খাদ্যৰ উপাদান - অধ্যায় ৩ - নতুন বিজ্ঞান - ষষ্ঠম শ্ৰেণী (অসম জাতীয় বিদ্যালয়)

(AJB)

Assam Jatiya Bidyalay

Class : VI

Subject : Science 

Medium : Assamese

Chapter : 3

খাদ্যৰ উপাদান

Food ingredients

​অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নাৱলী 

​প্ৰশ্ন ১: শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা—

(i) ভিটামিন A-ৰ অভাৱত হোৱা বেমাৰবিধ হ’ল—

(A) কুকুৰীকণা  

(B) স্কাৰ্ভি  

(C) বেৰিবেৰি  

(D) ৰক্তহীনতা

উত্তৰ: (A) কুকুৰীকণা

​(ii) দেহ-ইন্ধন হ’ল—

(A) প্ৰ’টিন  

(B) কাৰ্ব’হাইড্ৰেট  

(C) ভিটামিন  

(D) খনিজ লৱণ

উত্তৰ: (B) কাৰ্ব’হাইড্ৰেট

​প্ৰশ্ন ২: খালী ঠাই পূৰ কৰা।

(a) ভিটামিন D-ৰ অভাৱত ______ বেমাৰ হয়।

উত্তৰ: ৰিকেট

​(b) চাউল, দাইল বেছিকৈ ধুলে তাত থকা ______ আৰু ______ নাইকিয়া হয়।

উত্তৰ: ভিটামিন, খনিজ লৱণ 

​(c) খাদ্যত দীৰ্ঘদিন পুষ্টিদ্ৰব্যৰ অভাৱত ______ হয়।

উত্তৰ: অভাৱজনিত ৰোগ

​প্ৰশ্ন ৩: শুদ্ধ বাক্যত চিন (✓) দিয়া।

(a) কেৱল ভাত খালেই আমাৰ দেহৰ প্ৰয়োজনীয় পৰিপুষ্টি পূৰণ হয়।

উত্তৰ: অশুদ্ধ।

​(b) সুষম আহাৰে অভাৱজনিত ৰোগবোৰক বাধা দিয়ে।

উত্তৰ: শুদ্ধ (✓)।

​(c) শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সুষম আহাৰত সকলো পুষ্টিদ্ৰব্য নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণত থাকিব লাগে।

উত্তৰ: শুদ্ধ (✓)।

​(d) কেৱল মাছ-মাংসই শৰীৰৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো পুষ্টিদ্ৰব্য যোগান ধৰে।

উত্তৰ: অশুদ্ধ।

​প্ৰশ্ন ৪: আহাৰত প্ৰ’টিনৰ উপস্থিতি দেখুৱাবলৈ এটা পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: খাদ্যত প্ৰ’টিনৰ উপস্থিতি প্ৰমাণ কৰিবলৈ এটা পৰীক্ষা তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰথমে অলপমান ৰন্ধা দাইল এটা পৰীক্ষানলীত লোৱা হ’ল। মিশ্ৰটোত ২ টোপাল কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱ আৰু ১০ টোপাল বেকিং ছডাৰ দ্ৰৱ মিহলাই দিয়া হ’ল। পৰীক্ষানলীটো ভালদৰে জোকাৰি কিছুসময় ৰাখি থোৱাৰ পাছত যদি মিশ্ৰটো বেঙুনীয়া বৰণৰ হয়, তেন্তে খাদ্যবস্তুটোত প্ৰ’টিন থকাটো নিশ্চিত হয়।

​প্ৰশ্ন ৫: তলত দিয়া উপাদানসমৃদ্ধ খাদ্যবোৰৰ প্ৰতিটোৰে দুটাকৈ নাম উল্লেখ কৰা।

(a) স্নেহপদাৰ্থ (b) শ্বেতসাৰ (c) আঁহজাতীয় খাদ্য (d) প্ৰ’টিন

উত্তৰ:

(a) স্নেহপদাৰ্থ: ঘি, মাখন।

(b) শ্বেতসাৰ: ভাত, আলু।

(c) আঁহজাতীয় খাদ্য: শাক-পাচলি, ফল-মূল।

(d) প্ৰ’টিন: দাইল, চয়াবিন।

​প্ৰশ্ন ৬: কোনবিধ পুষ্টিদ্ৰব্যই প্ৰতিগ্ৰাম হিচাপত অধিক শক্তি প্ৰদান কৰে?

উত্তৰ: চৰ্বী বা স্নেহপদাৰ্থ। 

Note :

চৰ্বি → প্ৰায় ৯ কেলৰি/গ্ৰাম

কাৰ্বোহাইড্ৰেট → প্ৰায় ৪ কেলৰি/গ্ৰাম

প্ৰটিন → প্ৰায় ৪ কেলৰি/গ্ৰাম

প্ৰশ্ন ৭: কোনবিধ ভিটামিনৰ অভাৱে ‘ৰিকেট’ নামৰ বেমাৰবিধৰ সৃষ্টি কৰে?

উত্তৰ: ভিটামিন D-ৰ অভাৱে ‘ৰিকেট’ নামৰ বেমাৰবিধৰ সৃষ্টি কৰে।

​প্ৰশ্ন ৮: অধিক পৰিমাণৰ পানী থকা দুবিধ ফলৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: অধিক পৰিমাণৰ পানী থকা দুবিধ ফল হ’ল— তৰমুজ আৰু কমলা।

​প্ৰশ্ন ৯: পুষ্টিদ্ৰব্য বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: আমাৰ দেহৰ শক্তি, বৃদ্ধি আৰু সুস্বাস্থ্যৰ বাবে খাদ্যত যিবোৰ প্ৰয়োজনীয় পদাৰ্থ থাকে, সেইবোৰকেই পুষ্টিদ্ৰব্য (nutrient) বোলা হয়।

​প্ৰশ্ন ১০: আমাৰ খাদ্যত ৰুক্ষাহাৰৰ কাম কি?

উত্তৰ: ৰুক্ষাহাৰ বা আঁহজাতীয় খাদ্যই আমাৰ শৰীৰত পৰিপুষ্টি নোযোগায় যদিও ই খাদ্যৰ হজম নোহোৱা অংশ দেহৰ পৰা ওলাই যোৱাত সহায় কৰে।

​প্ৰশ্ন ১১: আমাৰ খাদ্যৰ পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: আমাৰ খাদ্যৰ মূল পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ হ’ল— কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, স্নেহপদাৰ্থ, ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ।

​প্ৰশ্ন ১২: কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ প্ৰধান উৎস কি কি?

