আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন - অধ্যায় ১ - আমাৰ বিজ্ঞান - সপ্তম শ্ৰেণী (ৰাজ্যিক শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ)

(SCERT)

State Council of Educational Research and Training.

CLASS : VII

SUBJECT : OUR SCIENCE 

Medium : Assamese

Chapter— 1

আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন

Physical and chemical changes around us.

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নাৱলী  

​প্ৰশ্ন 1: শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।

i. তলৰ কোনটো ভৌতিক পৰিৱৰ্তনৰ উদাহৰণ?

(a) কাঠ জ্বলোৱা

(b) লোত মামৰে ধৰা

(c) বৰফ গলি যোৱা

(d) গাখীৰ টেঙা হৈ হোৱা

উত্তৰ: (c) বৰফ গলি যোৱা  

​ii. তলৰ কোনটো ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন?

(a) ৰবৰবেণ্ড টনা

(b) পানী উতলোৱা

(c) মেগনেছিয়ামৰ ফিতা জ্বলোৱা

(d) কাগজ টুকুৰা টুকুৰ কৰা

উত্তৰ: (c) মেগনেছিয়ামৰ ফিতা জ্বলোৱা  

​iii. তলৰ কোনটো পৰিৱৰ্তন প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি?

(a) পানী গোট মৰা

(b) পানীত চেনি দ্রবীভূত কৰা

(c) পানী গৰম কৰা

(d) কাগজ জ্বলোৱা

উত্তৰ: (d) কাগজ জ্বলোৱা  

​iv. তলৰ কোনটোৱে লোৰ বস্তুত মামৰে ধৰা প্ৰতিৰোধ বা লেহেম কৰিব পাৰে?

(a) সেমেকা ঠাইত সংৰক্ষণ কৰা

(b) পৃষ্ঠখনত ৰং বা তেল সনা

(c) সঘনাই পানীৰে ধোৱা

(d) বৰষুণৰ সংস্পৰ্শলৈ অনা

উত্তৰ: (b) পৃষ্ঠখনত ৰং বা তেল সনা  

​v. তলৰ কোনটো উক্তি ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ এক বৈশিষ্ট্য?

(i) নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হয়।

(ii) কোনো নতুন পদার্থ উৎপন্ন নহয়।

(iii) সাধাৰণতে ই অপ্ৰত্যাৱৰ্তী।

(iv) কেৱল পদাৰ্থৰ অৱস্থাহে সলনি হয়।

(a) (i) আৰু (iii)

(b) (ii) আৰু (iv)

(c) (i) আৰু (ii)

(d) (iii) আৰু (iv)

উত্তৰ: (a) (i) আৰু (iii)  

​প্ৰশ্ন 3: তলৰ কোনটো পৰিৱৰ্তন প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি আৰু কোনটো প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।

(a) বৰফৰ টুকুৰা গলি যোৱা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি

(b) কাগজ জ্বলোৱা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি

(c) বেলুন ফুলোৱা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি

(d) খাদ্য হজম হোৱা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি

(e) ভিজা কাপোৰৰ পৰা পানী বাষ্পীভৱন হোৱা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি

(f) লোহাত মামৰে ধৰা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি

(g) ৰবৰবেণ্ড টনা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি

(h) কেক বেকিং কৰা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি

(i) পেঞ্চিল জোঙা কৰা

উত্তৰ : প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি

(j) পানী ঠাণ্ডা কৰি বৰফলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা।

উত্তৰ: প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি

​প্ৰশ্ন ৪: তলত দিয়াবোৰ শুদ্ধ নে অশুদ্ধ? যদি অশুদ্ধ হয়, সেইটো শুদ্ধকৈ লিখা

(a) পানী বৰফ হোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।

উত্তৰ: অশুদ্ধ।

শুদ্ধ ৰূপ: পানী বৰফ হোৱাটো এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।  

​(b) wood (কাঠ) জ্বলালে ছাই, কার্বন ডাইঅক্সাইড, জলীয় বাষ্প আদি নতুন পদার্থ উৎপন্ন হয়।

উত্তৰ: শুদ্ধ।  

​(c) কাগজ ফাটি (ফালি) যোৱাটো এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।

