালন পদ্ধতি কেতিয়া প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: মিশ্ৰত বেলেগ বেলেগ আকাৰৰ উপাদান মিহলি হৈ থাকিলে চালন পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ৪: পানী আৰু বালিৰ মিশ্ৰণত বালিৰ কণিকাবোৰ কিয় গিলাচৰ তলিত জমা হয়?

উত্তৰ: বালিৰ কণিকাবোৰ গধূৰ হোৱা বাবে গিলাচৰ তলিভাগত জমা হয়।

​প্ৰশ্ন ৫: দ্ৰৱীভূত (dissolved) হোৱা আৰু নোহোৱা এটা পদাৰ্থৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: নিমখ পানীত দ্ৰৱীভূত হয়, কিন্তু বালি পানীত দ্ৰৱীভূত নহয়।

প্ৰশ্ন ৬: সাগৰৰ পানী কিয় লুণীয়া?

উত্তৰ: সাগৰৰ পানীত প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ লোণ (salt) মিহলি হৈ থাকে বাবে ই লুণীয়া।

​প্ৰশ্ন ৭: বাষ্পীভৱনৰ জৰিয়তে নিমখ-পানীৰ মিশ্ৰৰ পৰা কি পোৱা যায়?

উত্তৰ: বাষ্পীভৱনৰ জৰিয়তে নিমখ-পানীৰ মিশ্ৰৰ পৰা কেৱল নিমখখিনিহে পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ৮: আমি এই অধ্যায়টিৰ পৰা মিশ্ৰৰ পৃথকীকৰণৰ বিষয়ে কি কি জানিব পাৰিলোঁ?

উত্তৰ:

(i) মিশ্ৰ তৈয়াৰ হোৱাত ব্যৱহাৰ হোৱা পদাৰ্থবোৰক মিশ্ৰৰ উপাদান বোলে।

(ii) জুলীয়া পদাৰ্থত মিহলি গোটা পদাৰ্থ পৰিস্ৰাৱণ পদ্ধতিৰে পৃথক কৰিব পাৰি।

(iii) বাষ্পীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰে গোটা-জুলীয়া মিশ্ৰৰ পৰা জুলীয়া পদাৰ্থ পৃথক কৰিব পাৰি।

(iv) দৈনন্দিন জীৱনৰ বিভিন্ন কামত মিশ্ৰ পৃথকীকৰণ পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰা হয়।

বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs)

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৪ 'খাদ্যৰ পৰিষ্কৰণ' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৩০টা বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs —Multiple Choice Questions.) আৰু তাৰ উত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন (১): দুই বা ততোধিক বস্তু মিহলালে কি পোৱা যায়?

(A) বিশুদ্ধ পদাৰ্থ

(B) মিশ্ৰ

(C) উপাদান

(D) যৌগ

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (২): মিশ্ৰত থকা প্ৰতিবিধ বস্তুকে কি বোলে?

(A) গেদ

(B) অৱক্ষেপ

(C) উপাদান

(D) মিশ্ৰণ

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (৩): বায়ু কিহৰ মিশ্ৰ?

(A) অক্সিজেন আৰু নাইট্ৰ’জেন আদি গেছৰ

(B) বালি আৰু পানীৰ

(C) চাউল আৰু দালিৰ

(D) ধূলি আৰু ধোঁৱাৰ

উত্তৰ: (A)

​প্ৰশ্ন (৪): চাউলৰ পৰা শিলগুটি কেনেকৈ পৃথক কৰা হয়?

(A) জৰা পদ্ধতিৰে

(B) চালন পদ্ধতিৰে

(C) হাতেৰে বাছি

(D) মৰণা মাৰি

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (৫): মিশ্ৰৰ উপাদানবোৰৰ আকাৰ, আকৃতি বা বৰণ বেলেগ হ’লে কোনটো পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

(A) হাতেৰে বছা পদ্ধতি

(B) বাষ্পীভৱন

(C) আস্ৰাৱণ

(D) ঘনীভৱন

উত্তৰ: (A)

​প্ৰশ্ন (৬): শস্যৰ গছৰ পৰা ধান পৃথক কৰা পদ্ধতিটোক কি বোলে?