উত্তৰ: কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ প্ৰধান উৎসসমূহ হ’ল— ভাত, চিৰা, সান্দহ, ঘেঁহু, মাকৈ, আলু আৰু মিঠাআলু।

​প্ৰশ্ন ১৩: দেহত কাৰ্ব’হাইড্ৰেট আৰু প্ৰ’টিনৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: কাৰ্ব’হাইড্ৰেটে আমাৰ দেহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় শক্তিৰ যোগান ধৰে। আনহাতে, প্ৰ’টিন আমাৰ শৰীৰৰ গঠন, বৃদ্ধি আৰু মাংসপেশী, চুলি, নখ আদিৰ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়।

​প্ৰশ্ন ১৪: সুষম আহাৰ বুলিলে কি বুজা? সুষম কিয় লাগে লিখা।

উত্তৰ: সঠিক পৰিমাণত প্ৰতিবিধ পুষ্টিদ্ৰব্য থকা আহাৰকেই সুষম আহাৰ বোলে। সুষম আহাৰে শৰীৰক সুস্থ আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি ৰাখে আৰু দেহৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ ঘটায় বাবে ই আমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়।

​প্ৰশ্ন ১৫: ভিটামিন B, C আৰু D-ৰ অভাৱত হ’ব পৰা ৰোগৰ নাম লিখা। এনে ৰোগৰ লক্ষণবোৰো লিখা।

উত্তৰ:

(i) ভিটামিন B : ইয়াৰ অভাৱত বেৰিবেৰি ৰোগ হয়। ইয়াৰ লক্ষণ হ’ল দুৰ্বল মাংসপেশী আৰু কাম কৰিবলৈ শক্তিৰ অভাৱ।

(ii) ভিটামিন C: ইয়াৰ অভাৱত স্কাৰ্ভি ৰোগ হয়। ইয়াৰ লক্ষণ হ’ল দাঁতৰ আলুৰ পৰা তেজ ওলোৱা আৰু ঘা শুকাবলৈ বহুত সময় লগা।

(iii) ভিটামিন D: ইয়াৰ অভাৱত ৰিকেট ৰোগ হয়। ইয়াৰ লক্ষণ হ’ল হাড় ঠুনুকা হোৱা আৰু বেঁকা হোৱা।

Note:

পাঠ্যপুথিত ভিটামিন B₁ বুলি উল্লেখ আছে, কাৰণ— ভিটামিন B আঠ প্ৰকাৰৰ আছে।

​প্ৰশ্ন ১৬: পাঠটোত থকা ইংৰাজী প্ৰতিশব্দসমূহৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ: পাঠটোত থকা কেইটামান ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ হ’ল:

(i) খাদ্যৰ উপাদান — Food ingredients

(ii) পুষ্টিদ্ৰব্য — Nutrient

(iii) শ্বেতসাৰ — Starch

(iv) স্নেহপদাৰ্থ — Fats

(v) ৰুক্ষাহাৰ — Roughage

(vi) সুষম আহাৰ — Balanced diet

(vii) মেদবহুলতা — Obesity

(viii) অভাৱজনিত ৰোগ — Deficiency diseases

(ix) তেজ গোট মৰা — Clotting

ভাবি চোৱাচোন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৩ 'খাদ্যৰ উপাদান' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি 'ভাবি চোৱাচোন' বাকচৰ এই প্ৰশ্ন চাৰিটাৰ সম্ভাব্য উত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ১: জন্তুবোৰে সুষম আহাৰ গ্ৰহণ কৰেনে?

উত্তৰ: কৰে। 

OR

উত্তৰ: প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত থকা জন্তুবোৰে সাধাৰণতে নিজৰ শৰীৰৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰকৃতিৰ পৰাই এক সন্তুলিত বা সুষম আহাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। ইয়াক তলত দিয়া ধৰণে বুজিব পাৰি:

​(i) বন্য প্ৰাণী: হাবিত থকা জন্তুবোৰে (যেনে— হৰিণ, হাতী বা বাঘ) নিজৰ প্ৰবৃত্তিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈ এনে কিছুমান খাদ্য গ্ৰহণ কৰে য’ত তেওঁলোকৰ শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিছুমান তৃণভোজী প্ৰাণীয়ে শৰীৰত খনিজ লৱণৰ অভাৱ পূৰণ কৰিবলৈ মাটি বা নিমখযুক্ত শিল লেহন কৰা দেখা যায়।

​(ii) পোহনীয়া জন্তু: পোহনীয়া জন্তুৰ ক্ষেত্ৰত সুষম আহাৰৰ দায়িত্ব গৰাকীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। বৰ্তমান সময়ত পোহনীয়া কুকুৰ, মেকুৰী বা গৰু-মহৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য (Pet food/Cattle feed) পোৱা যায়, যিবোৰত কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, চৰ্বী, ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ সঠিক পৰিমাণত মিহলাই সুষম কৰি তোলা হয়।

​(iii) ঋতুভেদে পৰিৱৰ্তন: বহুতো জন্তুৱে ঋতু অনুসৰি নিজৰ খাদ্য সলনি কৰে যাতে তেওঁলোকে প্ৰয়োজনীয় শক্তি আৰু সুৰক্ষা লাভ কৰিব পাৰে।

​গতিকে ক’ব পাৰি যে জন্তুবোৰে সচেতনভাৱে মানুহৰ দৰে খাদ্যৰ তালিকা প্ৰস্তুত নকৰিলেও, প্ৰাকৃতিক নিয়ম আৰু প্ৰবৃত্তিৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে এক প্ৰকাৰৰ সুষম আহাৰেই গ্ৰহণ কৰে।

​প্ৰশ্ন ২: সদায় একে ধৰণৰ খাদ্য খোৱা উচিতনে?

উত্তৰ: নহয়। শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ পুষ্টিদ্ৰব্য পাবলৈ আমি বিভিন্ন ধৰণৰ খাদ্য মিলাই খোৱা উচিত।

​প্ৰশ্ন ৩: অত্যধিক বজৰুৱা খাদ্যই শৰীৰৰ ক্ষতি কৰেনে?

উত্তৰ: হয়, অত্যধিক বজৰুৱা খাদ্যই শৰীৰৰ ক্ষতি কৰে। যেনে— চিপ্ছৰ দৰে তেলত ভজা স্নেহপদাৰ্থ থকা খাদ্য বেছি পৰিমাণে খালে শৰীৰৰ ক্ষতিসাধন হয় আৰু ই মেদবহুলতা বা অতি শকত অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰে।

​প্ৰশ্ন ৪: তুমি খোৱা দুপৰীয়াৰ আহাৰখনত সকলো পুষ্টিদ্ৰব্য আছেনে?

