শিশুলীলা - অধ্যায় ১ - অসমীয়া - নৱম শ্ৰেণী

(ASSEB-I)

Assam State School Education Board

Formerly— Board of Secondary Education, Assam 

CLASS : X

SUBJECT : ASSAMESE (MIL) 

Medium : Assamese

CHAPTER— 1

শিশুলীলা

প্ৰশ্নাৱলী

ভাব-বিষয়ক:

​১। অতি চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লিখা:

​(ক) 'কৃষ্ণগীত গাৱন্ত সুন্দৰী'।।

– কৃষ্ণগীত গোৱা সুন্দৰীগৰাকী কোন?

উত্তৰ: যশোদা।

OR

উত্তৰ: কৃষ্ণগীত গোৱা সুন্দৰীগৰাকী হ’ল শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাতৃ তথা নন্দৰজাৰ পত্নী যশোদা।

​(খ) 'কৰ্ণত কুণ্ডল দোলে আতি।'

– কাৰ কৰ্ণৰ কুণ্ডলৰ কথা কৈছে?

উত্তৰ: যশোদা।

OR

উত্তৰ: দধি মথি থকা অৱস্থাত শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাতৃ যশোদাৰ কৰ্ণৰ (কাণৰ) কুণ্ডলৰ কথা কোৱা হৈছে।

​(গ) 'কাম্পে কোপে অৰুণ অধৰ।'

– ইয়াত কাৰ অৰুণ অধৰৰ কথা কৈছে?

উত্তৰ: শ্ৰীকৃষ্ণৰ।

OR

উত্তৰ: ইয়াত শিশু শ্ৰীকৃষ্ণৰ খঙত কপি উঠা অৰুণ অধৰ অৰ্থাৎ ৰঙা ওঁঠৰ কথা কৈছে।

​(ঘ) 'মথনিত ধৰিয়া নিষেধি'।

– 'মথনি' শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰ: এবিধ পৰম্পৰাগত কাঠৰ সঁজুলি।

OR

উত্তৰ: ‘মথনি’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল গাখীৰ বা দধি ঘুঁটিবলৈ (মথিবলৈ) ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত কাঠৰ সঁজুলি।

​(ঙ) 'নোজোড়ে আঙ্গুল দুই জৰী' – ইয়াত কাৰ জৰীৰ নাটনি হৈছে?

উত্তৰ: যশোদাৰ। 

OR

উত্তৰ: ইয়াত শ্ৰীকৃষ্ণক উৰালত বান্ধিবলৈ যোৱা মাতৃ যশোদাৰ জৰীৰ নাটনি হৈছে।

​(চ) 'ৰুণ ঝুণ কেয়ূৰ কঙ্কণ'।

– কাৰ কেয়ূৰ কঙ্কণৰ 'ৰুণ ঝুণ' শব্দৰ কথা ইয়াত কোৱা হৈছে?

উত্তৰ: যশোদাৰ। 

OR

উত্তৰ: শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাতৃ যশোদাই যেতিয়া বৰ প্ৰয়াসেৰে দধি মথি আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ হাতৰ কেয়ূৰ কঙ্কণৰ (খাৰুৰ) ‘ৰুণ ঝুণ’ শব্দৰ কথা কোৱা হৈছে।

​২। 'শিশুলীলা' পাঠটিত ফুটি উঠা শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় ৰূপৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে লিখা।

উত্তৰ: শ্ৰী মন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ এক অতি সুন্দৰ আৰু মনোমোহা মানৱীয় ৰূপ ফুটি উঠিছে। যদিও তেওঁ সমগ্ৰ জগতৰ ঈশ্বৰ, তথাপি পাঠটিত তেওঁ এজন সাধাৰণ দুষ্ট আৰু অবোধ শিশুৰ দৰে আচৰণ কৰিছে।

​ভোক লাগিলে মাকৰ ওচৰলৈ গৈ দধি মথাত বাধা দিয়া, কোলাত উঠি স্তনপান কৰা আৰু মাক মাজতে উঠি যোৱাত সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ দৰে প্ৰচণ্ড খং কৰি দাঁত কৰটানি দধিৰ ভাণ্ড ভাঙি পেলোৱা আদি কাৰ্যই তেওঁৰ মানৱীয় ৰূপ প্ৰকাশ কৰে। কেৱল সেয়াই নহয়, মাকৰ চকুৰ আঁৰত কোঠাত সোমাই উৰালৰ ওপৰত উঠি চুৰি কৰি লৱণু খোৱা আৰু বান্দৰক দলিয়াই দিয়া কাৰ্যই আমাৰ সমাজৰ ঘৰে ঘৰে থকা শিশুৰ দুষ্টালিলৈ মনত পেলাই দিয়ে। শেষত মাকৰ হাতত বাঢ়নী দেখি ভয়তে লৰ মৰা আৰু ধৰা পৰি চকু মুদি ভয়াতুৰ নয়নেৰে কান্দি থকা ৰূপটোৱে শ্ৰীকৃষ্ণৰ অলৌকিকতা আঁতৰাই এজন সঁচা মানৱ শিশুৰ ৰূপত আমাৰ আগত ডাঙি ধৰে।