উত্তৰ: শুদ্ধ।  

​(d) পানী ভাপ হোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।

উত্তৰ: অশুদ্ধ।

শুদ্ধ ৰূপ: পানী ভাপ হোৱাটো এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।  

​প্ৰশ্ন 5: খালী ঠাই পূৰ কৰা।

(a) লোহাত মামৰে ধৰাটো এটা _________ পৰিৱৰ্তন আৰু ই _________ হ'ব নোৱাৰে।

উত্তৰ: ৰাসায়নিক, প্ৰত্যাৱৰ্তন  

​(b) পানীত নিমখ দ্রবীভূত কৰাটো এটা _________ পৰিৱৰ্তন, কাৰণ কোনো _________ পদার্থ গঠন নহয়।

উত্তৰ: ভৌতিক, নতুন  

​(c) ভাত ৰন্ধা প্ৰক্ৰিয়াটো এটা _________ পৰিৱৰ্তন।

উত্তৰ: ৰাসায়নিক  

​(d) মাখন গলি যোৱাটো এটা _________ পৰিৱৰ্তন, কিন্তু মাখন জ্বলোৱাটো এটা _________ পৰিৱৰ্তন।

উত্তৰ: ভৌতিক, ৰাসায়নিক  

​প্ৰশ্ন 6: কাগজ ফালি পেলোৱা আৰু কাগজ জ্বলোৱা একে ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন নেকি? কাৰণ দর্শোৱা।

উত্তৰ: কাগজ ফালি পেলোৱা আৰু কাগজ জ্বলোৱা একে ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন নহয়।

কাৰণ:

(i) কাগজ ফালি টুকুৰা কৰিলে কেৱল ইয়াৰ আকাৰ আৰু আকৃতিহে সলনি হয়, কোনো নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি নহয়। সেয়েহে ই এক ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।

(ii) আনহাতে, কাগজ জ্বলালে ই ছাই আৰু গেছলৈ পৰিণত হয় অৰ্থাৎ নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়। সেয়েহে ই এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।  

​প্ৰশ্ন 7: মামৰে ধৰা লোহাক পুনৰ লোহালৈ পৰিৱৰ্তন কৰিব পাৰিনে? মামৰে ধৰাটো এটা প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন নে অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন? ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: মামৰে ধৰা লোহাক পুনৰ লোহালৈ পৰিৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি। মামৰে ধৰাটো এটা অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন।

ব্যাখ্যা: লোহাই বায়ুৰ অক্সিজেন আৰু জলীয় বাষ্পৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি আইৰন অক্সাইড (মামৰ) নামৰ সম্পূৰ্ণ এক নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰে। যিহেতু বস্তু এটাত এবাৰ মামৰে ধৰিলে মূল লোহা অংশ আৰু মৌলিক ধৰ্মসমূহ আগৰ ৰূপত ঘূৰাই পোৱা সম্ভৱ নহয়, সেয়ে এই পৰিৱৰ্তন স্থায়ী আৰু অপ্ৰত্যাৱৰ্তী।  

​প্ৰশ্ন 8: মমবাতি জ্বলোৱাৰ সময়ত মম গলা আৰু মম জ্বলা দুয়োটা কাৰ্য একেলগে হয়। ইয়াৰে কোনটো ভৌতিক পৰিৱৰ্তন আৰু কোনটো ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন? কিয়?

উত্তৰ:

• মমবাতি জ্বলোৱাৰ সময়ত মম গলি যোৱা কাৰ্যটো ভৌতিক পৰিৱৰ্তন, কাৰণ ইয়াত কেৱল মমৰ অৱস্থাহে কঠিনৰ পৰা তৰললৈ সলনি হয় আৰু এই তৰল মম অলপ পাছত পুনৰ কঠিন হৈ পৰে, অৰ্থাৎ কোনো নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি নহয়।

• আনহাতে, মম জ্বলা কাৰ্যটো ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন, কাৰণ ইয়াত মমৰ বাষ্প বায়ুৰ অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি জ্বলি উঠে আৰু তাপ, পোহৰ, কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড তথা জলীয় বাষ্প নামৰ নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰে।  