উত্তৰ: নহয়। 

Note :

দুপৰীয়াৰ আহাৰত যদি ভাত (কাৰ্ব'হাইড্ৰেট), দাইল (প্ৰ'টিন), শাক-পাচলি (ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ) আৰু অলপ তেল বা ঘি (স্নেহপদাৰ্থ) থাকে, তেন্তে ক’ব পাৰি যে সেই আহাৰখনত প্ৰায় সকলো পুষ্টিদ্ৰব্য আছে। অৰ্থাৎ, সুষম আহাৰ হ’লেহে তাত সকলো পুষ্টিদ্ৰব্য সঠিক পৰিমাণত থাকে।

সাধাৰণতে আমি দুপৰীয়া খোৱা আহাৰত (যেনে কেৱল ভাত আৰু দাইল) শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ পুষ্টিদ্ৰব্য (১৩ বিধ ভিটামিন, সকলোবোৰ খনিজ লৱণ আদি) সঠিক জোখত নাথাকে। সেইবাবে আমাৰ আহাৰখন সম্পূৰ্ণ 'সুষম আহাৰ' নহ'বও পাৰে।

​গতিকে, বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা "নহয়" বুলি লিখাটোৱেই অধিক যুক্তিযুক্ত।

অধ্যায়ৰ সাৰাংশ: 

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৩ 'খাদ্যৰ উপাদান' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অধ্যায়টোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাৰাংশ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

​পুষ্টিদ্ৰব্য (Nutrients): আমাৰ আহাৰত থকা যিবোৰ পদাৰ্থই দেহৰ বৃদ্ধি, শক্তি আৰু সুস্বাস্থ্য অটুট ৰাখে, সেইবোৰক পুষ্টিদ্ৰব্য বোলে। আমাৰ খাদ্যৰ মূল পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ হ’ল— কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, স্নেহপদাৰ্থ, ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ। ইয়াৰ উপৰি আহাৰত আঁহজাতীয় পদার্থ আৰু পানী থকাটো প্ৰয়োজনীয়।

​কাৰ্ব’হাইড্ৰেট আৰু স্নেহপদাৰ্থ: এই দুয়োবিধ পুষ্টিদ্ৰব্যই আমাৰ দেহত শক্তিৰ যোগান ধৰে। কাৰ্ব’হাইড্ৰেটবোৰক 'দেহ-ইন্ধন' বুলিও কোৱা হয়। ভাতত থকা প্ৰধান কাৰ্ব’হাইড্ৰেটবিধ হ’ল শ্বেতসাৰ। চৰ্বীজাতীয় বা স্নেহপদাৰ্থই আমাৰ দেহক শক্তি দিয়াৰ লগতে ছালৰ তলত তৰপ বান্ধি দেহক সুৰক্ষা দিয়ে।

​প্ৰ’টিন: জীৱদেহ গঠনৰ মূল ভেটি হ’ল প্ৰ’টিন। আমাৰ মাংসপেশী, চুলি, নখ আদি প্ৰ’টিনৰ দ্বাৰা গঠিত। তেজত থকা হিম’গ্লবিন নামৰ প্ৰ’টিনবিধে অক্সিজেন পৰিবহণ কৰে।

​ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ: শৰীৰক নিৰোগী কৰি ৰাখিবলৈ অতি কম পৰিমাণে ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণৰ প্ৰয়োজন। পাঠ্যপুথিত উল্লেখ থকা ১৩ বিধ ভিটামিনৰ (A, B, C, D, E, K) প্ৰত্যেকৰে সুকীয়া কাৰ্য আছে। খনিজ লৱণ যেনে কেলছিয়াম আৰু ফছফৰাছে হাড় মজবুত কৰে আৰু আইৰনে তেজ গঠনত সহায় কৰে।

​আঁহজাতীয় পদার্থ আৰু পানী: আঁহজাতীয় পদার্থ বা ৰুক্ষাহাৰে খাদ্য হজম হোৱাত আৰু বৰ্জনীয় পদাৰ্থ দেহৰ পৰা উলিয়াই দিয়াত সহায় কৰে। আমাৰ দেহৰ কোষবোৰত প্ৰায় 70-80% পানী থাকে। দেহৰ ভিতৰত হোৱা ৰাসায়নিক ক্ৰিয়াৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা পানীৰ উপৰি উদ্ভিদ আৰু ফল-মূলৰ পৰাও আমি পানী লাভ কৰোঁ।

​সুষম আহাৰ (Balanced Diet): যি আহাৰত শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰতিবিধ পুষ্টিদ্ৰব্যৰ লগতে পানী আৰু ৰুক্ষাহাৰ সঠিক পৰিমাণত থাকে, তাকে সুষম আহাৰ বোলে।

​অভাৱজনিত ৰোগ (Deficiency Diseases): দীৰ্ঘসময় ধৰি আহাৰত কোনো পুষ্টিদ্ৰব্যৰ অভাৱ হ’লে শৰীৰত যি ৰোগ হয়, তাকে অভাৱজনিত ৰোগ বোলে। যেনে— ভিটামিন A-ৰ অভাৱত কুকুৰীকণা, ভিটামিন C-ৰ অভাৱত স্কাৰ্ভি, ভিটামিন D-ৰ অভাৱত ৰিকেট আৰু আইৰনৰ অভাৱত ৰক্তহীনতা আদি ৰোগ হয়।

​সতৰ্কতা: খাদ্য অতিৰিক্তভাৱে ৰান্ধিলে বা ধুলে পুষ্টিদ্ৰব্য (যেনে ভিটামিন B আৰু C) নষ্ট হয়। আনহাতে, অতিৰিক্ত স্নেহপদাৰ্থযুক্ত খাদ্যই মেদবহুলতা বা অতি শকত হোৱা সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

​অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৩ 'খাদ্যৰ উপাদান' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিছুমান অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল :

প্ৰশ্ন ১: আমাৰ খাদ্যত থকা পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ কি কি?

উত্তৰ: আমাৰ খাদ্যত থকা পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ হ’ল— কাৰ্ব’হাইড্ৰেট (carbohydrates), প্ৰ’টিন (proteins), চৰ্বীজাতীয় পদার্থ (fats), ভিটামিন (vitamins) আৰু খনিজ লৱণ (minerals)। ইয়াৰ উপৰি আমাৰ আহাৰত আঁহজাতীয় পদার্থ (fibres) আৰু যথেষ্ট পৰিমাণে পানী থাকিব লাগে।

​প্ৰশ্ন ২: পুষ্টিদ্ৰব্য কি?

উত্তৰ: আমাৰ দেহত শক্তি, বৃদ্ধি আৰু সুস্বাস্থ্যৰ বাবে খাদ্যত যিবোৰ প্ৰয়োজনীয় পদার্থ থাকে, সেইবোৰকেই পুষ্টিদ্ৰব্য (nutrient) বোলা হয়।

​প্ৰশ্ন ৩: পুষ্টিদ্ৰব্য গ্ৰহণৰ ফলত জীৱৰ কি কি সুবিধা হয়?