(A) আস্ৰাৱণ

(B) মৰণা মৰা

(C) জৰা পদ্ধতি

(D) পৰিস্ৰাৱণ

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (৭): বতাহৰ সহায়ত মিশ্ৰৰ গধূৰ আৰু পাতল উপাদান পৃথক কৰা পদ্ধতিটো কি?

(A) মৰণা মৰা

(B) চালন পদ্ধতি

(C) হাতেৰে বছা

(D) জৰা পদ্ধতি

উত্তৰ: (D)

​প্ৰশ্ন (৮): ধানৰ পৰা ‘পতান’ কেনেকৈ পৃথক কৰা হয়?

(A) চালন পদ্ধতিৰে

(B) জৰা পদ্ধতিৰে

(C) মৰণা মাৰি

(D) অৱক্ষেপণ পদ্ধতিৰে

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (৯): ‘পতান’ মানে কি?

(A) সাৰ

(B) ভাল ধান

(C) অপৈণত বীজ

(D) চাউলৰ গুড়ি

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (১০): কুলা কিহৰে সজা সঁজুলি?

(A) লোৰে

(B) প্লাষ্টিকেৰে

(C) বাঁহেৰে

(D) মাটিৰে

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (১১): বেলেগ বেলেগ আকাৰৰ উপাদান থকা মিশ্ৰ পৃথক কৰিবলৈ কি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

(A) চুপি

(B) চালনী

(C) চুম্বক

(D) ফিল্টাৰ কাগজ

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (১২): আটাৰ পৰা ঘেঁহুৰ বাকলি কোনটো পদ্ধতিৰে পৃথক কৰা হয়?

(A) চালন পদ্ধতি

(B) আস্ৰাৱণ পদ্ধতি

(C) অৱক্ষেপণ পদ্ধতি

(D) জৰা পদ্ধতি

উত্তৰ: (A)

​প্ৰশ্ন (১৩): আটা আৰু লোৰ গুড়িৰ মিশ্ৰণৰ পৰা লোৰ গুড়ি কেনেকৈ পৃথক কৰিবা?

(A) পানীৰে ধুই

(B) জৰা পদ্ধতিৰে

(C) চুম্বকৰ সহায়ত

(D) চালনীৰে চালি

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (১৪): পানীত বালি মিহলি হ’লে বালিৰ কণিকাবোৰ গিলাচৰ তলিত জমা হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?

(A) আস্ৰাৱণ

(B) অৱক্ষেপণ

(C) পৰিস্ৰাৱণ

(D) বাষ্পীভৱন

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (১৫): অৱক্ষেপণ পদ্ধতিত জমা হোৱা পদাৰ্থখিনিক কি বোলে?

(A) ফিল্টাৰ

(B) উপাদান

(C) গেদ

(D) দ্ৰৱ

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (১৬): গেদখিনি ন লৰোৱাকৈ ওপৰৰ পানীখিনি আন এটা পাত্ৰলৈ ঢালি দিয়া পদ্ধতিটো কি?

(A) আস্ৰাৱণ

(B) ঘনীভৱন

(C) মৰণা মৰা

(D) অৱক্ষেপণ

উত্তৰ: (A)

​প্ৰশ্ন (১৭): ফিল্টাৰ কাগজ ব্যৱহাৰ কৰি কৰা পৃথকীকৰণ পদ্ধতিটোক কি বোলে?