​৩। শংকৰদেৱৰ মহত্তম সৃষ্টি 'কীৰ্তন-ঘোষা'ৰ বিষয়ে এটি চমুটোকা লিখা।

উত্তৰ: কীৰ্ত্তন-ঘোষা: ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ কৃতিস্তম্ভ তথা এক অমৰ সৃষ্টি। ই অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজৰ এক পৰম আদৰৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ। এই গ্ৰন্থখনত আখ্যানমূলক ভালেমান খণ্ড বা ঘোষা আছে, যেনে— শিশু-লীলা, ৰাস-ক্ৰীড়া, কংস-বধ, দামোদৰ উপাখ্যান আদি। ভাগৱত পুৰাণৰ বিভিন্ন উপাখ্যানৰ আধাৰত সহজ-সৰল আৰু চমত্কাৰ অসমীয়া পদছন্দত এইখন ৰচনা কৰা হৈছে। ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ৰ প্ৰতিটো খণ্ডৰে একোটা সুকীয়া বৈচিত্ৰ্য আছে আৰু ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাম আৰু মহিমা কীৰ্তন কৰা। অসমৰ নামঘৰসমূহৰ মণিকূটত এই পবিত্ৰ পুথিভাগ থাপনা কৰি ভকতসকলে নাম-প্ৰসংগ কৰে। ইয়াৰ কাব্যিক সৌন্দৰ্য, সুললিত ছন্দ আৰু আধ্যাত্মিক সুৰ অতুলনীয়।

​৪। 'শিশুলীলা' পাঠটিৰ অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য বুজাই লিখা।

উত্তৰ: ‘শিশুলীলা’ পাঠটিৰ অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য অতি গভীৰ। ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপত শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাল্যকালৰ দুষ্টালি আৰু মাক যশোদাৰ খং-ৰাগ প্ৰকাশ পালেও, ইয়াৰ অন্তৰালত ভগৱান আৰু ভক্তৰ মাজৰ একাত্ম সম্পৰ্ক আৰু ভক্তিৰস প্ৰৱাহিত হৈছে।

​শ্ৰীকৃষ্ণ হৈছে জগতৰ আদি-অন্তহীন পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱান। তেওঁক কোনো জৰী বা শক্তিৰে বান্ধি ৰখা অসম্ভৱ। কিন্তু মাতৃ যশোদাৰ নিস্বাৰ্থ, পবিত্ৰ বাৎসল্য প্ৰেম আৰু অচলা ভক্তিৰ ওচৰত ভগৱানে নিজৰ ঐশ্বৰিক ক্ষমতা ত্যাগ কৰি এগৰাকী সাধাৰণ শিশুৰ দৰে ধৰা দিছে। পাঠটিত যশোদাই কৃষ্ণক বান্ধিবলৈ যাওঁতে প্ৰতিবাৰতে জৰী দুই আঙুল চুটি হোৱা কথাই বুজায় যে ভগৱানক সাংসাৰিক জোৰ বা বন্ধনেৰে আবদ্ধ কৰিব নোৱাৰে, তেওঁ কেৱল ‘ভক্তিৰ হে মৰমী’। অৰ্থাৎ, শুদ্ধ ভক্তিৰ দ্বাৰা ঈশ্বৰক নিজৰ আপোন কৰি লব পাৰি, এয়াই এই পাঠটিৰ মূল অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য।

​৫। 'তাহাঙ্ক তনয় মানি বলে।

যশোদা বান্ধন্ত উডুখলে।' – কথাষাৰৰ অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য বুজাই লিখা।

উত্তৰ: উক্ত পদফাঁকিৰ জৰিয়তে কবিয়ে ভগৱানৰ ঐশ্বৰিক স্বৰূপ আৰু মানৱীয় সম্পৰ্কৰ এক সুন্দৰ বৈপৰীত্য দাঙি ধৰিছে।

​যশোদাৰ দৃষ্টিত শ্ৰীকৃষ্ণ কোনো ভগৱান নাছিল, তেওঁ আছিল যশোদাৰ নিজৰ জন্ম দিয়া সৰু পুত্ৰ (তনয়)। সেইবাবে পুত্ৰই কৰা দুষ্টালিৰ বাবে শাসন কৰিবলৈ যশোদাই নিজৰ মাতৃত্বৰ অধিকাৰ আৰু বলেৰে কৃষ্ণক উৰালত (উডুখলে) বান্ধিবলৈ ওলাইছিল। কিন্তু অন্তৰ্নিহিতভাৱে, শ্ৰীকৃষ্ণ হৈছে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ নিয়ন্তা পৰমেশ্বৰ। যিজন জগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা, তেওঁক সাধাৰণ মানুহৰ বলেৰে বান্ধি থোৱাটো অসম্ভৱ। তথাপিও ভগৱানে ভক্তৰ বাৎসল্য প্ৰেমৰ মান ৰাখিবলৈ মাকৰ ওচৰত সৰণাপন্ন হৈছিল। ইয়াৰ তাৎপৰ্য এয়ে যে ভগৱান ভক্তৰ প্ৰেমৰ ওচৰত ইমানেই অধীন যে তেওঁ মাকৰ বান্ধোনকো হাঁহি মুখে গ্ৰহণ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল।