উত্তৰ: পুষ্টিদ্ৰব্য গ্ৰহণ কৰি জীৱ সুস্থভাৱে জীয়াই থাকে। পুষ্টিদ্ৰব্যৰ ফলতে জীৱৰ বৃদ্ধি আৰু বংশবৃদ্ধি হয়।

উত্তৰ :

(i) বৃদ্ধি হয়।

(ii) বংশবৃদ্ধি হয়।

(iii) সুস্থ হয়।

​প্ৰশ্ন ৪: কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ প্ৰধান উৎস কি কি?

উত্তৰ: কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ প্ৰধান উৎসসমূহ হ’ল— ভাত, চিৰা, সান্দহ, ঘেঁহু, মাকৈ, আলু আৰু মিঠাআলু।

​প্ৰশ্ন ৫: প্ৰ’টিনৰ প্ৰধান উৎস দুটাৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: প্ৰ’টিনৰ প্ৰধান উৎস দুটা হ’ল— দাইল আৰু চয়াবিন।

​প্ৰশ্ন ৬: গাখীৰত পোৱা পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ কি কি?

উত্তৰ: গাখীৰত পোৱা পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ হ’ল— স্নেহপদার্থ, কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, ভিটামিন আৰু খনিজ পদার্থ।

​প্ৰশ্ন ৭: মাছত কি কি পুষ্টিদ্ৰব্য পোৱা যায়?

উত্তৰ: মাছত প্ৰ’টিন, ভিটামিন আৰু খনিজ পদার্থ পোৱা যায়।

​প্ৰশ্ন ৮: আমাৰ প্রধান খাদ্য কি?

উত্তৰ: আমাৰ প্রধান খাদ্য ভাত।

প্ৰশ্ন ৯: কণী আৰু মাংসত পোৱা প্ৰধান পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ কি কি?

উত্তৰ:

(i) কণী: স্নেহপদাৰ্থ, কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, ভিটামিন আৰু খনিজ পদাৰ্থ।

(ii) মাংস: প্ৰ’টিন আৰু স্নেহপদাৰ্থ।

​প্ৰশ্ন ১০: তেল, ঘি, মাখন আৰু বাদামত কি পুষ্টিদ্ৰব্য পোৱা যায়?

উত্তৰ: তেল, ঘি, মাখন আৰু বাদামত স্নেহপদাৰ্থ পোৱা যায়।

​প্ৰশ্ন ১১: শাক-পাচলিত থকা পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: শাক-পাচলিত কাৰ্ব’হাইড্ৰেট (গ্লুক’জ, ফ্ৰুক্ট’জ, চুক্ৰ’জ), ভিটামিন আৰু আঁহজাতীয় পদার্থ পোৱা যায়।

​প্ৰশ্ন ১২: দেহ-ইন্ধন (body fuel) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: আমাৰ দেহৰ বিভিন্ন অংগই কাম কৰিবলৈ শক্তিৰ প্রয়োজন। কাৰ্ব’হাইড্ৰেটে আমাৰ দেহত প্ৰয়োজনীয় শক্তিৰ যোগান ধৰে বাবে কাৰ্ব’হাইড্ৰেটবোৰক দেহ-ইন্ধন (body fuel) বোলা হয়।

​প্ৰশ্ন ১৩: ভাতত থকা কাৰ্ব’হাইড্ৰেটবিধৰ নাম কি?

উত্তৰ: ভাতত থকা কাৰ্ব’হাইড্ৰেটবিধৰ নাম হ’ল শ্বেতসাৰ (starch)।

​প্ৰশ্ন ১৪: শ্বেতসাৰৰ বাহিৰে আন তিনিবিধ কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: আন তিনিবিধ কাৰ্ব’হাইড্ৰেট হ’ল— চেনি বা চুক্ৰ’জ (sucrose), গ্লুক’জ (glucose) আৰু ফ্ৰুক্ট’জ (fructose)।

​প্ৰশ্ন ১৫: খাদ্যত শ্বেতসাৰৰ উপস্থিতি কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: খাদ্যত শ্বেতসাৰৰ উপস্থিতি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আয়’ডিন দ্ৰৱৰ (টিচাৰ অব আয়’ডিন) প্ৰয়োজন হয়। অলপ ভাত ভালদৰে পিহি তাত অলপ পানী ঢালি মিশ্ৰটোত কেইটোপালমান আয়’ডিন দ্ৰৱ যোগ কৰিলে যদি মিশ্ৰটোৱে ডাঠ নীলা বৰণ লাভ কৰে, তেন্তে সেই খাদ্যত শ্বেতসাৰ থকাটো বুজায়।

প্ৰশ্ন ১৬: জীৱদেহ গঠনৰ মূল ভেটি কি?

উত্তৰ: জীৱদেহ গঠনৰ মূল ভেটি হ’ল প্ৰ’টিন।

​প্ৰশ্ন ১৭: আমাৰ দেহৰ কোনবোৰ অংশ প্ৰ’টিনৰ দ্বাৰা গঠিত?

উত্তৰ: আমাৰ দেহৰ মাংসপেশী, চুলি, নখ আৰু চকুৰ লেন্স (lens) প্ৰ’টিনৰ দ্বাৰা গঠিত।

​প্ৰশ্ন ১৮: তেজত থকা কি নামৰ প্ৰ’টিনবিধে অক্সিজেন পৰিবহণ কৰে?

উত্তৰ: তেজত থকা হিম’গ্লবিন (hemoglobin) নামৰ প্ৰটিনবিধে অক্সিজেন পৰিবহণ কৰে।

​প্ৰশ্ন ১৯: খাদ্যবস্তুত প্ৰ’টিনৰ উপস্থিতি কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: খাদ্যত প্ৰ’টিনৰ উপস্থিতি পৰীক্ষা কৰিবলৈ কপাৰ ছালফেট (copper sulphate) আৰু বেকিং ছডাৰ (baking soda) দ্ৰৱৰ প্ৰয়োজন। এটা পৰীক্ষানলীত অলপমান ৰন্ধা দাইল লৈ তাত ২ টোপাল কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱ আৰু ১০ টোপাল বেকিং ছডাৰ দ্ৰৱ মিহলাই ভালদৰে জোকাৰি কিছুসময় ৰাখি থলে যদি মিশ্ৰটো বেঙুনীয়া হয়, তেন্তে খাদ্যবস্তুত প্ৰ’টিন থকাটো নিশ্চিত হয়।

​প্ৰশ্ন ২০: আমাৰ দেহৰ ছালৰ তলত থকা চৰ্বীৰ তৰপটোৰ কাম কি?