​প্ৰশ্ন 9: তলৰ গল্পটো পঢ়া আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।

এজন কৃষকে সতেজ কুঁহিয়াৰৰ ৰস সংগ্ৰহ কৰে (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন)। তেখেতে ৰসখিনি উতলাই গুড় (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন) তৈয়াৰ কৰে। পাছলৈ গুড় খুন্দি গুড়ি কৰে (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন)। কৃষকজনে কিছু গুড় ব্যৱহাৰ কৰি মিঠাই তৈয়াৰ কৰে, য'ত গুড় গৰম কৰি বাদামৰ সৈতে মিহলাই চিকি (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন) তৈয়াৰ কৰে। কাহিনীটোৰ এটা উপযুক্ত নাম দিয়া আৰু বন্ধনীত থকা সঠিক বিকল্পবোৰ চিহ্নিত কৰা।

উত্তৰ:

• কাহিনীটোৰ এটা উপযুক্ত নাম: কুঁহিয়াৰৰ ৰসৰ পৰা চিকি প্ৰস্তুতকৰণ

• সঠিক বিকল্পসমূহ:

(i) এজন কৃষকে সতেজ কুঁহিয়াৰৰ ৰস সংগ্ৰহ কৰে — ভৌতিক পৰিৱৰ্তন

(ii) তেখেতে ৰসখিনি উতলাই গুড় তৈয়াৰ কৰে — ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন

(iii) পাছলৈ গুড় খুন্দি গুড়ি কৰে — ভৌতিক পৰিৱৰ্তন

(iv) গুড় গৰম কৰি বাদামৰ সৈতে মিহলাই চিকি তৈয়াৰ কৰে — ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন  

​প্ৰশ্ন 10: ইয়াত কিছু পৰিৱৰ্তন দিয়া হৈছে। ভৌতিক পৰিৱৰ্তনবোৰ 'A' ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনবোৰ 'B' ৰে চিহ্নিত কৰা, আৰু ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন দুয়োবিধ পৰিৱৰ্তনক 'C' ৰে চিহ্নিত কৰা।

• গাখীৰ ঠাণ্ডা কৰি আইচক্ৰীমলৈ পৰিণত কৰা

• উদ্ভিদৰ সালোক সংশ্লেষণ প্রক্রিয়া

• সোণ গলোৱা

• কাগজ জ্বলোৱা

• কাঁচৰ বটল ভাঙি যোৱা

• জলীয় বাষ্পক ঘনীভূত কৰা

• ভাত ৰন্ধা

• জুইশলাৰ কাঠী জ্বলোৱা

উত্তৰ:

• গাখীৰ ঠাণ্ডা কৰি আইচক্ৰীমলৈ পৰিণত কৰা — A

• উদ্ভিদৰ সালোক সংশ্লেষণ প্রক্রিয়া — B

• সোণ গলোৱা — A

• কাগজ জ্বলোৱা — B

• কাঁচৰ বটল ভাঙি যোৱা — A

• জলীয় বাষ্পক ঘনীভূত কৰা — A

• ভাত ৰন্ধা — B

• জুইশলাৰ কাঠী জ্বলোৱা — B  

​প্ৰশ্ন 11: ৰবিয়ে পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল যে কোনবোৰ পদাৰ্থ মিহলি কৰিলে কার্বন ডাইঅক্সাইড গেছ নির্গত হয়। তেওঁ তলত দিয়া ধৰণে কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।

(a) বেকিং ছ'ডা + নেমু টেঙাৰ ৰস

(b) চেনি + পানী

(c) ভিনেগাৰ + কাপোৰ ধোৱা ছ'ডা

(d) निम्ख (নিমখ) + পানী

প্রতিটো ক্ষেত্রতে নির্গত হোৱা গেছ তেওঁ চুণৰ পানীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত কৰিছিল। কোনবোৰৰ ক্ষেত্ৰত চুণৰ পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হ'ব? এটা সাধাৰণ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰে কাৰণটো লিখা।

উত্তৰ:

(a) বেকিং ছ'ডা + নেমু টেঙাৰ ৰস আৰু (c) ভিনেগাৰ + কাপোৰ ধোৱা ছ'ডা-ৰ ক্ষেত্ৰত চুণৰ পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হ'ব।