​৬। 'নাহি আদি অন্ত পূৰ্বাপৰ।

পূৰ্ণব্ৰহ্ম জগত ঈশ্বৰ।।' – ইয়াত কবিয়ে শিশু কৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক গুণৰ প্ৰকাশ কেনেদৰে কৰিছে বুজাই লিখা।

উত্তৰ: শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় শিশু ৰূপৰ বৰ্ণনা কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ যে আচলতে জগতৰ পৰমেশ্বৰ, সেই কথা সোঁৱৰাই দিবলৈ উক্ত পদফাঁকি ব্যৱহাৰ কৰিছে।

​কবিয়ে কৈছে যে শিশু কৃষ্ণ দেখাত এজন সাধাৰণ অবোধ শিশু হ’ব পাৰে, কিন্তু প্ৰকৃততে তেওঁ হ’ল ‘পূৰ্ণব্ৰহ্ম’ অৰ্থাৎ সৰ্বশক্তিমান ঈশ্বৰ। যাৰ কোনো ‘আদি’ (আৰম্ভণি) নাই, ‘অন্ত’ (শেষ) নাই আৰু ‘পূৰ্বাপৰ’ (অতীত বা ভৱিষ্যতৰ সীমা) নাই। তেওঁ সমগ্ৰ জগতৰে গৰাকী। যশোদাৰ ঘৰৰ দধি-লৱণু চুৰি কৰা সৰু ল’ৰাজন আচলতে সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ স্ৰষ্টা। এনেদৰে কবিয়ে পাঠটিত শিশু কৃষ্ণৰ মানৱীয় দুষ্টালিৰ আঁৰত থকা তেওঁৰ সৰ্বব্যাপক, অনাদি আৰু অনন্ত ঐশ্বৰিক গুণৰ প্ৰকাশ ঘটাইছে।

​৭। ব্যাখ্যা কৰা:

​(ক) যাক যোগী নপাৱে ধ্যানত।

হেন হৰি পলান্ত ভয়ত।।

উত্তৰ: 

প্ৰসংগ: উক্ত পদফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা’ৰ অন্তৰ্গত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘শিশুলীলা’ নামৰ পাঠটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।

​সংগতি: মাক যশোদাৰ হাতত বাৰি (লাঠী) দেখি শ্ৰীকৃষ্ণই ভয় খাই দৌৰি পলোৱা প্ৰসংগত কবিয়ে শ্ৰীকৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক মহিমাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিবলৈ এই ফাঁকি বাক্য অৱতাৰণা কৰিছে।

​ব্যাখ্যা: শ্ৰীকৃষ্ণ সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ অধিপতি, অনাদি আৰু অনন্ত পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱান। ডাঙৰ ডাঙৰ মুনি-যোগীসকলে যুগ যুগ ধৰি কঠোৰ তপস্যা আৰু ধ্যান কৰিও যাৰ দৰ্শন লাভ কৰিব নোৱাৰে, সেই পৰমেশ্বৰে আজি মাতৃ যশোদাৰ সৰল বাৎসল্য প্ৰেমৰ অধীন হৈ এগৰাকী সাধাৰণ মানৱ শিশুৰ দৰে আচৰণ কৰিছে। মাকৰ হাতত লাঠী দেখি এজন সাধাৰণ দোষী শিশুৰ দৰে শ্ৰীকৃষ্ণই ভয়তে কপি কপি পলাই ফুৰিছে। ভগৱান যে ভক্তৰ প্ৰেমৰ ওচৰত সম্পূৰ্ণ নিজকে সমৰ্পণ কৰে, এই কথাষাৰকে কবিয়ে ইয়াত অতি সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে।

​(খ) ভাণ্ড ভাঙি আবে যাইবি কোথা।

খাইবো আজি কৃষ্ণ তোৰ মাথা।।

উত্তৰ:

​প্ৰসংগ: উক্ত পদফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা’ৰ অন্তৰ্গত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘শিশুলীলা’ নামৰ পাঠটিৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।

​সংগতি: শ্ৰীকৃষ্ণই দধিৰ ভাণ্ড ভাঙি লৱণু চুৰি কৰি খোৱাৰ পিছত মাক যশোদাই কৃষ্ণক খেদি গৈ ধৰিবলৈ সক্ষম হোৱা খং আৰু মৰমমিশ্ৰিত ডবনিৰ প্ৰসংগত এই ফাঁকি কথা কোৱা হৈছে।