উত্তৰ: আমাৰ দেহৰ ছালৰ তলত থকা চৰ্বীৰ তৰপটোৱে দেহক সুৰক্ষা দিয়ে।

​প্ৰশ্ন ২১: স্নেহপদাৰ্থৰ কেইটামান উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: মাখন (butter), ক্ৰিম (cream) আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ তেল (oil) হ’ল স্নেহপদাৰ্থৰ উদাহৰণ।

​প্ৰশ্ন ২২: চৰ্বীজাতীয় পদাৰ্থৰ উপস্থিতি কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: কেইটামান বাদাম গুড়ি কৰি এখন পৰিষ্কাৰ বগা কাগজত লৈ ভালদৰে ঘঁহি দি কাগজখিলা শুকুৱাব লাগে। শুকোৱাৰ পাছত কাগজখিলা পোহৰৰ সন্মুখত ধৰিলে যদি তাত তেলেতীয়া (oily) দাগ দেখা যায়, তেন্তে সেই খাদ্যত চৰ্বীজাতীয় পদাৰ্থ থকাটো বুজায়।

প্ৰশ্ন ২৩: অভাৱজনিত বেমাৰ (deficiency diseases) কাক বোলে?

উত্তৰ: আমাৰ দেহত প্ৰয়োজনীয় ভিটামিনৰ পৰিমাণ কমি গ’লে বা নাথাকিলে যিবোৰ বেমাৰ হয়, সেইবোৰক অভাৱজনিত বেমাৰ (deficiency diseases) বোলে।

​প্ৰশ্ন ২৪: আমাক মুঠতে কিমান বিধ ভিটামিনৰ প্ৰয়োজন হয়?

উত্তৰ: আমাক সৰ্বমুঠ ১৩ বিধ ভিটামিনৰ প্ৰয়োজন হয়।

​প্ৰশ্ন ২৫: ভিটামিনবোৰক কি কি আখৰেৰে বুজোৱা হয়?

উত্তৰ: ভিটামিনবোৰক A, B, C, D, E আৰু K আখৰকেইটাৰে বুজোৱা হয়।

Note :

ভিটামিন

A → Retinol (also includes retinal, retinoic acid)

C → Ascorbic acid

D → Calciferol (D2 – Ergocalciferol, D3 – Cholecalciferol)

E → Tocopherol

K → Phylloquinone (K1) and Menaquinone (K2)

ভিটামিন B আঠ প্ৰকাৰৰ আছে।

B₁ – Thiamine

B₂ – Riboflavin

B₃ – Niacin

B₅ – Pantothenic acid

B₆ – Pyridoxine

B₇ – Biotin

B₉ – Folate (Folic acid)

B₁₂ – Cobalamin

​প্ৰশ্ন ২৬: আমাৰ শৰীৰে সূৰ্যৰ পোহৰত কোনবিধ ভিটামিন প্ৰস্তুত কৰে?

উত্তৰ: আমাৰ শৰীৰে সূৰ্যৰ পোহৰত ভিটামিন D প্ৰস্তুত কৰে।

​প্ৰশ্ন ২৭: বিভিন্ন ভিটামিনৰ কাৰ্যসমূহ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: পাঠ্যপুথিৰ তথ্য অনুসৰি বিভিন্ন ভিটামিনৰ কাৰ্যসমূহ হ’ল—

(i) ভিটামিন A: বৃদ্ধি, বিকাশ আৰু দৃষ্টিশক্তিত সহায় কৰে।

(ii) ভিটামিন B: স্নেহপদাৰ্থৰ গঠন, কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ বিপাক তথা কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

(iii) ভিটামিন C: ঘা শুকোৱাত সহায় কৰে আৰু কেতবোৰ সংক্ৰামক ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰে।

(iv) ভিটামিন D: হাড় আৰু তেজত থকা কেলছিয়াম আৰু ফছফৰাছৰ ভাৰসাম্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে তথা দাঁতৰ গঠন মজবুত কৰাত সহায় কৰে।

(v) ভিটামিন E: ছালক উজ্জ্বল আৰু স্বাস্থ্যবান কৰে।

(vi) ভিটামিন K: তেজ গোট মৰাত (clotting) সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ২৮: আমাৰ দেহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেইবিধমান খনিজ পদাৰ্থৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: আমাৰ দেহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় খনিজ পদাৰ্থসমূহ হ’ল— কেলছিয়াম (calcium), মেগনেছিয়াম (magnesium), ফছফৰাছ (phosphorus), ছডিয়াম (sodium), পটাছিয়াম (potassium), আইৰন (iron), জিংক (zinc) আৰু আয়’ডিন (iodine)।

​প্ৰশ্ন ২৯: আমাৰ হাড়ত কি কি খনিজ পদাৰ্থ থাকে?

উত্তৰ: আমাৰ হাড়ত কেলছিয়াম আৰু ফছফৰাছ থাকে।

​প্ৰশ্ন ৩০: হিম’গ্লবিনত কি খনিজ পদাৰ্থ থাকে?

উত্তৰ: হিম’গ্লবিনত আইৰন থাকে।

​প্ৰশ্ন ৩১: ৰুক্ষাহাৰ (roughage) কাক বোলে?

উত্তৰ: উদ্ভিদে যোগান ধৰা আঁহজাতীয় খাদ্যবোৰে আমাৰ শৰীৰত পৰিপুষ্টি নোযোগায় যদিও এইবোৰে খাদ্যৰ হজম নোহোৱা অংশ দেহৰ পৰা ওলাই যোৱাত সহায় কৰে। এই আঁহজাতীয় খাদ্যক ৰুক্ষাহাৰ (roughage) বোলা হয়।

​প্ৰশ্ন ৩২: জীৱিত কোষত শতকৰা কিমান ভাগ পানী থাকে?

উত্তৰ: জীৱিত কোষত (living cells) প্ৰায় 70-80% পানী থাকে।

​প্ৰশ্ন ৩৩: আমাৰ শৰীৰত পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: আমাৰ দেহৰ কোষ (cells), কলা (tissue) আৰু অংগসমূহৰ বৃদ্ধিৰ বাবে পানীৰ অন্তঃপ্ৰবাহ আৱশ্যকীয়। ইয়াৰ উপৰি শাৰীৰিক ক্ৰিয়া, পৰিবহণ আৰু বৰ্জন আদিত পানীৰ প্ৰয়োজন হয়।

​প্ৰশ্ন ৩৪: বিপাকীয় জল (metabolic water) কি?