কাৰণ: এই বিক্ৰিয়াসমূহৰ ফলত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ উৎপন্ন হয়। এই কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডে চুণৰ পানীৰ সৈতে ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া কৰি পানীত অদ্ৰৱণীয় কেলছিয়াম কাৰ্বনেট নামৰ বগা পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে, যাৰ বাবে চুণৰ পানীখিনি গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ পৰে।

সাধাৰণ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া (সমীকৰণ):

কেলছিয়াম হাইড্ৰ'ক্সাইড (চুণৰ পানী) + কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড → কেলছিয়াম কাৰ্বনেট (বগা অদ্ৰৱণীয় পদাৰ্থ) + পানী

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নাৱলী :

​প্ৰশ্ন 1: ভৌতিক পৰিৱৰ্তন কাক বোলে?

উত্তৰ: যিবোৰ পৰিৱৰ্তনত পদাৰ্থৰ কেৱল ভৌতিক ধৰ্ম যেনে পদাৰ্থৰ আকৃতি, আকাৰ বা অৱস্থা জড়িত হৈ থাকে, সেইবোৰক ভৌতিক পৰিৱৰ্তন বোলা হয়।  

​প্ৰশ্ন 2: ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন কাক বোলে?

উত্তৰ: যিবোৰ পৰিৱৰ্তনত এবিধ বা ততোধিক নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়, সেইবোৰক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বোলা হয়।  

​প্ৰশ্ন 3: জ্বলন উষ্ণতা বা প্ৰজ্বলাংক কি?

উত্তৰ: যি নিম্নতম উষ্ণতাত পদাৰ্থ এটাত জুই লাগে তাকেই ইয়াৰ জ্বলন উষ্ণতা বা প্ৰজ্বলাংক বোলে।  

​প্ৰশ্ন 4: দহন কি?

উত্তৰ: যি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত কোনো পদাৰ্থই অক্সিজেনৰ সৈতে লগ লাগি তাপ আৰু পোহৰ উৎপন্ন কৰে, তেনে ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াক দহন বোলা হয়।  

​প্ৰশ্ন 5: আধুনিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ পিতৃ বুলি কাক জনা যায়?

উত্তৰ: ফৰাচী বিজ্ঞানী এন্ট'নি লাভয়চিয়েৰক আধুনিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ পিতৃ বুলি জনা যায়।  

​প্ৰশ্ন 6: খহনীয়া বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: পানী, বতাহ আদিৰ দৰে প্ৰাকৃতিক শক্তিৰ দ্বাৰা অৱক্ষেপ, মাটি, শিল আদি ভাঙি যোৱা আৰু এইবোৰ এঠাইৰ পৰা আন এঠাইলৈ স্থানান্তৰ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক খহনীয়া বোলা হয়। 

প্ৰশ্ন 7: প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন আৰু অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন কাক বোলে?

উত্তৰ :

প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন:

যি পৰিৱৰ্তনত পদাৰ্থ বা কোনো বস্তুৰ মূল ৰূপ বা অৱস্থা পুনৰ ঘূৰাই পাব পাৰি, তেনে পৰিৱৰ্তনক প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন বোলে. এইবোৰ অস্থায়ী পৰিৱৰ্তন. ইয়াৰ মূল পদাৰ্থ আৰু মৌলিক ধৰ্মসমূহ অপৰিৱৰ্তিত হৈ থাকে. যেনে— বৰফ গলি পানী হোৱাৰ পিছত তাক পুনৰ ফ্ৰীজত ৰাখি বৰফলৈ পৰিণত কৰিব পাৰি।

​অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন:

যি পৰিৱৰ্তনত মূল পদাৰ্থক আকৌ আগৰ ৰূপত ঘূৰাই পাব নোৱাৰি, তেনে পৰিৱৰ্তনক অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন বোলে. এইবোৰ স্থায়ী পৰিৱৰ্তন. যেনে— কাগজ জ্বলিলে ই ছাই আৰু গেছলৈ পৰিণত হয় আৰু তাক পুনৰ কাগজলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব নোৱাৰি।