​ব্যাখ্যা: শ্ৰীকৃষ্ণই স্তনপান কৰিবলৈ নাপাই খঙতে দধিৰ মথনি পাত্ৰটো ভাঙি চুৰমাৰ কৰিলে আৰু উৰালত উঠি লৱণুবোৰ বান্দৰক খুৱাই নষ্ট কৰিলে। যশোদাই হাতত বাঢ়নী লৈ খেদি যোৱাত কৃষ্ণই ভয়তে লৰ দিলে। যশোদাই পিছ লৈ অৱশেষত কৃষ্ণক কৰায়ত্ত কৰিলে। কৃষ্ণক হাতত ধৰি যশোদাই খঙেৰে ক’লে যে দধিৰ ইমান ডাঙৰ ভাণ্ডটো ভাঙি এতিয়া তই ক’লৈ পলাই সাৰিবি? আজি তই মোৰ সকলো লৱণু ধ্বংস কৰিলি, গতিকে খঙত মই আজি তোৰ মূৰটোকে চোবাই খাই পেলাম (এয়া মাকৰ এক প্ৰকাৰৰ মৰম আৰু শাসনৰ খং)। ইয়াৰ দ্বাৰা মাতৃ যশোদাৰ পুত্ৰৰ প্ৰতি থকা বাৎসল্য খং আৰু শাসনৰ অতি স্বাভাৱিক ৰূপটো প্ৰকাশ পাইছে।

​(গ) পাছে পাছে যশোদা খেদন্ত।

ভয়ে লাগ মাৱক নেদন্ত।।

উত্তৰ:

​প্ৰসংগ: উক্ত পদফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা’ৰ অন্তৰ্গত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘শিশুলীলা’ পাঠৰ পৰা লোৱা হৈছে।

​সংগতি: হাতত বাৰি লৈ অহা মাক যশোদাক দেখি শ্ৰীকৃষ্ণই ভয়তে উৰালৰ পৰা নামি দৌৰি পলোৱা আৰু যশোদাই পিছ লৈ খেদি যোৱাৰ দৃশ্যটো ইয়াত বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

​ব্যাখ্যা: শিশু কৃষ্ণই দধিৰ ভাণ্ড ভাঙি উৰালৰ ওপৰত বহি চুৰি কৰি লৱণু খাই থকা অৱস্থাতে মাক যশোদাই হাতত লাঠী লৈ আহি পাইছিল। মাকক তেনে ৰূপত দেখি কৃষ্ণই বৰ ভয় খালে আৰু উৰালৰ পৰা নামি লৰালৰিকৈ দৌৰিবলৈ ধৰিলে। যশোদাইও পুত্ৰক ধৰি শাস্তি দিবৰ বাবে তেওঁৰ পাছে পাছে খেদি গ’ল। কৃষ্ণই ইমান জোৰে দৌৰিছিল যে মাকক তেওঁ কোনোমতে ধৰা দিব খোজা নাছিল। জগতৰ স্বামী ভগৱানে কেনেকৈ মাকৰ ভয়ত সাধাৰণ শিশুৰ দৰে পলাই ফুৰিছে, তাকে কবিয়ে অতি মনোৰমকৈ ফুটাই তুলিছে।

​৮। 'শিশুলীলা' পাঠৰ আধাৰত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নানা ধৰণৰ কাৰ্যৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে বিৱৰি লিখা।

উত্তৰ: ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত শিশু শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাল্যকালৰ বিভিন্ন মধুৰ তথা আমোদজনক কাৰ্যকলাপৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। সেইবোৰ তলত দিয়া ধৰণে বিৱৰি লিখা হ’ল:

​দধি মথাত বাধা প্ৰদান: মাতৃ যশোদাই যেতিয়া দধি মথি আছিল, তেতিয়া শিশু কৃষ্ণই ভোকাতুৰ হৈ আহি মথনি দণ্ডডালত ধৰি মাকক কাম কৰাত বাধা দিছিল আৰু কোলাত উঠি স্তনপান কৰিছিল।

​দধিৰ ভাণ্ড ভঙা: জুইত বহুওৱা গাখীৰ উথলি পৰা দেখি যশোদাই কৃষ্ণক আধাতে কোলাৰ পৰা নমাই থৈ লৰালৰিকৈ চাবলৈ যোৱাত কৃষ্ণৰ প্ৰচণ্ড খং উঠিল। তেওঁ খঙত দাঁত কৰটানি শিল এটাৰে দধিৰ ভাণ্ডটো ভাঙি পেলালে।

​লৱণু চুৰি আৰু বান্দৰক বিতৰণ: ভাণ্ড ভাঙি কৃষ্ণই কোঠাৰ ভিতৰত সোমাল আৰু ধান বনা উৰালৰ ওপৰত উঠিল। তাত ওপৰত ওলমাই থোৱা ছিকিয়াৰ পৰা লৱণু নমাই নিজে খোৱাৰ লগতে বান্দৰবোৰকো দলিয়াই দলিয়াই খুৱাবলৈ ধৰিলে।