উত্তৰ: শৰীৰৰ বিপাকীয় বিক্ৰিয়াৰ সময়ত যি পানী প্ৰস্তুত হয়, তাক বিপাকীয় জল (metabolic water) বোলে। শুকান পৰিৱেশত থকা কিছুমান জন্তু আৰু পোক-পৰুৱাই এই পানীৰ সহায়ত জীয়াই থাকে।

প্ৰশ্ন ৩৫: সুষম আহাৰ (balanced diet) কাক বোলে?

উত্তৰ: সঠিক পৰিমাণত প্ৰতিবিধ পুষ্টিদ্ৰব্য থকা আহাৰকেই সুষম আহাৰ বোলে। সুষম আহাৰে শৰীৰক সুস্থ আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি ৰাখে, লগতে দেহৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ ঘটায়।

​প্ৰশ্ন ৩৬: মানুহভেদে খাদ্যৰ পৰিমাণ কিয় বেলেগ বেলেগ হয়?

উত্তৰ: শৰীৰৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি খাদ্যৰ পৰিমাণ সলনি হয়। এজন সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ তুলনাত এজন ডাঙৰ মানুহৰ বা এজন সাধাৰণ মানুহৰ তুলনাত এগৰাকী খেলুৱৈৰ আহাৰৰ পৰিমাণ বেলেগ বেলেগ হয়।

​প্ৰশ্ন ৩৭: আমাৰ খাদ্যত পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ সঠিক পৰিমাণত থকাটো কিয় প্ৰয়োজনীয়?

উত্তৰ: আমাৰ খাদ্যত পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ সঠিক পৰিমাণত থাকিলেহে আমাৰ শৰীৰ ভাল থাকিব আৰু ভালদৰে বাঢ়িব। আহাৰত পুষ্টিদ্ৰব্য কম বা বেছি থাকিলে ৰোগৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৩৮: খাদ্য ৰন্ধাটো কিয় প্ৰয়োজনীয়?

উত্তৰ: খাদ্য ৰান্ধিলে বীজাণু ধ্বংস হয় আৰু সহজে হজম হয়। সেইকাৰণে খাদ্য ৰন্ধাটো প্ৰয়োজনীয়।

​প্ৰশ্ন ৩৯: পাচলি আৰু ফল-মূলৰ বাকলি গুচালে কি ক্ষতি হয়?

উত্তৰ: পাচলি আৰু ফল-মূলৰ বাকলিত খনিজ দ্ৰব্য আৰু আঁহজাতীয় পদাৰ্থ বেছি থাকে। সেয়ে বাকলি গুচালে সেইবোৰ আঁতৰি যায়।

​প্ৰশ্ন ৪০: ৰন্ধন কাৰ্যৰ ফলত খাদ্যত থকা কি কি পুষ্টিদ্ৰব্যৰ লোকচান হ’ব পাৰে?

উত্তৰ: ৰন্ধাৰ পাছত বেছিভাগ প্ৰ’টিনৰ উপযোগিতা কমে। লগতে ৰান্ধোতে ভিটামিন C নষ্ট হয় আৰু খাদ্য ধোওঁতে ভিটামিন B পানীয়ে ধুই নিয়ে।

​প্ৰশ্ন ৪১: মেদবহুলতা (obesity) কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?

উত্তৰ: চিপ্ছৰ দৰে তেলত ভজা স্নেহপদাৰ্থ থকা খাদ্য বেছি পৰিমাণে খালে শৰীৰৰ ক্ষতিসাধন হয়। এনে খাদ্যই মেদবহুলতা (obesity) বা অতি শকত অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰে।

​প্ৰশ্ন ৪২: প্ৰ’টিনৰ অভাৱত শৰীৰত কি কি সমস্যাই দেখা দিয়ে?

উত্তৰ: আহাৰত উপযুক্ত পৰিমাণৰ প্ৰ’টিন নাথাকিলে বৃদ্ধি বাধাৰোপ হয়। তদুপৰি পেটৰ অসুখ, মুখ ফুলা আৰু ছালৰ বেমাৰ আদিত ভুগিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৪৩: আহাৰত প্ৰ’টিন আৰু কাৰ্ব’হাইড্ৰেট— দুয়োটাৰে অভাৱ হ’লে কি হয়?

উত্তৰ: আহাৰত প্ৰ’টিন আৰু কাৰ্ব’হাইড্ৰেট দুয়োটাৰে অভাৱ হ’লে শৰীৰৰ বৃদ্ধি একেবাৰে ৰোধ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ ফলত মানুহজন অতি ক্ষীণ আৰু দুৰ্বল হৈ লৰচৰ কৰিব নোৱৰা অৱস্থা হ’ব পাৰে।

​প্ৰশ্ন ৪৪: অভাৱজনিত ৰোগসমূহ কেনেকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: অভাৱজনিত ৰোগসমূহ সুষম আহাৰৰ জৰিয়তে প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি।

​প্ৰশ্ন ৪৫: ভিটামিন A আৰু ভিটামিন B_1 ৰ অভাৱত হোৱা ৰোগ আৰু ইয়াৰ লক্ষণসমূহ লিখা।

উত্তৰ:

(i) ভিটামিন A: ইয়াৰ অভাৱত দৃষ্টি শক্তি কমি যায়। লক্ষণসমূহ হ’ল— দুৰ্বল দৃষ্টি, কুকুৰীকণা (night blindness) আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণ দৃষ্টিহীনতা।

(ii) ভিটামিন B_1: ইয়াৰ অভাৱত বেৰিবেৰি (beriberi) ৰোগ হয়। ইয়াৰ লক্ষণ হ’ল— দুৰ্বল মাংসপেশী আৰু কাম কৰিবলৈ শক্তিৰ অভাৱ।

​প্ৰশ্ন ৪৬: বিভিন্ন ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণৰ অভাৱত হোৱা ৰোগ আৰু লক্ষণসমূহৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ: পাঠ্যপুথিৰ তথ্য অনুসৰি তালিকাখন তলত দিয়া হ’ল:

ভিটামিন/খনিজ লৱণ → অভাৱজনিত ৰোগ/অসুস্থতা → লক্ষণ

(i) ভিটামিন C → স্কাৰ্ভি (scurvy) → দাঁতৰ আলুৰ পৰা তেজ ওলোৱা আৰু ঘা শুকাবলৈ বহুত সময় লগা।

(ii) ভিটামিন D → ৰিকেট (rickets) → হাড় ঠুনুকা হোৱা আৰু বেঁকা হোৱা।

(iii) আইৰন → ৰক্তহীনতা (anemia) → দুৰ্বলতা।

(iv) কেলছিয়াম → হাড় আৰু দাঁত ক্ষয় হোৱা → দুৰ্বল হাড়, দাঁতৰ ক্ষয় হোৱা।

(v) আয়’ডিন → গঁৰল (goiter) → ডিঙিত থকা গ্ৰন্থি ফুলা, ল’ৰা-ছোৱালীৰ মানসিক প্ৰতিবন্ধকতা।

প্ৰশ্ন ৪৭: আমাৰ দেহত শক্তি যোগান ধৰা পুষ্টিদ্ৰব্যসমূহ কি কি?