(A) আস্ৰাৱণ

(B) পৰিস্ৰাৱণ

(C) বাষ্পীভৱন

(D) জৰা পদ্ধতি

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (১৮): পানী আৰু কঠিন অদ্ৰৱণীয় পদাৰ্থ পৃথক কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ উপযুক্ত পদ্ধতিটো হ’ল—

(A) আস্ৰাৱণ

(B) পৰিস্ৰাৱণ

(C) চালন

(D) মৰণা মৰা

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (১৯): চাহ পাত কেনেকৈ পৃথক কৰা হয়?

(A) জৰা পদ্ধতিৰে

(B) ছেকনীৰে (পৰিস্ৰাৱণ)

(C) অৱক্ষেপণ পদ্ধতিৰে

(D) হাতেৰে বাছি

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (২০): জুলীয়া পদাৰ্থক ভাপলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?

(A) ঘনীভৱন

(B) অৱক্ষেপণ

(C) বাষ্পীভৱন

(D) আস্ৰাৱণ

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (২১): সাগৰৰ পানীৰ পৰা নিমখ কেনেকৈ পোৱা যায়?

(A) পৰিস্ৰাৱণ কৰি

(B) আস্ৰাৱণ কৰি

(C) বাষ্পীভৱনৰ দ্বাৰা

(D) হাতেৰে বাছি

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (২২): জলীয় বাষ্প চেঁচা হৈ পুনৰ জুলীয়া অৱস্থালৈ ঘূৰি অহা প্ৰক্ৰিয়াটো হ’ল—

(A) বাষ্পীভৱন

(B) ঘনীভৱন

(C) পৰিস্ৰাৱণ

(D) চালন

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (২৩): সাগৰৰ পানী ক’ত জমা কৰি নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হয়?

(A) নদীৰ পাৰত

(B) বাম গাঁতত

(C) কলচীৰ ভিতৰত

(D) ডাঙৰ পুখুৰীত

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (২৪): নিমখ-পানীৰ মিশ্ৰৰ পৰা কেৱল পানীখিনি কেনেকৈ ঘূৰাই পাব পাৰি?

(A) কেৱল বাষ্পীভৱন কৰি

(B) কেৱল আস্ৰাৱণ কৰি

(C) বাষ্পীভৱন আৰু ঘনীভৱন কৰি

(D) হাতেৰে বাছি

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (২৫): বালি পানীত কি হয়?

(A) দ্ৰৱীভূত হয়

(B) দ্ৰৱীভূত নহয়

(C) বাষ্পীভূত হয়

(D) ঘনীভূত হয়

উত্তৰ: (B)

​প্ৰশ্ন (২৬): নিমখ পানীত কি হয়?

(A) দ্ৰৱীভূত হয়

(B) দ্ৰৱীভূত নহয়

(C) আস্ৰাৱণ হয়

(D) উৰি যায়

উত্তৰ: (A)

​প্ৰশ্ন (২৭): পৃথক কৰা তুঁহ কি কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি?

(A) খোৱা কামত

(B) কাগজ বনাবলৈ

(C) গৰুৰ দানা হিচাপে

(D) কোনো কামত নাহে

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (২৮): ফিল্টাৰ কাগজখন চুপিত লগাবৰ বাবে কেনে আকৃতিৰ কৰা হয়?

(A) বৰ্গাকৃতি

(B) আয়তাকৃতি

(C) শংকু আকৃতি

(D) গোলাকৃতি

উত্তৰ: (C)

​প্ৰশ্ন (২৯): দ্ৰৱীভূত নোহোৱা গধুৰ গোটা পদাৰ্থ পৃথক কৰিবলৈ কোনটো পদ্ধতি সহজ?

(A) আস্ৰাৱণ

(B) জৰা পদ্ধতি

(C) চালন পদ্ধতি

(D) বাষ্পীভৱন

উত্তৰ: (A)

​প্ৰশ্ন (৩০): মিশ্ৰ কেইপ্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে?

(A) কেৱল এভাগে

(B) বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ

(C) কেৱল দুই প্ৰকাৰৰ

(D) ইয়াৰ কোনো ভাগ নাই

উত্তৰ: (B)