​ভয়তে পলায়ন আৰু ক্ৰন্দন: মাকক হাতত বাৰি লৈ অহা দেখি কৃষ্ণই ভয়তে উৰালৰ পৰা জাঁপ মাৰি লৰ দিলে। পাছত মাকে খেদি গৈ হাতত ধৰাত তেওঁ চকু দুটা মুদি ভয়াতুৰ নয়নেৰে কান্দিবলৈ ধৰিলে।

​৯। 'মহাকোপে কোঠা পশিলন্ত

সিঞ্চিৰাই লৱণু ভুঞ্জন্ত।।' – কোনে অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল? তেওঁ কিয় লৱণুবোৰ চাৰিওফালে ছতিয়াই খাইছিল বুজাই লিখা।

উত্তৰ: শিশু শ্ৰীকৃষ্ণই অতি খঙেৰে কোঠাৰ ভিতৰত সোমাইছিল।

​শ্ৰীকৃষ্ণই ভোকাতুৰ হৈ মাক যশোদাৰ কোলাত স্তনপান কৰি আছিল। কিন্তু হঠাতে পাকঘৰত জুইৰ ওপৰত থকা গাখীৰ উথলি পৰা দেখি যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই থৈ গাখীৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ লৰালৰিকৈ গুচি গ’ল। স্তনপান কৰিবলৈ নাপাই শিশু কৃষ্ণৰ মনত প্ৰচণ্ড খং উঠিল। খঙৰ কোবত তেওঁ প্ৰথমতে শিল এটা মাৰি দধিৰ পাত্ৰটো ভাঙিলে আৰু তাৰ পিছত কোঠাৰ ভিতৰত সোমাই উৰালৰ ওপৰত উঠিল। মাকৰ ওপৰত থকা অভিমান আৰু খঙৰ বাবেই তেওঁ ছিকিয়াৰ পৰা লৱণুৰ পাত্ৰ নমাই আনি নিজে অসংযমীভাৱে চাৰিওফালে ছতিয়াই-সিঁচিৰাই খাবলৈ ধৰিলে আৰু বান্দৰকো দলিয়াই খুৱালে, যাতে মাকক উচিত শিক্ষা দিব পাৰে। এয়া শিশুসুলভ অভিমানী খঙৰে প্ৰকাশ আছিল।

​১০। কৃষ্ণক ধৰিবলৈ গৈ যশোদাৰ কেনে অৱস্থা হৈছিল বুজাই লিখা।

উত্তৰ: শিশু কৃষ্ণক ধৰিবলৈ যাওঁতে ভাগৰত মাক যশোদাৰ অৱস্থা কাহিল হৈ পৰিছিল। হাতত বাৰি লৈ অহা মাকক দেখি কৃষ্ণই ভয়তে উৰালৰ পৰা নামি দৌৰিবলৈ ধৰিলে। যশোদা আছিল গধুৰ শৰীৰৰ (শ্ৰোণী ভৰে আক্ৰমিলা গতি)। তেওঁ সেই গধুৰ শৰীৰেৰে সৰু ল’ৰা কৃষ্ণৰ পাছে পাছে তীব্ৰ বেগেৰে দৌৰিব লগা হৈছিল। বেগত দৌৰাৰ বাবে যশোদাৰ মূৰৰ বান্ধি থোৱা খোপাটো খোল খাই গৈছিল আৰু খোপাত পিন্ধা মালতী ফুলৰ থোপাবোৰ মাটিত খহি খহি পৰিছিল। তীব্ৰ পৰিশ্ৰমৰ বাবে তেওঁৰ সমগ্ৰ মুখমণ্ডল ঘামেৰে জিলিকি উঠিছিল (শ্ৰম জলে উজ্জ্বল বদন)। ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই মাকৰ তেনে ভাগৰুৱা আৰু কষ্টকৰ অৱস্থা দেখি অৱশেষত দয়া উপজি নিজে দৌৰিবলৈ এৰি থমকি ৰৈছিল।

​ভাষা-বিষয়ক:

​১১। তলত দিয়া শব্দবোৰৰ এটা বা দুটাকৈ সমাৰ্থক শব্দ লিখা:

উত্তৰ:

​কৰ্ণ: কাণ, শ্ৰৱণেন্দ্ৰিয়।

​অৰুণ: সূৰ্য, ৰবি।

​দধি: দৈ।

​বস্ত্ৰ: কাপোৰ, বসন।

​বদন: মুখ, আনন।

​লৱণু: মাখন, নবনীত।

​কোপ: খং, ক্ৰোধ।

​দশন: দাঁত, দন্ত।

​দুগ্ধ: গাখীৰ, ক্ষীৰ।

​ঈশ্বৰ: ভগৱান, প্ৰভু।

​১২। তলৰ পুৰণি অসমীয়া শব্দবোৰৰ আধুনিক ৰূপ লিখা:

উত্তৰ:

​তাহাঙ্ক — তেওঁক।

​নোজোৰে — নোজোৰে / নাটনি হয়।

​খসি — খহি / খহি পৰা।

​ৰহিল — ৰ’ল / ৰৈ গ’ত।

​আসি — আহি।

​ভৈলা — হ’ল।

​আসন্ত — আহে / আহিছে।

​শিলায়ে — ছিলেৰে / পাথৰেৰে।

​কাম্পে — কঁপে।

​মাৱক — মাকক।

​বসি — বহি।

​প্ৰয়াসি — প্ৰয়াস কৰি / যত্ন কৰি।

​খেদন্ত — খেদি গৈছে / খেদিছে।

​১৩। তলৰ শব্দকেইটাত কি কি কাৰণত মূৰ্দ্ধন্য 'ণ' আৰু মূদ্ধন্য 'য' হৈছে বুজাই লিখা:

অৰুণ; কঙ্কণ; কৰ্ণ; শ্ৰোণী; ভাণ্ড; নিষেধি

উত্তৰ:

অৰুণ: ঋ, ৰ, ষ-ৰ পিছত থকা দন্ত্য 'ন' মূৰ্দ্ধন্য 'ণ' হয়। ইয়াত 'ৰ'-ৰ পিছত থকা বাবে 'ণ' হৈছে।

​কঙ্কণ: ণত্ব বিধিৰ নিয়ম অনুসৰি এই শব্দটোত স্বাভাৱিকতে মূৰ্দ্ধন্য 'ণ' হৈছে।

​কৰ্ণ: ৰেফ (ৰ্)-ৰ পিছত দন্ত্য 'ন' সদায় মূৰ্দ্ধন্য 'ণ'লৈ পৰিৱৰ্তন হয়। ইয়াত 'ৰ্' যুক্ত হৈ থকা বাবে 'ণ' হৈছে।

​শ্ৰোণী: 'শ্ৰ' (শ + ৰ) যুক্তাক্ষৰটোত 'ৰ' কাৰ থকা বাবে ইয়াৰ প্ৰভাৱত পিছত থকা দন্ত্য 'ন' মূৰ্দ্ধন্য 'ণ' হৈছে।

​ভাণ্ড: ট-বৰ্গীয় বৰ্ণৰ (ট, ঠ, ড, ঢ) লগত যুক্ত হ’লে দন্ত্য 'ন' সদায় মূৰ্দ্ধন্য 'ণ' হয়। ইয়াত 'ড'-ৰ লগত যুক্ত হোৱাৰ বাবে 'ণ' হৈছে।

​নিষেধি: ই-কাৰান্ত বা উ-কাৰান্ত উপসৰ্গৰ পিছত থকা ধাতুৰ দন্ত্য 'স' মূৰ্দ্ধন্য 'ষ' হয়। ইয়াত 'নি' (ই-কাৰান্ত) উপসৰ্গৰ পিছত থকা বাবে 'ষ' হৈছে।

১৪। পাঠটোত থকা অসমাপিকা ক্ৰিয়া শব্দ পাঁচোটা বাছি উলিয়াই লিখা।

উত্তৰ: পাঠটোত ব্যৱহৃত পাঁচোটা অসমাপিকা ক্ৰিয়া শব্দ হ’ল:

১। গৈয়া (যাই)

২। স্মৰি (সুঁৱৰি)

৩। ধৰিয়া (ধৰি)

৪। চায়া (চাই) আৰু 

৫। দেখিয়া (দেখি)।

অধ্যায়ৰ পৰিচয়

​‘শিশুলীলা’ কবিতাটি মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ৰ ‘শিশুলীলা’ খণ্ডৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। এই পাঠটিত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় বাল্যকালৰ মধুৰ দুষ্টালি আৰু মাতৃ যশোদাৰ বাৎসল্য প্ৰেমৰ এক অপূৰ্ব চিত্ৰ ফুটি উঠিছে। সৰ্বব্যাপক, অনাদি, অনন্ত পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱানে কেনেকৈ এজনী সাধাৰণ মানৱী মাতৃৰ ওচৰত সাধাৰণ শিশুৰ দৰে ধৰা দিছে, তাৰ সুন্দৰ বৰ্ণনা এই অধ্যায়টোত পোৱা যায়।

কবি পৰিচয়

​নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত নগাঁৱৰ আলিপুখুৰীত জন্ম হয়। তেওঁ অকল ধৰ্মগুৰুৱেই নাছিল, বৰঞ্চ অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰো প্ৰধান গুৰি ধৰোঁতা আৰু এগৰাকী যুগস্ৰষ্টা কবি আছিল। তেওঁ অসমীয়া জাতিক একতাৰ জৰীৰে বান্ধিছিল। ধৰ্ম আৰু সাহিত্যৰ প্ৰচাৰৰ বাবে তেওঁ সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহ গভীৰভাৱে অধ্যয়ন কৰি গীত, পদ, নাট, কাব্য আদি ৰচনা কৰি অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰাল চহকী কৰিছিল। ১৫৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দত এইজনা মহান গুৰুৰ বৈকুণ্ঠপ্ৰয়াণ ঘটে।