উত্তৰ: কাৰ্ব’হাইড্ৰেট আৰু স্নেহপদাৰ্থই আমাৰ দেহত শক্তি যোগায়।

​প্ৰশ্ন ৪৮: শৰীৰৰ বৃদ্ধি আৰু পুনৰ গঠনৰ বাবে কি কি পুষ্টিদ্ৰব্যৰ প্ৰয়োজন?

উত্তৰ: প্ৰ’টিন আৰু খনিজ পদাৰ্থ আমাৰ শৰীৰৰ বৃদ্ধি আৰু পুনৰ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজন হয়।

​প্ৰশ্ন ৪৯: ভিটামিনৰ কাম কি?

উত্তৰ: ভিটামিনে শৰীৰৰ সাধাৰণ অৱস্থাৰ তদাৰক কৰাৰ উপৰি শৰীৰক নিৰোগী কৰি ৰাখে।

​প্ৰশ্ন ৫০: খাদ্যত অতিৰিক্ত চৰ্বীৰ উপস্থিতিয়ে কিহৰ সৃষ্টি কৰে?

উত্তৰ: খাদ্যত অতিৰিক্ত চৰ্বীৰ উপস্থিতিয়ে মেদবহুলতাৰ সৃষ্টি কৰে।

​প্ৰশ্ন ৫১: অভাৱজনিত ৰোগ কেনেকৈ হয়?

উত্তৰ: দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে আমাৰ আহাৰত এটা বা ততোধিক পুষ্টিদ্ৰব্যৰ অভাৱ হ'লে কিছুমান অভাৱজনিত ৰোগে দেখা দিয়ে।

​গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন :

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৩ 'খাদ্যৰ উপাদান' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিছুমান অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল :

প্ৰশ্ন ১: ভিটামিন B কিয় সংখ্যাত বেছি বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: মুঠ ১৩ বিধ ভিটামিনৰ ভিতৰত আঠ প্ৰকাৰৰ ভিটামিন B থকাৰ বাবে ইয়াক সংখ্যাত বেছি বুলি ধৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২: বিপাকীয় জলৰ এটা সংজ্ঞা দিয়া।

উত্তৰ: দেহৰ ভিতৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ৰাসায়নিক ক্ৰিয়া সংঘটিত হয়। কিছুমান বিক্ৰিয়াত আন দ্ৰব্যৰ সৈতে পানীও উৎপন্ন হয়। এনে ধৰণৰ পানীকেই বিপাকীয় জল বোলে।

​প্ৰশ্ন ৩: আমাক নিয়মীয়াকৈ খাবলৈ দিয়া কেইবিধমান পুষ্টিকাৰক খাদ্যৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: গজালি ওলোৱা মগু মাহ, বুট মাহ, ৰুটী, শাক-পাচলি, মাছ, মাংস, কণী, ফল-মূল, গাখীৰ আৰু দৈ আদি প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিদ্ৰব্য থকা খাদ্য।

বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs)

ষষ্ঠম শ্ৰেণীৰ 'নতুন বিজ্ঞান' কিতাপৰ অধ্যায় ৩ 'খাদ্যৰ উপাদান' ৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৩০টা বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs —Multiple Choice Questions.) আৰু তাৰ উত্তৰ তলত দিয়া হ’ল:

​প্ৰশ্ন (১): আমাৰ শৰীৰৰ বাবে প্ৰধান খাদ্য কি?

(A) মাছ

(B) দাইল

(C) ভাত

(D) ফল-মূল

উত্তৰ : (C) ভাত

​প্ৰশ্ন (২): তেজত থকা কোনবিধ প্ৰ'টিনে অক্সিজেন পৰিবহণ কৰে?

(A) ইনচুলিন

(B) হিম’গ্লবিন

(C) কেৰাটিন

(D) গ্লুক’জ

উত্তৰ : (B) হিম’গ্লবিন

​প্ৰশ্ন (৩): তলৰ কোনটো কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ প্ৰধান উৎস নহয়?

(A) আলু

(B) মাকৈ

(C) চয়াবিন

(D) ঘেঁহু

উত্তৰ : (C) চয়াবিন

​প্ৰশ্ন (৪): জীৱদেহ গঠনৰ মূল ভেটি হ’ল—

(A) ভিটামিন

(B) খনিজ লৱণ

(C) প্ৰ'টিন

(D) পানী

উত্তৰ : (C) প্ৰ'টিন

​প্ৰশ্ন (৫): আমাৰ দেহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মুঠ ভিটামিনৰ সংখ্যা হ’ল—

(A) ১০ বিধ

(B) ১৩ বিধ

(C) ৮ বিধ

(D) ১৫ বিধ

উত্তৰ : (B) ১৩ বিধ

​প্ৰশ্ন (৬): শ্বেতসাৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ কোনটো দ্ৰৱ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

(A) কপাৰ ছালফেট

(B) বেকিং ছডা

(C) আয়’ডিন

(D) নেমুৰ ৰস

উত্তৰ : (C) আয়’ডিন

​প্ৰশ্ন (৭): 'দেহ-ইন্ধন' বুলি কাক কোৱা হয়?

(A) ভিটামিনক

(B) খনিজ পদাৰ্থক

(C) কাৰ্ব’হাইড্ৰেটক

(D) পানীখিনিক

উত্তৰ : (C) কাৰ্ব’হাইড্ৰেটক

​প্ৰশ্ন (৮): কোনবিধ ভিটামিনে ছালক উজ্জ্বল আৰু স্বাস্থ্যবান কৰে?

(A) ভিটামিন A

(B) ভিটামিন C

(C) ভিটামিন E

(D) ভিটামিন K

উত্তৰ : (C) ভিটামিন E

​প্ৰশ্ন (৯): ভিটামিন C-ৰ অভাৱত কি ৰোগ হয়?

(A) ৰিকেট

(B) বেৰিবেৰি

(C) স্কাৰ্ভি

(D) গঁৰল

উত্তৰ : (C) স্কাৰ্ভি

​প্ৰশ্ন (১০): আইৰনৰ অভাৱত হোৱা ৰোগবিধ হ’ল—

(A) ৰক্তহীনতা

(B) কুকুৰীকণা

(C) স্কাৰ্ভি

(D) ৰিকেট

উত্তৰ : (A) ৰক্তহীনতা

​প্ৰশ্ন (১১): আমাৰ হাড়ত কোনটো খনিজ পদাৰ্থ থাকে?