​প্ৰধান সাহিত্যিক কৃতিসমূহ:

​নামঘোষা-কীৰ্তন: ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ (শংকৰদেৱৰ জীৱনৰ কীৰ্তিস্তম্ভ)।

​কাব্য: ‘ৰুক্মিণীহৰণ কাব্য’, ‘হৰিশ্চন্দ্ৰ উপাখ্যান’, ‘বলিছলন’, ‘অমৃত মন্থন’ আদি।

​অংকীয়া নাট: ‘ৰুক্মিণীহৰণ’, ‘পাৰিজাত হৰণ’, ‘কেলিগোপাল’, ‘কালিদমন’, ‘ৰামবিজয়’।

​অনুবাদমূলক গ্ৰন্থ: ভাগৱতৰ প্ৰথম, দ্বিতীয়, একাদশ আৰু দ্বাদশ স্কন্ধ, ‘উত্তৰাকাণ্ড ৰামায়ণ’।

​তত্ত্বমূলক গ্ৰন্থ: ‘ভক্তিৰত্নাকৰ’ (শ্ৰেষ্ঠ সংস্কৃত তত্ত্বগ্ৰন্থ)।

​অন্যান্য: বৰগীত আৰু সংলাপবিহীন নাট ‘চিহ্নযাত্ৰা’ (যাৰ জৰিয়তে অসমীয়া নাট্যবুৰঞ্জীৰ পাতনি মেলিছিল)।

পাঠৰ মূলভাব

​‘শিশুলীলা’ পাঠটিৰ মূলভাৱ হ’ল— ভগৱান ভক্তিৰ অধীন। যি গৰাকী পৰমেশ্বৰক ডাঙৰ ডাঙৰ যোগী-মুনিসকলেও ধ্যান কৰি লাভ কৰিব নোৱাৰে, সেই পৰম ব্ৰহ্মই ভক্ত মাতৃ যশোদাৰ নিভেজাল বাৎসল্য ভক্তিৰ বাবে নিজৰ ঐশ্বৰিক ৰূপ লুকুৱাই এজন সাধাৰণ অবোধ শিশুৰ দৰে ধৰা দিছে। ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় কাৰ্যকলাপ আৰু দুষ্টালিৰ মাজেৰে প্ৰকৃততে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি থকা মানুহৰ একাত্মবোধ আৰু ভক্তিৰস প্ৰৱাহকেই কবিয়ে ইয়াত প্ৰকাশ কৰিছে।

পাঠৰ সাৰাংশ

​এদিনাখন নন্দৰাণী যশোদাই ঘৰত দধি মথাত ব্যস্ত আছিল আৰু মুখেৰে পুত্ৰ কৃষ্ণৰ বাল্যকালৰ গুণসমূহ সুঁৱৰি গীত গাই আছিল। তেনে সময়তে শিশু কৃষ্ণই ভোকাতুৰ হৈ তাত উপস্থিত হৈ মথনিত ধৰি মাকক দধি মথাত বাধা দিলে। যশোদাই হাঁহি মুখেৰে পুত্ৰক কোলাত তুলি স্তনপান কৰাবলৈ ধৰিলে। এনেতে জুইত বহুওৱা গাখীৰ উথলি পৰা দেখি যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই লৰালৰিকৈ গাখীৰ নমাবলৈ গ’ল।

​স্তনপান সম্পূৰ্ণ নোহোৱাত কৃষ্ণই প্ৰচণ্ড খং কৰিলে আৰু শিল এটাৰে দধিৰ ভাণ্ডটো ভাঙি পেলালে। তাৰ পিছত তেওঁ কোঠাৰ ভিতৰত সোমাই উৰালৰ ওপৰত উঠি ছিকিয়াৰ পৰা লৱণু নমাই নিজে খোৱাৰ লগতে বান্দৰকো দলিয়াই খুৱাবলৈ ধৰিলে। যশোদাই আহি দধিৰ পাত্ৰ ভগা দেখি বুজি পালে যে এয়া কৃষ্ণৰে কাম। তেওঁ হাতত বাঢ়নী (বাৰি) লৈ কৃষ্ণক ধৰিবলৈ খেদি গ’ল। মাকক হাতত বাৰি লৈ অহা দেখি কৃষ্ণই ভয়তে উৰালৰ পৰা জাঁপ মাৰি লৰ দিলে। যশোদাইও তেওঁৰ পাছে পাছে খেদি গৈ শেষত কৃষ্ণৰ হাতত ধৰিলে। ডৰাই-ধমকাই মাক যশোদাই কৃষ্ণক শাস্তি দিবৰ বাবে উৰালত বান্ধিবলৈ জৰী আনিলে, কিন্তু আচৰিতভাৱে প্ৰতিবাৰেই জৰীডাল দুটা আঙুল চুটি হ’বলৈ ধৰিলে। কিয়নো যিজন জগতৰ আদি-অন্তহীন পূৰ্ণব্ৰহ্ম, তেওঁক সাধাৰণ জৰীৰে বান্ধি থোৱা অসম্ভৱ।

পৰীক্ষাত সঘনাই অহা প্রশ্নোত্তৰ

​প্ৰশ্ন ১: শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱনৰ কৃতিস্তম্ভস্বৰূপ গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?