(A) আইৰন

(B) কেলছিয়াম

(C) জিংক

(D) আয়’ডিন

উত্তৰ : (B) কেলছিয়াম

​প্ৰশ্ন (১২): উদ্ভিদে যোগান ধৰা আঁহজাতীয় খাদ্যক কি বোলে?

(A) সুষম আহাৰ

(B) ৰুক্ষাহাৰ

(C) স্নেহপদাৰ্থ

(D) ইন্ধন

উত্তৰ : (B) ৰুক্ষাহাৰ

​প্ৰশ্ন (১৩): জীৱিত কোষত কিমান শতাংশ পানী থাকে?

(A) ৫০-৬০%

(B) ৭০-৮০%

(C) ৯০-১০০%

(D) ৩০-৪০%

উত্তৰ : (B) ৭০-৮০%

​প্ৰশ্ন (১৪): সুষম আহাৰত থকা উপাদানসমূহ হ’ল—

(A) সকলো পুষ্টিদ্ৰব্য

(B) পানী

(C) ৰুক্ষাহাৰ

(D) ওপৰৰ আটাইকেইটা

উত্তৰ : (D) ওপৰৰ আটাইকেইটা

​প্ৰশ্ন (১৫): ভিটামিন D-ৰ অভাৱত হাড় ঠুনুকা হোৱা ৰোগবিধৰ নাম কি?

(A) বেৰিবেৰি

(B) ৰিকেট

(C) স্কাৰ্ভি

(D) কুকুৰীকণা

উত্তৰ : (B) ৰিকেট

​প্ৰশ্ন (১৬): কোনটো পদাৰ্থই দেহৰ ছালৰ তলত তৰপ বান্ধি সুৰক্ষা দিয়ে?

(A) শ্বেতসাৰ

(B) ভিটামিন

(C) স্নেহপদাৰ্থ

(D) খনিজ লৱণ

উত্তৰ : (C) স্নেহপদাৰ্থ

​প্ৰশ্ন (১৭): আমাৰ দেহত সূৰ্যৰ পোহৰত কোনবিধ ভিটামিন প্ৰস্তুত হয়?

(A) ভিটামিন A

(B) ভিটামিন B

(C) ভিটামিন D

(D) ভিটামিন K

উত্তৰ : (C) ভিটামিন D

​প্ৰশ্ন (১৮): কুকুৰীকণা ৰোগ কোনবিধ ভিটামিনৰ অভাৱত হয়?

(A) ভিটামিন B

(B) ভিটামিন A

(C) ভিটামিন C

(D) ভিটামিন D

উত্তৰ : (B) ভিটামিন A

​প্ৰশ্ন (১৯): পটাছিয়াম আৰু মেগনেছিয়াম কিহৰ উদাহৰণ?

(A) ভিটামিন

(B) খনিজ পদাৰ্থ

(C) প্ৰ'টিন

(D) কাৰ্ব’হাইড্ৰেট

উত্তৰ : (B) খনিজ পদাৰ্থ

​প্ৰশ্ন (২০): চিপ্ছৰ দৰে তেলত ভজা আহাৰে কি সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে?

(A) ৰক্তহীনতা

(B) মেদবহুলতা

(C) স্কাৰ্ভি

(D) কুকুৰীকণা

উত্তৰ : (B) মেদবহুলতা

​প্ৰশ্ন (২১): শৰীৰত হোৱা ঘা শুকাবলৈ কোনবিধ ভিটামিনে সহায় কৰে?

(A) ভিটামিন A

(B) ভিটামিন D

(C) ভিটামিন C

(D) ভিটামিন K

উত্তৰ : (C) ভিটামিন C

​প্ৰশ্ন (২২): তেজ গোট মৰাত কোনবিধ ভিটামিনে সহায় কৰে?

(A) ভিটামিন E

(B) ভিটামিন C

(C) ভিটামিন K

(D) ভিটামিন A

উত্তৰ : (C) ভিটামিন K

​প্ৰশ্ন (২৩): দাইলত মুখ্যতঃ কি পুষ্টিদ্ৰব্য পোৱা যায়?

(A) শ্বেতসাৰ

(B) প্ৰ'টিন

(C) স্নেহপদাৰ্থ

(D) ভিটামিন C

উত্তৰ : (B) প্ৰ'টিন

​প্ৰশ্ন (২৪): কেলছিয়ামৰ অভাৱত হোৱা লক্ষণটো কি?

(A) ডিঙি ফুলা

(B) হাড় আৰু দাঁত ক্ষয় হোৱা

(C) দৃষ্টিশক্তি কমি যোৱা

(D) তেজ ওলোৱা

উত্তৰ : (B) হাড় আৰু দাঁত ক্ষয় হোৱা

​প্ৰশ্ন (২৫): গঁৰল ৰোগ কিহৰ অভাৱত হয়?

(A) আইৰন

(B) আয়’ডিন

(C) কেলছিয়াম

(D) ভিটামিন D

উত্তৰ : (B) আয়’ডিন

​প্ৰশ্ন (২৬): ৰন্ধন কাৰ্যৰ ফলত কোনবিধ ভিটামিন অতি সহজে নষ্ট হয়?

(A) ভিটামিন A

(B) ভিটামিন D

(C) ভিটামিন C

(D) ভিটামিন K

উত্তৰ : (C) ভিটামিন C

​প্ৰশ্ন (২৭): চাউল আৰু দাইল বেছিকৈ ধুলে কোনবিধ ভিটামিন নষ্ট হয়?

(A) ভিটামিন A

(B) ভিটামিন B

(C) ভিটামিন D

(D) ভিটামিন E

উত্তৰ : (B) ভিটামিন B

​প্ৰশ্ন (২৮): আমাৰ দেহত কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত কোনে সহায় কৰে?

(A) ভিটামিন A

(B) ভিটামিন B

(C) ভিটামিন C

(D) ভিটামিন D

উত্তৰ : (B) ভিটামিন B

​প্ৰশ্ন (২৯): বিপাকীয় জল (Metabolic water) ক’ত উৎপন্ন হয়?

(A) শৰীৰৰ ভিতৰত হোৱা বিক্ৰিয়াত

(B) বৰষুণৰ পৰা

(C) নদীৰ পানীৰ পৰা

(D) ফলৰ ৰসত

উত্তৰ : (A) শৰীৰৰ ভিতৰত হোৱা বিক্ৰিয়াত

​প্ৰশ্ন (৩০): বেৰিবেৰি ৰোগৰ লক্ষণ কি?

(A) বেঁকা হাড়

(B) দুৰ্বল মাংসপেশী

(C) দাঁতৰ আলুৰ পৰা তেজ ওলোৱা

(D) কুকুৰীকণা

উত্তৰ : (B) দুৰ্বল মাংসপেশী