উত্তৰ: শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱনৰ কৃতিস্তম্ভস্বৰূপ গ্ৰন্থখনৰ নাম হৈছে ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’।

​প্ৰশ্ন ২: যশোদাই দধি মথোঁতে শ্ৰীকৃষ্ণই আহি কি কৰিছিল?

উত্তৰ: যশোদাই দধি মথোঁতে ভোকাতুৰ শিশু শ্ৰীকৃষ্ণই আহি মথনি ডালত ধৰি মাকক দধি মথিবলৈ বাধা দিছিল আৰু কোলাত উঠি স্তনপান কৰিবলৈ ধৰিছিল।

​প্ৰশ্ন ৩: শ্ৰীকৃষ্ণই খঙত দধিৰ ভাণ্ড কিহেৰে ভাঙিছিল?

উত্তৰ: শ্ৰীকৃষ্ণই প্ৰচণ্ড খঙত দধিৰ ভাণ্ড শিল এটা মাৰি ভাঙি পেলাইছিল।

অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ সংক্ষিপ্ত প্রশ্নোত্তৰ

​প্ৰশ্ন ১: শংকৰদেৱে ৰচনা কৰা একমাত্ৰ সংলাপবিহীন নাটখনৰ নাম কি?

উত্তৰ: শংকৰদেৱে ৰচনা কৰা একমাত্ৰ সংলাপবিহীন নাটখনৰ নাম হ’ল ‘চিহ্নযাত্ৰা’।

​প্ৰশ্ন ২: শ্ৰীকৃষ্ণই লৱণুবোৰ কাক দলিয়াই খুৱাইছিল?

উত্তৰ: শ্ৰীকৃষ্ণই উৰালৰ ওপৰত উঠি ছিকিয়াৰ পৰা লৱণু নমাই বান্দৰবোৰক দলিয়াই খুৱাইছিল।

​প্ৰশ্ন ৩: যশোদাৰ খোপাৰ পৰা কি ফুল খহি পৰিছিল?

উত্তৰ: যশোদাৰ খোপাৰ পৰা মালতী ফুলৰ থোপা খহি পৰিছিল।

এটা শব্দত উত্তৰ দিয়া

​১। নন্দৰজাৰ পত্নীৰ নাম কি আছিল?

উত্তৰ: যশোদা।

​২। শ্ৰীকৃষ্ণৰ খঙত কপি উঠা ওঁঠযুগলক কবিয়ে কিহৰ লগত তুলনা কৰিছে?

উত্তৰ: অৰুণ (ৰঙা সূৰ্য্য)।

​৩। ‘শিশুলীলা’ পাঠটি শংকৰদেৱৰ কোনখন প্ৰধান পুথিৰ অন্তৰ্গত?

উত্তৰ: কীৰ্ত্তন-ঘোষা।

বহল প্রশ্নোত্তৰ

​প্ৰশ্ন ১: যশোদাই কৃষ্ণক উডুখলত বান্ধিবলৈ যাওঁতে কি অলৌকিক ঘটনা ঘটিছিল বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: শ্ৰীকৃষ্ণই দধিৰ ভাণ্ড ভাঙি, লৱণু চুৰি কৰি বান্দৰক খুওৱা দেখি মাক যশোদাই তেওঁক শাস্তি দিবৰ বাবে উৰালত বান্ধিবলৈ মন মেলিলে। যশোদাৰ দৃষ্টিত কৃষ্ণ আছিল কেৱল তেওঁৰ নিজৰ পুত্ৰ। কিন্তু শ্ৰীকৃষ্ণ আছিল সমগ্ৰ জগতৰ ঈশ্বৰ, যাৰ কোনো আদি, অন্ত বা সীমা নাই। যশোদাই যেতিয়াই কৃষ্ণক ধৰি আনি জৰীৰে বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, তেতিয়াই প্ৰতিবাৰতে জৰীডাল দুই আঙুল চুটি হ’বলৈ ধৰিলে। যশোদাই ধাৰে ধাৰে জৰী যোগ দিও কৃষ্ণক বান্ধিব নোৱাৰিলে। এই অলৌকিক ঘটনাৰ জৰিয়তে কবিয়ে দেখুৱাইছে যে পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱানক সাংসাৰিক জোৰ-জুলুম বা অহংকাৰেৰে বান্ধিব নোৱাৰি, কেৱল নিস্বাৰ্থ ভক্তিৰ দ্বাৰাহে তেওঁক লাভ কৰিব পাৰি।

​প্ৰকাশক: জাহান এডুকেচন (Jahan Education) — ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ উজ্জ্বল ভৱিষ্যতৰ বাবে গুণগত শিক্ষাৰ এক নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম।